Michelle Rodriguez, Viola Davis en Elizabeth Debicki smeden plannen in ‘Widows’.

Regisseur Steve McQueen: ‘Ik wil vermaken, maar niet op een goedkope manier’

Steve McQueen Met ‘Widows’ heeft de regisseur van ‘12 Years a Slave’ zijn eerste misdaadfilm gemaakt. „Het politieke klimaat is desastreus. We hebben alleen onszelf om op terug te vallen.”

Steve McQueen: „Mensen gaan in de eerste plaats naar de bioscoop omdat ze willen worden vermaakt. Als je er vervolgens in slaagt om ze na de film nog 30 seconden te laten nadenken, heb je eigenlijk al gewonnen.”

Foto Carl Timpone/HH

Steve McQueen is terug. De nieuwe film van de regisseur en beeldend kunstenaar die vijf jaar geleden de Oscar voor beste film won met 12 Years a Slave, liet even op zich wachten. „Ik had in vijf jaar tijd achter elkaar drie films gemaakt”, zegt McQueen in een Amsterdams café. „Zo’n tempo kun je niet altijd volhouden. Ik was bijna een fabriek.”

Niet dat hij de afgelopen jaren heeft stilgezeten. Voor het Amerikaanse televisiekanaal HBO maakte hij een pilot voor de serie Codes of Conduct, die zou gaan over een Afro-Amerikaanse man in de high society van New York, maar die door de zender niet werd opgepikt. McQueen had ook grote tentoonstellingen van zijn werk als beeldend kunstenaar in de Kunsthalle in Zürich en het Whitney Museum in New York.

Nu is er Widows. De film met Viola Davis in de hoofdrol gaat over vier vrouwen die, als hun mannen zijn omgekomen bij het zetten van een kraak, besluiten hun nagelaten criminele plannen zelf uit te voeren. De film wordt wijd en zijd gezien als een nieuwe stap in het werk van McQueen. Voor het eerst waagt hij zich aan een populair genre: de misdaadfilm. Maar Widows blijft toch vooral een echte McQueen, die in films als Hunger, Shame en 12 Years a Slave nooit is teruggedeinsd voor confronterende thema’s.

Widows is evenzeer een film over pijn en rouw als een onderhoudend, spannend misdaadverhaal. McQueen baseerde zijn film op een populaire Britse televisieserie uit 1983, die als 13-jarige jongen diepe indruk op hem maakte. Hij schreef het scenario met auteur Gillian Flynn, bekend van de bizarre thriller Gone Girl. Hij verplaatste de handeling naar hedendaags Chicago. Dat geeft hem de kans om de diepe raciale en sociaal-economische ongelijkheid in de VS door het verhaal te weven.

Waarom maakte de serie destijds veel indruk op u ?

„Ik was twaalf, dertien jaar oud. Dat is precies de leeftijd dat het onderwijs je in een hokje plaatst. Dan wordt bepaald hoe je toekomst zal verlopen. Dat is een keerpunt. Als een zwart kind in Londen in de jaren tachtig, had ik voortdurend te maken met allerlei stereotypen die op me werden geplakt. Juist op dat moment zag ik de serie, waarin vrouwen het heft in eigen hand nemen en zich onttrekken aan de lage verwachtingen die mensen van hen hebben. Dat maakte diepe indruk op me.”

Besefte u toen al dat dat de reden was waarom ‘Widows’ zoveel indruk maakte, of kwam dat later?

„Als zwart kind ben je al heel snel politiek bewust. Je begint al heel snel vragen te stellen over de wereld waarin je opgroeit. Je hebt te maken met mensen die hun conclusies over je al hebben getrokken voordat je ergens binnenkomt. Ze denken te weten hoe je in elkaar zit, omdat ze stereotypen in hun hoofd hebben. Dat kan zijn omdat je behoort tot een minderheid, of omdat je een vrouw bent, of omdat je homoseksueel bent. Dat doet er niet zoveel toe.”

