De heldin van 2018 is een onderdrukte schrijfster

Schrijfstersfilms Biopics over onderdrukte schrijfsters en fragiele mannen stapelen zich op in de bioscoop. Waarom?

Colette (Keira Knightley) moet zich van een bange man bevrijden voordat ze als schrijver kan doorbreken, in ‘Colette’.

Was Mary Shelley serieuzer genomen als ze nu had geleefd? Een vrouw die horror schrijft is tegenwoordig bij voorbaat een hit. Maar begin negentiende eeuw geloofde niemand dat zij de schrijfster was van de gothic scifi-klassieker Frankenstein; or, The Modern Prometheus (1818). Want A: een vrouw. En B: getrouwd met de romantische dichter Percy Bysshe Shelley. Eén genie in de familie is wel genoeg.

Lees hier de recensie van ‘Mary Shelley’

Dat is niet alleen de strekking van biopic Mary Shelley van Haifaa Al-Mansour, die deze week z’n Nederlandse bioscooppremière beleeft, maar ook van het fictieve The Wife, dat tegelijkertijd uitkomt en waarin Glenn Close een schrijversvrouw speelt die zich, anders dan de vrijgevochten Mary Shelley van Al-Mansour, in haar rol heeft geschikt. Ooit droomde ze misschien van een eigen carrière, de realiteit van alledag is dat zij de smoking klaarlegt waarin haar man straks de Nobelprijs voor literatuur in ontvangst gaat nemen.

Ook deze week uitgekomen: ‘The Wife’

Onderdrukte schrijfsters zijn dé filmpersonages van 2018. Of het nu fictieve auteurs zijn zoals in The Kindergarten Teacher of deze week Joan Castleman in The Wife; of werkelijk bestaande zoals Mary Shelley. De komende weken volgen films over Pippi Langkous-bedenker Astrid Lindgren (Becoming Astrid), en queer-auteur Colette die haar loopbaan noodgedwongen begon onder de ‘nom de plume’ van haar man Willy.

Begin 2019 wordt nog het waargebeurde Can You Ever Forgive Me? verwacht van Marielle Heller: over de Amerikaanse auteur Lee Israel die brieven van beroemde (mannelijke schrijvers) vervalste. Wat die film vooral toont, is dat mannelijke schrijvers vaak geen talent nodig hebben om beroemd te worden. Zelfoverschatting volstaat.

Zelfs het fictieve The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society, eerder dit jaar in de bioscoop, moedigt een uitgever een schrijfster aan om onder de genderneutrale naam Izzy Bickerstaff te publiceren in plaats van haar eigen naam – zelfs als haar publiek allang weet dat ze geen man is. Maar vrouwen werden nu eenmaal niet geacht iets zinnigs te schrijven over ernstige zaken als de Tweede Wereldoorlog.

Tegenwoordig zijn de rollen omgedraaid en kiezen mannelijke auteurs, met name van crime fiction, juist vaker een vrouwelijk pseudoniem. Maar het is nog niet zo heel erg lang geleden dat J.K. Rowling haar manuscript voor Harry Potter inleverde en de uitgeverij voorstelde om het maar zonder volledige voornaam te publiceren. Jongens zouden niet zo snel een boek van een vrouw willen lezen, was zijn redenering.

De literatuurgeschiedenis zit vol met dit soort verhalen. George Eliot? Inmiddels weten we dat de klassieke schets van het provinciaalse Victoriaanse leven in Middlemarch (1871/2) is geschreven door een vrouw: Mary Anne Evans. Currer, Ellis en Acton Bell? Die drie broers bleken later de ook onder hun eigen namen publicerende zusters Charlotte, Emily en Anne Brontë te zijn. Zij waren bepaald niet de enigen die zich een andere naam moesten aanmeten om überhaupt in druk te verschijnen.

Dat is ook de achtergrond van The Wife, dat fijntjes de giftige dynamiek blootlegt tussen een dominante man en een timide echtgenote. De verhouding tussen Glenn Close’ Joan Castleman en haar man Joe (zelfs hun namen klinken hetzelfde) is even symbiotisch als problematisch. Joe lijkt de personificatie van de mythe van het viriele mannelijke genie. Hij blijkt een reus op lemen voeten.

Zijn die rolpatronen nu dan echt aan het veranderen? Behalve de fel feministische Mary Shelley-film laten de nieuwe lichting schrijfstersfilms zien hoe moeilijk het was voor vrouwen, maar dat je er met veel doorzettingsvermogen toch wel komt. Geaccepteerd wordt.

Colette is wat dat betreft verreweg de interessantste film uit het rijtje. Regisseur Westmoreland is niet alleen in haar schrijversleven geïnteresseerd, maar vooral in haar betekenis voor de ‘queer community’. In haar experimenten met open relaties, erotiek en travestie, in haar absolute openheid en ongeremdheid. Colette bevrijdt zich professioneel en seksueel van een bange man die verlies van mannelijkheid vreest en begint een verhouding met de transgender markiezin ‘Missy’. Haar leven is gecompliceerd, en verrukkelijk om naar te kijken.

Alle films laten ons het heden begrijpen via het verleden, zelfs The Wife . Ze gaan over traditionele rolpatronen en lopen eigenlijk achter op de actualiteit. Toen de films in productie gingen (een proces van jaren) was het zichtbaar maken van de klassieke man-vrouwverhouding al heel wat.

Het bewustzijn daarover raakte vorig jaar dankzij #MeToo in een stroomversnelling. Of deze opeenstapeling van films over onderdrukte schrijfsters aantoont dat de kritische massa voor #MeToo zich al jaren vormde in de filmindustrie? Of dat critici en filmdistributeurs nu sneller warmlopen voor zulke thema’s? Het is een kip-of-eivraag; het heden werpt altijd zijn schaduwen achteruit.

    • Dana Linssen