Burgemeestersbenoeming verdwijnt uit grondwet

De grondwetswijziging op initiatief van D66 maakt de weg vrij voor een gekozen burgemeester in de toekomst.

D66-Tweede Kamerfractievoorzitter Rob Jetten vorige week tijdens het debat in de Eerste Kamer. Foto David van Dam

Een ministap voor het land, een enorme sprong voor D66. Door met 57 van de 75 senatoren in te stemmen met de deconstitutionalisering van burgemeestersbenoemingen maakte de Eerste Kamer dinsdag de weg vrij om burgemeesters, in de toekomst, rechtstreeks door burgers te laten kiezen. Uit het debat in de senaat vorige week en een aangenomen motie over de onafhankelijke positie van de aan de gemeenteraad ondergeschikte burgemeester blijkt echter dat de kans dat dit op korte termijn gebeurt klein is. Op dit moment is er in beide Kamers geen meerderheid voor direct gekozen burgemeesters.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Rob Jetten in een reactie: “de D66-fractie zal niet meteen met een initiatiefwet komen om burgemeesters rechtstreeks te laten kiezen.” Wanneer wel? “Hopelijk sneller dan de 52 jaar die het kostte om de grondwet te wijzigen.”
Luister ook de podcast over de totstandkoming van een langgekoesterde D66-wens

Het was de nieuwe Tweede Kamerfractievoorzitter Rob Jetten zelf die de grondwetswijziging verdedigde. In de Tweede Kamer had hij daarvoor steun gekregen van alle partijen behalve de SGP, maar in de Eerste Kamer bestaat meer weerstand tegen het veranderen van de grondwet.

Naast de SGP stemde de PvdA en de Onafhankelijke Senaatsfractie tegen en en één senator van de VVD: senaatsvoorzitter Ankie Broekers-Knol, die „principiële bezwaren” houdt tegen de grondwetswijziging.

Praktijk verandert nog niet

Hoewel aan de praktijk dat burgemeesters door gemeenteraden worden voordragen dus niets verandert, is de grondwetswijziging een belangrijke overwinning voor D66. Niet eerder slaagde de partij die werd opgericht voor democratische vernieuwing erin de grondwet op dit gebied te wijzigen. Burgemeesters en commissarissen van de koning worden nog steeds formeel door de koning benoemd, maar die benoeming verdwijnt uit de grondwet. Hun benoeming staat ook in de gemeentewet en provinciewet en die kunnen met een normale Kamermeerderheid worden gewijzigd. Voor grondwetswijzigingen zijn twee rondes en tweederde van de stemmen nodig.

Lees ook: De benoemde burgemeester is uit de Grondwet – wat nu?

De initiatiefwet van D66 was omarmd in het regeerakkoord. Senatoren zijn formeel niet aan het coalitieakkoord gebonden, maar de hele CDA-fractie conformeerde zich toch. In de eerste lezing van de grondwetswijzging in 2015 had de partij tegengestemd, net als bij de poging van D66 om in 2005 tot een gekozen burgemeester te komen. Toenmalig minister Thom de Graaf, van Bestuurlijke Vernieuwing, stapte op toen zijn wet strandde op het verzet van PvdA-senator Ed van Thijn.

    • Emilie van Outeren