Brieven

Lezers over Zwarte Piet

Pietendebat Dit weekend kwam Sinterklaas in Nederland aan. „Elk jaar minder feestelijk”, kopte NRC. Vele lezers schreven de krant over Zwarte Piet. Hieronder een selectie.

Foto omstreeks 1900-1910 gemaakt door amateurfotograaf J.C. van Nuenen Nationaal Archief

Sjaak Sjoer en Zwarte Piet al eeuwenoud

Het bijschrift naast de foto van een Brabantse Sinterklaasintocht omstreeks 1900 vond ik heel verhelderend (Sinterklaas en Sjaak Sjoer rond 1900, In beeld, 17/11). Eindelijk weer een geluid dat is gebaseerd op onderzoek van journalist Arnold-Jan Scheer. Scheers boeken en documentaires (zie: www.wildgeraasdefilm.nl) bewijzen dat het Sinterklaasfeest geen typisch Nederlandse traditie is. Er is niets racistisch aan Zwarte Piet en er bestaat geen enkel historisch verband met de slavernij. Het is een oeroude Indo-Europese rite met vertakkingen tot in Azië en komt overal in Europa voor. Sinterklaas heeft al zeker vanaf de middeleeuwen een met roet zwartgemaakte begeleider. Daarnaast toont het onderzoek van Scheer aan dat zwarte gezichten meer te maken hebben met het verbeelden van de dood, de duivel of het verjagen van boze geesten, dan met zwarten of slaven. Helaas wordt Arnold-Jan Scheer geen podium gegund op televisie.

Wilfred Takken beschrijft in zijn korte fotobijschrift over Sjaak Sjoer haarscherp waar de traditie vandaan komt. Waarvoor dank.

Arno Maas, Waalre

Lees ook het opiniestuk van Kiza Magendane: Mijn eerste vijf jaar in Nederland maakte ik mezelf wijs dat ik geen moeite had met Zwarte Piet

Slappe Rutte sterkt extremisten

Met tranen in mijn ogen hoor ik aan, wat voor afgrijselijke gebeurtenissen zich afspelen tijdens de intocht van Sinterklaas. Het feest dat ik nog altijd ieder jaar uitgebreid vier met mijn familie, gaat in de media niet over pepernoten, cadeautjes, Sinterklaas en Piet, maar is het toneel van demonstraties, vechtpartijen en aanhoudingen. Ik zeg bewust géén zwart. Ik zeg bewust én Piet. Het doet mij pijn dat hooligans de vrijheid van meningsuiting kapotmaken. Je mag het niet eens zijn met de anti-pietdemonstranten, maar ze mogen hun zegje doen. Door het slappe optreden vorig jaar van bijvoorbeeld premier Rutte, zien we dit jaar wat dat doet met extremisten in het voor-kamp. Ze voelen zich gesterkt. Hoofdschuddend zie ik de anti-pietdemonstranten over de ruggen van kinderen hun punt maken. Het is schrijnend dat sommige mensen racistische opmerkingen maken die in verband staan met Piet. Maar de tegenstanders moeten nu eindelijk eens door hebben dat voor de meeste mensen Piet niks te maken heeft met racisme. Zij moeten zich realiseren dat het feest altijd een Piet zal hebben.

Piet verandert. Piet kan niet meer de zwarte man zijn, die symbool staat voor slavernij. Dat is niet eerlijk voor iedereen die daar pijn door lijdt. Piet zal ook niet verdwijnen. Piet is een essentieel onderdeel van het Sinterklaasfeest. Het is de man die benaderbaar is voor de kinderen. Van Piet krijg je de pepernoten. Beide partijen moeten stoppen met deze onzin. Sinterklaas moet terug naar de essentie. Een feest voor kinderen. Een magische drie weken, waarin een oude zot uit Spanje met zijn rare knechten Nederland op zijn kop komt zetten. Een tijd waarin iedereen, jong en oud, even doet alsof Sinterklaas echt waar is. Een nationaal sprookje voor kinderen.

Merijn Huijbens, Beek en Donk

Inktzwart dieptepunt

Terwijl de landelijke politiek zich niet wil branden aan de discussie over Zwarte Piet onder het mom dat het hier om een kinderfeest gaat (ja, dus?), mag de lokale politiek volop haar gang gaan met het ‘inkleuren’ van dit kinderfeest. Met dit feit werd ik afgelopen zaterdag op onplezierige wijze geconfronteerd toen ik in mijn stad Den Haag ging kijken naar de intocht, naar ik begrijp één van de grootste intochten van Nederland. Zelden zoveel diepzwarte Pieten bij elkaar gezien; de roetveegpieten waren op één hand te tellen. Triest dieptepunt was de entourage van de Goedheiligman zelf.

Stelt u zich voor: eerst een muziekwagen met witte Disneyprinsessen; daarachter een dansende groep Pieten; dan een bataljon wachters van de Sint, allen hagelwitte mannen; vervolgens de Sint, te paard, met de staf-piet naast hem, te voet; tot slot de edelen te paard, ook allen wit. Hoe stereotiep zwart-wit wil je het hebben?

Hier is de lokale politiek aan het werk. Voor Richard de Mos, voorzitter van de grootste partij in de Haagse gemeenteraad, kunnen Pieten namelijk niet zwart genoeg zijn. O o Den Haag, gitzwarte Pietenstad achter de duinen. Het wordt tijd dat de landelijke politiek zich eens uitspreekt.

