We eten iets gezonder, maar negeren vaak belangrijke adviezen

Voeding De toegenomen aandacht voor voeding en gezondheid lijkt vruchten af te werpen. Maar Nederlanders eten nog altijd te weinig groente.

Anouk van der Gun (28) laat haar peuter niet snoepen en probeert met haar man vaker gezond te koken. Foto Daniel Niessen

Nederlanders zijn de laatste jaren iets gezonder gaan eten. We eten minder vlees en meer groente en fruit dan bij de vorige grote peiling. Ook drinken we minder alcohol. Maar hoewel het gemiddelde voedingspatroon wel wat verbetert, volgen we belangrijke adviezen vaak niet.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) peilt geregeld wat Nederland eet. De vorige peiling liep tot 2010. Het eetpatroon van de vierduizend volwassenen en kinderen die het gezondheidsinstituut tussen 2012 en 2016 in kaart bracht, laat zien dat er geleidelijk iets aan het veranderen is. De toegenomen aandacht voor voeding en gezondheid lijkt vruchten af te werpen.

„Als de positieve ontwikkelingen doorzetten, kan dit overgewicht en chronische ziekten helpen voorkomen”, schrijft het RIVM. Vooralsnog is bijna de helft van de Nederlanders te zwaar, maar de obesitasgroei vlakt wel al een paar jaar af.

Minder frisdrank

Nederlanders drinken bijna 20 procent minder alcohol dan vóór 2010, jongeren zelfs 30 procent minder. Dat kan gezien worden als winst voor de volksgezondheid. Het advies is sinds een paar jaar: geen alcohol. Het is duidelijk dat we daar niet aan voldoen, we drinken gemiddeld bijna een glas per dag.

De consumptie van suikerhoudende dranken is gedaald, vooral bij kinderen. Ze drinken er nog steeds 4,3 liter per week van, maar in 2015-2016 dronken ze een halve liter minder frisdrank, sappen en gezoete zuivel dan in de drie jaar ervoor.

We eten ook een tikje gezonder. Zo eten we 10 procent minder suiker en snoepgoed, nu nog 30 gram per dag. Gunstig is verder dat de meeste Nederlanders meer groente en fruit eten. Maar dat wil niet zeggen dat het ook genoeg is. Nog steeds eten we ruim 50 gram groente per dag te weinig – het advies van de Gezondheidsraad is 200 gram, een bord vol. Ongeveer 15 procent van de volwassenen haalt die 200 gram, voor 2010 was dat amper 8 procent.

Bijna de helft van de Nederlanders probeert wat minder vlees te eten, bleek onlangs nog uit een enquête van het Voedingscentrum. Dat lukt een beetje, zo blijkt nu uit de voedselconsumptiepeiling. We eten ongeveer 8 procent minder vlees, gemiddeld 98 gram per dag.

Nog steeds staat er gemiddeld zes dagen per week vlees op tafel

Maar de consumptie van rood en bewerkt vlees daalde minder sterk en we eten er nog steeds te veel van, terwijl bekend is dat dit een verhoogd risico geeft op ziekten zoals kanker. Nog steeds staat er gemiddeld zes dagen per week vlees op tafel.

We zijn al met al niet minder gaan eten. Nederlanders eten en drinken 3.052 gram per dag. Als we iets laten, komt er meestal iets anders voor in de plaats. Van alle voeding is de aardappel de grootste daler, gemiddeld consumeren we nog maar 72 gram per dag, 20 procent minder dan bij de vorige peiling. Brood eten we nog ongeveer evenveel, rijst en pasta iets meer. Ook eten we meer sauzen en smaakmakers, zoals dressings, pastasauzen en broodsalades, maar op het totaal is dat niet zoveel.

Aardappelen, vlees en groente maken duidelijk dat er grote verschillen in Nederland zijn: lager opgeleide volwassenen eten meer aardappelen en vlees. Hogeropgeleiden eten ruim eenderde meer groente en fruit dan gemiddeld. Het percentage volwassenen dat voldoende groente eet is bij hogeropgeleiden 24 procent. Niet meer dan 8 procent van de laagopgeleiden haalt de aanbevolen 200 gram per dag.

Steden en dorpen

Ook tussen steden en dorpen is verschil: aardappelen, vetten en soep worden meer gegeten buiten de steden. Maar de verschillen tussen stad en platteland zijn meestal kleiner dan tussen hoog- en laagopgeleiden.

De voedselconsumptiepeiling van het RIVM laat goed zien welke kant het ongeveer op gaat met ons eetpatroon, maar heeft ook z’n beperkingen. De individuele verschillen zijn vaak groot. En het onderzoek is gedaan tussen 2012 en 2016. Inmiddels is het 2018 en mogelijk zijn sommige cijfers al achterhaald. Zo kwam Wakker Dier afgelopen maandag met onderzoek waaruit blijkt dat de daling in vleesconsumptie in 2017 gestopt is.

Het RIVM vraagt mensen ook niet waarom ze meer of minder van iets eten. Het rijksinstituut geeft zelf bovendien geen mening, alleen adviezen, bijvoorbeeld om meer plantaardige voeding te consumeren, zowel voor de gezondheid als voor het klimaat.

Preventieakkoord

De peiling komt op een interessant moment, nu staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) op het punt staat het preventieakkoord te presenteren dat Nederland gezonder moet maken. De cijfers laten zien dat het weliswaar voorzichtig de goede kant op gaat, maar dat er nog veel moet gebeuren om chronische ziekten en obesitas terug te dringen.

De politiek kan twee kanten op met de uitkomsten van deze peiling. Tegenstanders van overheidsmaatregelen zoals een suikertaks kunnen in de positieve trends bevestigd zien dat burgers zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun gezondheid. Voorstanders zullen zeggen dat het niet snel genoeg gaat – we consumeren bijvoorbeeld nog steeds te veel gesuikerde dranken – en dat de overheid moet ingrijpen.

    • Martine Kamsma