Hoe de loserpraat verstomde rond Oranje

Analyse Nederland doet er weer toe in het Europese voetbal. De KNVB-top die kordaat handelde, een bondscoach met gezag en de creativiteit van een toptalent: dit alles leidde tot de verrijzenis van het Nederlands elftal.

Bondscoach Ronald Koeman bedankt het meegereisde Oranje-publiek na het 2-2 gelijkspel maandagavond bij Duitsland. Foto Sebastian El-Saq/HH

Er was het afscheid van Wesley Sneijder, het inpassen van Frenkie de Jong, het opwaarderen van Virgil van Dijk tot aanvoerder, het kanaliseren van de krachten van Memphis Depay in de spits, de demotie van Kevin Strootman tot bankzitter.

Ronald Koeman boog in 2018 een afgestompte ploeg om tot een opwindende choreografie van sympathieke zielen. Tien maanden en tien interlands sinds zijn aanstelling is het ondenkbare bereikt: Frankrijk en Duitsland zijn afgetroefd door het Nederlands elftal. De ernst van de semi-oefenduels in de Nations League resoneerde met de wederopbouwopdracht van Oranje en de hongerigste ploeg, niet per se de beste, ging er in de poule met de twee laatste wereldkampioenen vandoor met groepswinst.

Nederland doet er weer toe. De vrees voor demoraliserende pakken slaag was gegrond, maar Oranje speelde hoopgevend (Frankrijk-uit), effectief in de counter (Duitsland-thuis), superieur (Frankrijk-thuis) en tot slot weer ondermaats in Gelsenkirchen, tegen de Duitsers.

Hoe dit allemaal tot bloei kon komen in de uitgebluste bedrijfstak Nederlands voetbal? Het waren kleine kordate stappen, meer dan meeslepende zetten van visionairs. De grootste grap van het nog verder te schrijven Nations League-sprookje is dat werkelijke paradigmaverschuivingen uitbleven in de diepe voetbalcrisis van zo pas geleden. De lakens worden opgeschud, maar het dekbed blijft liggen. Dat was te voorvoelen toen de eredivisieclubs ‘hun’ Eric Gudde, Jan Smit en later directeur topvoetbal Nico-Jan Hoogma aan de KNVB-knoppen zetten.

Conservatieve aard

Bij het verlaten van het stadion lachten Gudde en Smit maandagavond het hardst van allemaal. Oranje had zich zojuist teruggerommeld tot 2-2 en zo toch nog de finaleronde van de Nations League bereikt. Smit, voorzitter van de raad van commissarissen betaald voetbal, had de grijns op zijn gezicht staan. „Wat speelden we goed hè?” Sowieso schrijft de KNVB 2,25 miljoen euro bij voor de groepswinst, dat kan van de zomer oplopen tot ruim 6 miljoen extra.

Het gaat te ver om te stellen dat dit driemanschap in de top van de voetbalbond achteroverleunend heeft afgewacht hoe de crisis zou overwaaien, met de onvermijdelijke aanstelling van Koeman als weinig spectaculaire uiting van visie. Maar ze bleven dicht bij hun wat conservatieve aard.

Hoogma bijvoorbeeld is een praktijkman die in het fulltime contracteren van trainers in KNVB-dienst en het optuigen van faciliteiten in Zeist meer heil ziet dan hoogdravende vergezichten. Voetbal om van te houden, heette het beleidsplan 2014-2018 van het vorige bestuur en hoe het in die periode Oranje verging is bekend. Nu heet het strategisch plan van de KNVB Strategisch plan KNVB 2018-2022 – en net nu speelt Oranje voetbal om van te houden.

Inktzwarte perspectieven

NRC was zeker niet het enige medium dat ten tijde van de uitschakeling voor het WK inktzwarte perspectieven schetste. „Wie door zijn wimpers heen over het voetballandschap tuurt ziet aan de horizon nog niet een glimp van een voetballer die hoop geeft – laat staan een hele generatie van toptalenten die de gedachte aan een nieuw tijdperk gestalte kunnen geven.” Is dat nu achterhaalde doempraat, een analyse die vertroebeld werd door de treurige staat van Oranje destijds? Deels.

Een coach met gezag en de doorbraak van twee spelers, heel veel meer bleek er niet voor nodig om het verlammende sentiment te doorbreken. Neem Matthijs de Ligt, hij stond al in Oranje, die zijn stormachtige ontwikkeling tot topverdediger bij Ajax met reuzenpassen vervolgde. Maar vooral de prikkelende manifestatie van Frenkie de Jong. De eerste international in lange tijd die overtuigend op het hoogste niveau heeft gebroken met aangeleerde voorzichtigheid in balbezit, de epidemie die zo karakteristiek is voor de bloedarmoede in het Nederlands voetbal. Of was.

Lees ook deze reconstructie: Hoe Oranje na het WK van 2014 een falende voetbalploeg werd

Maar de verrijzenis van Oranje is ook het verhaal van de (wat) oudere dragende krachten die dit jaar de voorlopige toppen van hun kunnen bereikten. Memphis Depay, biomechanisch gezien zo fantastisch uitgerust voor topvoetbal, heeft rust gevonden in het hoofd, lijkt. Georginio Wijnaldum, een WK-kwalificatie lang dolend in de rol van controleur naast Strootman, voelt zich senang met De Jong in de rug.

Van Dijk die na zijn transfer naar Liverpool moeiteloos aanpikte in de turboploeg van Jürgen Klopp en als aanvoerder van Oranje belangrijke goals paart aan tekenen van leiderschap en medemenselijkheid. Een jas voor een bibberend meisje, een knuffel voor een rouwende scheids. Ieder mens met empathie doet dat, daar gaat het niet om. Hij doet het, daar gaat het om.

Blik naar de toekomst

Gevraagd naar zijn typering van Oranje, na twee duels waarin die Mannschaft over het geheel genomen het beste van het spel had, sprak bondscoach Joachim Löw alweer over „vele goede spelers” die Nederland voortbrengt. „De zware jaren zijn achter de rug” voor Oranje, zei hij.

We durven de blik weer te wenden naar de toekomst op een moment dat hangen in het verleden – met afzwaaiende topspelers – geen enkel doel meer dient. De Champions League-kwalificaties van Ajax, dat vrijwel zeker overwintert, en PSV worden aangegrepen als signaal dat zelfs het verkommerde clubvoetbal de weg omhoog heeft gevonden. Dat is afwachten – de Europese afgang van die clubs vorig seizoen is nog te vers.

Het briefje met de tactische aanwijzingen van de Oranje-staf. Foto MAURICE VAN STEEN

Hoe dan ook: de loserpraat in het Nederlands voetbal is verstomd. Bij Oranje is de kentering al maanden voelbaar en nu ook omgezet in iets tastbaars, met het eerste resultaat in jaren: de finaleronde van de Nations League. Tachtig minuten weinig tot niets in te brengen gehad tegen Duitsland, maar dat alles wordt overvleugeld door het briefje met tactische instructies dat leidde tot de 2-2 van Van Dijk maandagavond.

Mythevorming hoort ook bij een teamproces. Chemie, geloof, de wisselwerking tussen coach en captain, tussen staf en team. Het is er allemaal.

    • Bart Hinke