Van bijbel naar Dwarsligger

Royal Jongbloed Met het flinterdunne papier en de tekst overdwars is de Dwarsligger een ‘nieuw’ type boek. Royal Jongbloed, van oorsprong bijbeldrukker, werkt hard aan uitbreiding.

Bij drukker Royal Jongbloed in Heerenveen worden niet alleen bijbels in alle soorten en maten, maar ook de kleine Dwarsligger-boeken gedrukt.

‘Het boek is als een lepel, een schaar, een hamer, een wiel”, zei schrijver Umberto Eco ooit. „Als het uitgevonden is, kan het niet verbeterd worden.” Op een industrieterrein in Heerenveen-Zuid denken ze daar iets anders over.

In een onopvallend gebouw aan de rand van het Friese platteland maakt bijbeldrukkerij Royal Jongbloed sinds 2008 een ‘nieuw’ soort boek: de Dwarsligger. Een klein, handzaam boekje met overdwars gedrukte tekst dat de afgelopen jaren via thuisland Nederland zijn weg vond naar vele Europese boekhandels – en dat nu ook de oceaan oversteekt. Sinds de overstap naar de Verenigde Staten afgelopen zomer – onder de vlag van uitgeverij Penguin een artikel in de The New York Times – rinkelt de telefoon een stuk vaker bij de drukkerij uit 1862.

„We krijgen opeens geïnteresseerde uitgeverijen uit de Filippijnen, Australië”, vertelt Jacco Klok, verkoopmanager van de drukkerij, op het kantoor onder de rook van ijsstadion Thialf. Op planken aan de muur staan tientallen verschillende bijbels – goudgerand, geitenleren omslagen. Op de vergadertafel liggen een paar dwarsliggers. „Dat is natuurlijk leuk, maar ook écht heel erg druk.”

De Dwarsligger is een uitvinding van voormalig directeur Hugo van Woerden, die tien jaar geleden het kleine boekje bedacht en er patent op aanvroeg. Door de bijbelactiviteiten is het bedrijf goed bekend met zeer dun papier. Daar gaf Van Woerden met een speciale manier van boekbinden en de overdwars gedrukte teksten een draai aan, met de bedoeling dat de boekjes makkelijker in de hand zouden liggen dan ‘normale’ boeken. Met de slogan ‘verdraaid handig!’ prees Jongbloed de boekjes met de merknaam Dwarsligger aan.

Klok: „We weten dat mensen meestal lezen als ze reizen of als ze in bed zitten. Dan heb je vaak een ruimteprobleem. Een dwarsligger steek je in het vliegtuig zo in je binnenzak.”

Van thriller tot Oorlog en vrede

In Nederland zijn tot op heden veel thrillertitels uitgebracht, maar ook bijvoorbeeld reisgidsen, Dante’s De goddelijke komedie en vuistdikke romans als Oorlog en vrede van Lev Tolstoj. In totaal gaat het om zo’n 550 titels; in landen als Turkije en Rusland begint het aantal titels ook op te lopen. Wie in Sint-Petersburg op zoek is naar een Russischtalige Dostojevski kan een in Heerenveen gedrukt boekje kiezen. In totaal zijn er zo’n negen miljoen dwarsliggers gedrukt.

In Nederland werkt Jongbloed samen met uitgeverij Ambo Anthos, die in 2009 door de drukkerij benaderd wordt. Zelf heeft Jongbloed immers geen populaire titels om uit te geven. De twee partijen zijn een samenwerking aangegaan waarbij boeken van Ambo Anthos op de markt worden gebracht, én boeken van andere uitgeverijen die door Ambo Anthos worden ingekocht. Zo blijft het Dwarsligger-concept in één hand, wat handig is voor marketing en de herkenbaarheid, net als bij bijvoorbeeld de Rainbow-pockets.

„Ik kijk wat er speelt en probeer dat in te kopen”, zegt Sander Steggink van Ambo Anthos. „Het is herexploitatie.”

De originele uitgever krijgt een percentage van de opbrengsten dat volgens Steggink „marktconform” is. Niet elke uitgever voelt daar wat voor – sommigen vrezen kannibalisatie van hun eigen verkoop. Aan Steggink de taak hen over te halen. Dat is volgens hem ook in veel gevallen helemaal niet moeilijk. „Ze zien het vaak als extra marketing. Je komt op meer plekken te staan, zoals stations of bij kassa’s.” Ambo Anthos maakt volgens hem een „bescheiden” winst op de dwarsliggers.

‘Mini-novels’

Wie denkt dat Royal Jongbloed – de familie Jongbloed heeft nog altijd 49 procent van de aandelen – daarmee een slim nieuw en alternatief businessmodel heeft gevonden omdat de vraag naar bijbels afneemt, heeft het mis. De markt voor bijbels is óók booming, aldus Klok. „In Europa neemt de vraag wat af, maar wereldwijd niet. In het luxesegment, waar wij in zitten, groeit de vraag zelfs. Zo’n geitenleren bijbel kost al snel 300 euro.”

Dus drukken ze bij Jongbloed ‘Arjen Lubachs’ en bijbels naast elkaar, waarbij die laatste nog altijd goed zijn voor zo’n 80 procent van de omzet, 10 miljoen euro in 2017. Van een Dwarsligger-titel worden er altijd minimaal 2.500 gedrukt. Ze ,worden verkocht voor 10 tot 20 euro per stuk. Jongbloed zegt een „beperkte” winst te maken op het concept.

Wekelijks is er contact met Steggink over op dat moment populaire boeken. Het kost tijd om bij te drukken. Aan het speciale flinterdunne, maar niet doorzichtige papier is volgens Klok en Steggink nooit een tekort: een aantal papierfabrikanten in Europa maakt dit.

Na Nederland volgde de buitenlandse expansie – die niet altijd makkelijk was. Pogingen voet aan de grond te krijgen in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Spanje mislukten, volgens Klok om verschillende redenen. „In Spanje werden na de crisis erg weinig boeken verkocht, in Frankrijk wilde de uitgeverij op een gegeven moment alleen nog maar paperbacks drukken.” In Turkije en Rusland, die later volgden, was de introductie wél succesvol. „We zijn door schade en schande wijzer geworden.”

Op de nieuwste markt, de Verenigde Staten, werkt Jongbloed sinds dit jaar samen met Penguin, een van de grootste uitgeverijen ter wereld. De eerste 430.000 boeken die deze zomer werden gedrukt, zijn van de populaire schrijver John Green, bekend van de deels in Amsterdam spelende bestseller The Fault in Our Stars. Volgens The New York Times was Green al langer gefascineerd door de „mini-novels”, die hij kende van zijn Nederlandse jaren.

Samenwerken met een grote uitgeverijpartij is essentieel bij het ‘veroveren’ van een nieuw land, zegt Klok. Je moet direct veel titels op de markt brengen om de lezer bekend te maken met het concept en de hele keten meekrijgen – dus ook de boekwinkels. Die moeten immers plaats inruimen voor een compleet onbekend boektype, het liefst op een zo prominent mogelijke plek. Klok: „Dat zijn we in Engeland in eerste instantie wat vergeten.”

Ook Penguin had laatst moeite met het overtuigen van een keten. „Dan bellen ze hierheen en helpen wij ze”, vertelt Klok. Zijn mondhoeken krullen van ingehouden trots omhoog.

    • Milo van Bokkum