Opinie

Ook mannen vangen in intieme relaties soms klappen

Mannen kunnen in afhankelijkheidsrelaties ook slachtoffer van geweld worden. Dat moet net zo serieus worden genomen. Een veiligheidscolumn van Janine Janssen, op internationale mannendag.

Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer

Weet U wat het vandaag voor dag is? Op 19 november is het Internationale Mannendag. Hoewel deze dag nog niet zo bekend is als Internationale vrouwendag op 8 maart, wordt de feestdag voor mannen al gevierd sinds de jaren negentig van de vorige eeuw. Doel van de mannendag is om positieve rolmodellen voor mannen te promoten. Op de website van de organisatie lees ik dat de lat hoog ligt met voorbeelden als Nelson Mandela, Martin Luther King en Mahatma Gandi. In het #MeToo-tijdperk, waarin we ons druk maken om wat zo fraai toxic masculinity heet, kan zo’n ambitieus doel geen kwaad. Maar op die grote namen moeten we ons niet blind staren, het gaat vooral om ‘gewone mannen’ die een harmonieus en eerlijk leven trachten te leiden.

Opvang

De dag moet verder bijdragen aan goede relaties en gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen en aan een veiligere en betere wereld voor alle mensen. Daar kan niemand tegen zijn. Ook wordt er aandacht gevraagd voor onderbelichte thema’s die mannen raken en zelfs tot discriminatie en achterstelling van mannen kunnen leiden. In dat licht moeten we ook het symposium zien dat in Nederland op deze heuglijke dag wordt georganiseerd om stil te staan bij het feit dat we in ons land tien jaar mannenopvang hebben. In 2008 startte in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht een pilot voor de opvang van mannen die slachtoffer zijn van mensenhandel, huiselijk- of eergerelateerd geweld. Dat bleek geen overbodige luxe, want inmiddels zijn er ook in Zwolle en Tilburg opvanglocaties speciaal voor mannen gerealiseerd.

Klappen vangen

Toch stuit ik in binnen- en buitenland, bij studenten en bij professionals in de veiligheidszorg, zowel op lacherige reacties als op irritatie bij mijn gehoor zodra ik dit thema aankaart. Hoewel dit verschillende reacties zijn, hebben ze een gemeenschappelijke oorsprong: moeite met het feit dat ook mannen slachtoffer van geweld in afhankelijkheidsrelaties kunnen worden.

Het slachtofferschap wordt niet ontkend zoals sommige sceptici global warming naar het rijk der wetenschappelijke fabels verwijzen. Critici erkennen weliswaar dat mannen ook mentaal en fysiek in intieme relaties klappen op kunnen vangen, maar de lachebekjes vinden dat slachtofferschap getuigen van een gebrek aan onversaagde mannelijkheid. Jacques Herb zong het al: ‘een man mag niet huilen, ook al heeft hij verdriet’. Opvang zou er dan vooral zijn voor mannen die hun vrouw niet de baas kunnen zijn en zelf nog geen ei kunnen bakken. Of voor mannen die een relatie met een andere man onderhouden. Ergernis steekt vaak de kop op bij diegenen die zien dat er mannelijke slachtoffers zijn, maar er met klem op wijzen dat er verhoudingsgewijs veel meer vrouwen slachtoffer worden van dit soort vormen van geweld. Laten we dan toch vooral niet doen alsof dat leed gelijk verdeeld is.

Misplaatst

Beide reacties vind ik problematisch. Het uitlachen van slachtoffers is niet alleen moreel misplaatst. Uit onderzoek is bekend dat slachtoffers zich doorgaans niet bij de eerste klap of scheldpartij bij instanties melden. Er hebben vaak al meer incidenten plaatsgevonden, voordat gezinnen of (ex-)partners met problemen bij professionals zoals de politie in beeld komen. Naarmate er eerder hulp komt, wordt de kans op verdere escalatie kleiner. Dat lijken mij geen opzienbarende inzichten. Maar als slachtoffers bang zijn dat hoon en spot hun deel zal zijn, bedenken zij zich wel twee keer voordat ze met hun verhaal naar buiten komen. Met als akelig gevolg dat zij langer dan nodig in een gewelddadige situatie gevangen blijven. Dat wil toch niemand?

Critici die er op wijzen dat mannen niet in dezelfde mate als vrouwen slachtoffer worden van geweld door bijvoorbeeld (ex-)partners of familieleden, hebben op dat punt wel gelijk. Daarbij wil ik wel nog de kanttekening maken dat we waarschijnlijk vanwege het hiervoor beschreven taboe ook minder mannen in beeld krijgen. Maar wat moeten we dan met die constatering? Het dichotome wereldbeeld dat zich het best laat samenvatten met de oneliner dat vrouwen problemen hebben en dat mannen die veroorzaken, is mij te makkelijk. Er zijn nu eenmaal ook mannen die lijden. Moeten we die dan als collateral damage zien? Dat vind ik als politieambtenaar, als wetenschapper en bovenal als mens onaanvaardbaar.

Angst

Al is het er bij wijze van spreken maar eentje die klem zit, dan heeft ook die man recht op hulp. Als ik het zo op de vrouw af zou vragen, dan zouden deze geïrriteerde criticasters ook die ene man geen hulp willen onthouden. De ergernis bij hen lijkt mij vooral voort te komen uit een diepgevoelde angst dat de roep dat ook mannen slachtoffer worden, afleidt van aandacht voor structurele ongelijkheid die vrouwen over de hele wereld parten speelt. Ook ik onderschrijf de visie dat bestaande machtsstructuren voor vrouwen vaak onvoordeliger uitpakken dan voor mannen. Mijn werk bij de politie op het terrein van huwelijksdwang, achterlating en andere problemen rond familie-eer biedt mij helaas volop treurige illustraties. Erkennen dat ook mannen slachtoffer worden, mag nooit als nuancering van het leed van al die vrouwen in stelling worden gebracht. Dat neemt echter niet weg dat ik er diep van overtuigd ben dat we dit soort misstanden samen met mannen het hoofd moeten bieden. Ik vier mannendag dit jaar dan ook vrolijk mee.

Janine Janssen is hoofd onderzoek van het Landelijk Expertise Centrum Eer Gerelateerd Geweld van de nationale politie. Daarnaast is zij lector Veiligheid in Afhankelijkheidsrelaties aan Avans hogeschool.

Blogger

Folkert Jensma

Journalist en jurist Folkert Jensma (1957) werkt sinds 1985 voor NRC Handelsblad op de terreinen bestuur, justitie, politiek en Europa. Hij schreef als correspondent Brussel over de Europese eenwording door de verdragen van Schengen in 1985 en van Maastricht in 1992. Als hoofdredacteur, tot september 2006, was hij mee verantwoordelijk voor de introductie van nrc.next, de bijlage Opinie & Debat, het magazine M en de introductie van Europa- en Wetenschapspagina's in de dagkrant. Sindsdien schrijft hij als commentator recht en bestuur hoofdartikelen, jurisprudentie-rubrieken en columns voor NRC Media. Voor zijn columns ontving hij in 2013 de Jacques van Veen jubileumprijs en in 2014 de J.L. Heldringprijs.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.