Onderzoek mediagebruik

Nederlandse jongeren helemaal niet zo mediawijs

Een gesponsorde Instagrampost? Een foto die duidelijk is gemanipuleerd?

Veruit de meeste jongeren zien het niet. Bijna tweederde van de Nederlandse jongeren scoort een onvoldoende als het om mediawijsheid gaat. Dat blijkt uit een peiling van Kantar Public (voorheen TNS Nipo), in opdracht van Mediawijzer.net. Duizend jongeren tussen 13 en 18 jaar vulden een vragenlijst in. Deelnemers konden 100 punten behalen (‘volledig mediawijs’). Gemiddeld scoorden zij 49 punten. Meisjes zijn gemiddeld iets mediawijzer dan jongens: 52 versus 47 punten. Het opleidingsniveau en de sociale klasse van de ouders speelt mee als het om mediawijsheid gaat. Leeftijd doet er veel minder toe.

Wie mediawijs is, kan volgens de definitie van Mediawijzer.net „bewust, kritisch en actief navigeren in de mediasamenleving”. Dat het een moeilijk te definiëren begrip is, blijkt wel als je de onderliggende onderzoeksvragen bekijkt. De meest uiteenlopende vaardigheden en eigenschappen worden getoetst – wie mediawijs is, is zich bewust van zijn online veiligheid, kan informatie vinden en beoordelen, maar weet ook hoe je je op sociale netwerken gedraagt. Het onderzoek en de soms nogal stevige conclusies moeten dan ook als „aanzet” worden gezien, aldus het Nederlands netwerk voor mediawijsheid. De uitkomsten vormen de aftrap voor de Week van de Mediawijsheid die vrijdag begon.

Gepeild is bijvoorbeeld wie een virusscanner op zijn laptop heeft geïnstalleerd (49 procent) en ook welke jongeren geregeld een back-up van hun bestanden maken (25 procent). Wie de websites herkennen van Wikipedia (89 procent) en Streetview (71 procent). En wie doorziet dat Youtubers geld aan advertenties verdienen (39 procent). Er is gevraagd of zij weten hoe je op het dark web surft (30 procent) en of zij zich realiseren dat de software van Facebook bepaalt in welke volgorde berichten staan (45 procent).

Ook is gevraagd hoe jongeren omgaan met beledigende content. Zo kregen zij een post van ene ‘Bob’ voorgelegd. Bob schrijft: ‘Stelletje mongolen zijn jullie het is een kinderfeest, geen slavenfeest, sukkels die jullie zijn, blijf van de Nederlandse cultuur af, of flikker op in Sinterklaastijd naar Suriname of ergens ver weg in ieder geval.’ Het bureau wilde weten: hoe reageert een jongere in zo’n geval?

Ruim de helft (51 procent) doet met de post van Bob helemaal niets. Zij kiezen het antwoord: ‘Moet Bob zelf weten als hij zulke dingen wil posten.’ Ruim een kwart zal Bob in dit geval ontvolgen. En slechts 2 procent scheldt terug: „Ik zou tweeten dat ik hoop dat Bob nog eens keihard op z’n muil wordt geslagen door een paar Zwarte Pieten.”

    • Lineke Nieber