Turboliquidaties blijken ‘prachtige toolkit’ voor fraudeurs

BV-misbruik Het was bedoeld om loze bv’s snel op te ruimen: de turboliquidatie. Het blijkt ook een snelle manier om schuldeisers te duperen.

Aan een ‘normaal’ faillissement komt een curator te pas die schulden vereffent en onderzoekt of de bestuurders geen bezittingen hebben weggesluisd. Niemand controleert een turboliquidatie. Foto iStock

En toen was opeens het bedrijf weg. Rob de Haan had ruim 30.000 euro tegoed van arbeidsbemiddelaar Rock Solid uit Rotterdam, maar die weigerde ondanks een vonnis van de rechter te betalen. „Ik was bezig faillissement aan te vragen en zo betaling af te dwingen, maar toen bleek de onderneming opgeheven. Dan houdt het op.”

Rock Solid maakte gebruik van een ‘turboliquidatie’. Daarbij wordt een onderneming in een dag opgeheven. Die mogelijkheid kwam in 1994 in de wet. Doel was ervoor te zorgen dat vennootschappen waarmee niks meer gebeurde eindeloos het register van de Kamer van Koophandel (KvK) zouden vervuilen. Jaarlijks vinden nu duizenden turboliquidaties plaats.

„Ze hebben zich destijds niet gerealiseerd dat er zo makkelijk misbruik van gemaakt kan worden”, zegt De Haan. Hij is directeur van Credit Retrieve Company, het bedrijf achter Verkoopjevordering.nl, dat met korting vorderingen van particulieren en bedrijven opkoopt die ze niet geïnd krijgen. Vrijwel dagelijks krijgt hij vorderingen aangeboden die waardeloos zijn geworden omdat de schuldenaar gebruik heeft gemaakt van een ‘turboliquidatie’.

De vordering op Rock Solid kocht De Haan van een oud-werknemer van de arbeidsbemiddelaar. Die was naar de rechter gestapt vanwege ontslag op staande voet. De rechter oordeelde dat het ontslag niet terecht was en gebood Rock Solid nabetaling van tienduizenden euro’s salaris.

Vennootschappen mogen worden ‘geturboliquideerd’ als er geen baten meer zijn. Het is echter nogal gemakkelijk baten te laten verdwijnen, door ze bijvoorbeeld over te boeken naar gelieerde bv’s. „Dat heeft Rock Solid gedaan”, zegt De Haan. Het bedrijf was onderdeel van een kerstboom aan bv’s met dezelfde eigenaar en heeft baten intern ‘gesaldeerd’. De holding en andere bv’s van dezelfde eigenaar bestaan nog steeds.

Toolkit voor fraudeurs

In de casus van De Haan helpt turboliquidatie een ondernemer een forse vordering ontlopen. Ook doorgewinterde fraudeurs gebruiken het instrument. Zo werden in december 2016 zeven mensen veroordeeld tot celstraffen in de omvangrijke fraudezaak ‘Bommel’. Op naam van verschillende bv’s bestelden ze voor 2,5 miljoen euro aan spullen bij bedrijven, maar ze betaalden nooit. De criminelen deden de bestellingen op rekening van vennootschappen die ze daarna turboliquideerden.

Deze casus is een van de zeldzame keren dat een turboliquidatie opduikt in strafzaken op rechtspraak.nl waarbij de verdachten ook veroordeeld zijn voor misbruik. „De turboliquidatie biedt een prachtige toolkit voor fraudeurs. Ze kunnen nu legaal verdwijnen zonder verantwoording”, constateert Samantha Renssen, onderzoeker en universitair docent in Maastricht, gespecialiseerd in turboliquidaties. Aan een ‘normaal’ faillissement komt een curator te pas die schulden vereffent en onderzoekt of de bestuurders geen bezittingen hebben weggesluisd. Niemand controleert een turboliquidatie.

Bij de turboliquidatie moet de schuldeiser maar bewijzen dat er wél baten waren

Renssen spreekt van een „maas in de wet”, en nota bene een die de Hoge Raad in 2015 fors vergrootte. In een arrest oordeelde ’s lands hoogste rechter toen dat turboliquidaties ook moeten kunnen plaatsvinden bij batenloze vennootschappen mét schulden. De Raad woog daarbij zwaar dat zo’n vennootschap anders failliet zou worden verklaard, waarna een curator moet worden benoemd die niet betaald kan worden – er zijn immers geen baten.

Renssen is „zeer verbaasd” over die uitspraak. Ze is niet de enige. Twee jaar geleden schreef rechter Matthieu Verhoeven – verbonden aan de rechtbank Overijssel – een zeer kritische Togacolumn voor NRC met als titel Hoge Raad maakt faillissementsfraude erger.

Lees ook: de Togacolumn van rechter Verhoeven over turboliquidaties

Hij signaleerde daarin dat faillissementsfraude de samenleving jaarlijks 5 miljard euro kost, maar dat de aanpak ervan vooral op ‘symboolpolitiek’ berust, zoals een bestuursverbod van vijf jaar voor gesnapte fraudeurs. „Een van de grootste mogelijkheden om zonder al te veel kans op gesnapt worden met bv’s te frauderen, de turboliquidatie, wordt niet aangepakt, integendeel”, verwees hij naar het arrest.

Ups en downs

De rechter kan een turboliquidatie terugdraaien als een schuldeiser aantoont dat er wél baten waren. Dat is niet alleen „kostbaar”, constateerde rechter Verhoeven, maar ook bijzonder lastig omdat de schuldeiser in zulke zaken bewijs moet leveren. „En dat is niet eenvoudig zonder de administratie van de bv.”

In het geval van Rock Solid heeft De Haan overigens wél goede hoop. Hij heeft de oud-eigenaar gedagvaard wegens een onrechtmatige daad. Die had het geld van Rock Solid nooit mogen verrekenen met zijn andere bv’s zonder de vordering van de ontslagen werknemer mee te nemen.

Peter Hendriks, advocaat van de oud-eigenaar, stelt desgevraagd dat inzake Rock Solid geen misbruik van de turboliquidatie is gemaakt, en dat de rechter zich nog over de kwestie moet buigen.

Het afgelopen kwartaal werden in Nederland 5.125 bedrijven opgeheven. Bij 83 procent was sprake van een turboliquidatie. Hoe vaak er misbruik van wordt gemaakt, is onduidelijk.

In 2016 lieten de ministeries van Justitie en Economische Zaken in Het Financieele Dagblad weten onderzoek te zijn begonnen naar de turboliquidatieproblematiek. Die had hun „volle aandacht”. Maar twee jaar en drie maanden later loopt het onderzoek nog, bevestigt een woordvoerder van Justitie. Hij wil niets zeggen over de stand van het onderzoek en verwijst naar overleg met de Tweede Kamer, vorige maand, waarin minister Sander Dekker (VVD) summier aangaf dat het onderzoek „wat ups en downs” heeft gekend. Tot de afronding wil Dekker geen maatregelen bespreken.

Renssen heeft er al wel één in het hoofd. „Je moet ervoor zorgen dat je niet mag turboliquideren als je schulden hebt. Tenzij de schuldeisers het goed vinden, natuurlijk.”

    • Camil Driessen