‘Widows’ is uw eerste genrefilm. Waarom die stap?

„Film kan volgens mij een enorm belangrijke rol spelen in het veranderen van iemands perspectief, in het openen van iemands ogen voor bepaalde onderwerpen. Ik wil daarom graag een zo groot mogelijk publiek bereiken. Als ik een film maak over een bepaald soort mensen, wil ik graag dat diezelfde mensen de film ook gaan zien. Wat heeft zo’n film anders voor zin?

„Ik denk dat voor elke kunstenaar geldt, dat die graag een zo breed mogelijk publiek wil bereiken. The Beatles maakten de meest ongelooflijke avant-gardemuziek en hebben daarmee de hele wereld bereikt. Dat is waar je op hoopt en waar je van droomt.”

Bent u met ‘Widows’ een nieuwe weg ingeslagen?

„Voor mezelf niet. Ik geloof eigenlijk helemaal niet in commerciële films en films die niet commercieel zouden zijn. Ik geloof alleen in goede en slechte films.”

‘Widows’ is nog steeds behoorlijk serieus.

„Absoluut. Voor mij is dit net zo’n zware film als de films die ik hiervoor heb gemaakt. Maar het is niet mijn doel mensen van me te vervreemden. Als je iets te zeggen hebt, wil je ook gehoord worden. Het genre van de misdaadfilm biedt misschien die kans. Mensen gaan in de eerste plaats naar de bioscoop omdat ze willen worden vermaakt. Als je er vervolgens in slaagt om ze na de film nog dertig seconden te laten nadenken voordat ze hun telefoon weer oppakken, heb je eigenlijk al gewonnen.”

U confronteert de kijker in uw films altijd met lastige materie: eenzaamheid, rouw, lijden. Dat is ook zo in ‘Widows’.

„Lijden? Kom op zeg. Dat is me te gemakkelijk. Fictie is altijd een vorm van vermaak. Dat geldt voor elk boek, elk schilderij, elke film. Daar valt niet aan te ontsnappen. Waar het mij om gaat is dat ik niet wil vermaken op een gemakkelijke en goedkope manier. Ik wil een bepaalde waarheid laten zien. Als mensen lijden in mijn films, komt dat gewoon omdat het leven zo is. Ik vind het belangrijk om dat te laten zien, om daarover na te denken.”

U heeft een ensemble van vrouwen in de hoofdrollen. Waarom was dat belangrijk voor u?

„Dat was nu eenmaal het verhaal van Widows, waar ik zo opgewonden over was. Toen ik aan de film begon, was er nog geen debat over #MeToo. Maar als mensen de film aangrijpen voor een debat over de positie van vrouwen in de filmwereld, vind ik dat alleen maar geweldig.”

De vrouwen in de film zijn heel verschillend: qua huidskleur, maar ook wat betreft afkomst en klasse.

„Sociale klasse speelt natuurlijk nog steeds een enorme rol in de wereld. Dat geldt ook voor Nederland. Mensen willen misschien graag denken dat dat iets typisch Brits zou zijn, maar daar geloof ik niks van. Zodra je ergens komt en je mond opendoet, hebben mensen al een oordeel over je klaar. Dat doen we allemaal. Niemand is onschuldig.”

Lees hier de recensie van ‘Widows’

Het beeld van de politiek in de film is bijna cynisch: de politici zijn stuk voor stuk corrupt.

„Dat is allemaal gebaseerd op research. Veel machtige families in Amerika zijn ooit begonnen in de misdaad. De zwarte gemeenschap heeft daarvoor alleen nooit de kans gekregen door de segregatie in de VS. Het huidige politieke klimaat is met Trump en Brexit natuurlijk desastreus. We hebben alleen onszelf om op terug te vallen. De vrouwen in de film hebben allemaal een heel andere achtergrond. Maar ze weten toch hun leven in eigen hand te nemen door samen te komen voor een gemeenschappelijk doel. Dat is onze enige hoop.”

    • Peter de Bruijn