E.J. Mulder, vader van twee donkere dochters

Liever op schoot bij Piet

Er vanuit gaande dat Sinterklaas een kinderfeest is, verbaast het mij dat er veel meer weerstand is tegen Zwarte Piet dan tegen Sinterklaas zelf. Juist dat lijkt mij discriminatie. Ik maak me veel meer zorgen over Sinterklaas. Zwarte Piet vormt een uit het verre verleden opgerakeld probleem. Maar Sinterklaas, een katholieke bisschop, kan voor kinderen een veel groter probleem vormen, dat pas recent onder de aandacht van het grote publiek is gekomen en in de tweede helft van de vorige eeuw nog welig tierde, als je dat zo zou mogen zeggen.

Als ik een kind was zou ik in ieder geval veel liever bij Zwarte Piet op schoot zitten dan bij Sinterklaas, gezien de veelvuldige recente onthullingen over het wijdverbreide misbruik van kinderen door geestelijken binnen de katholieke kerk. Ik denk dat ik als kind zelfs de voorkeur zou geven aan de zak van zwarte Piet boven de schoot van Sinterklaas, al kan dat wat dubbelzinnig overkomen.

Nico van Rooijen, Haarlem

Onbewust word je beïnvloed

Met alle agitatie verdwijnt een rustig zicht op de precaire kant van Piets zwarte kleur. Toch is dat begrip waar het om zou moeten draaien. De meeste Nederlanders zijn aardige mensen en willen dat begrip wel opbrengen, maar zien niets kwaads in het zwart van Piet en het wit van Sint. En ze willen ook helemaal niet een bovenliggende partij zijn. Maar als ze een witte huid hebben, kunnen ze in de ogen van mensen met een andere huidskleur wel de bovenliggende partij zijn. Naar die mensen is door witte Nederlanders met respect te luisteren. Het is immers bekend dat bovenliggende partijen niet goed weten hoe onderliggende partijen zich voelen.

De onderliggende partij moet uit noodzaak weten wat er in de andere partij omgaat. De bovenliggende partij heeft die noodzaak veel minder. Dat is het verschil. Daardoor onderschatten veel witte Nederlanders, goedwillend als ze zijn, toch de schade die het zwart van Piet kan veroorzaken. Die schade ontstaat als kinderen kijken naar een ondergeschikte, lopende bediende die zwart is en een baas met een hoge muts bovenop een paard die wit is.

Van dat beeld leren kinderen dat zwart zijn minderwaardig is en wit zijn meerderwaardig is. Dat ongelukkige onderscheid nemen ze mee in hun leven. De veronderstelling dat kleine kinderen het ongelukkige beeld niet oppikken komt voort uit een onderschatting van ons onbewuste. Maar er zet zich juist heel veel vast in het onbewuste van kleine kinderen. Die vroege vastzettingen in onze hersenen bepalen voor een groot deel wat we later waarnemen en welke uitleg we daaraan geven. De wetenschap wijst nadrukkelijk op die overheersende rol van ons onbewuste.

Misschien geldt de sluipende pijn niet voor iedereen met een donkere huidskleur maar wel voor velen van hen. Waarom zouden we hun pijn niet voorkomen door Piet en Sint heel eenvoudig dezelfde huidskleur te geven?

Peter van der Werff, Amsterdam

Wereldnieuws?

Als het december aan het worden is vervliegt bij NRC al een paar jaar achtereen het gevoel voor verhoudingen. Vrijdag weer: drie pagina’s over Brexit. Terecht! Een ook voor ons land uiterst belangrijk thema, dat ik op de voet volg. Wat schetst mijn verbazing? Direct daarna nota bene twee pagina’s over Zwarte Piet, alsof het vergelijkbaar wereldnieuws is. Met in de hoofdrol, ja daar is hij weer, de heer Afriyie die gekweld wordt door een verleden waar de Sint en zijn helper part noch deel aan hebben. Het wordt tijd dat de krant zich realiseert dat we het over een leuk kinderfeest hebben en stopt met bieden van een groot podium aan die weinigen die er op uit zijn het feest te kapen om hun eigen doelstellingen te realiseren. Hopelijk merken we daar in 2019 wat van.

J.J. Kwaak, Geldrop

Feiten graag

En dan te bedenken dat we het zich al jaren voortslepende Zwarte Piet-geruzie te danken hebben aan de historische misvatting dat de kleur van Zwarte Piet iets te maken zou hebben met het negroïde ras. Een misvatting die door de media al lang uit de wereld geholpen had moeten zijn door echte deskundigen aan het woord te laten en door informatieve documentaires, zoals die van Arnold-Jan Scheer over de Sinterklaasrituelen in heel Europa. Zolang burgemeesters vinden dat het opdringen van meningen en het verzieken van elkaars feesten en tradities een vorm van vrijheid van meningsuiting is zullen conflicten, en de inzet van politie daarbij, alleen maar verergeren.

Net als bij de damschreeuwer zijn twee minuten stilte en demonstreren onverenigbaar in tijd en plaats. En, even ter vergelijking, zou men het ook toejuichen als, zeg, een flinke groep orthodoxe christenen uit de Bible Belt naar Amsterdam zou komen om daar luidkeels te demonstreren langs de route van de Gay Parade? Er wordt nu zalvend opgeroepen om met elkaar in gesprek te blijven. Prachtig maar een gesprek tussen onwetenden en doven zal tot niets leiden. Meer kennis en informatie zijn onontbeerlijk. Deskundige en wetenschappelijke fact checking van de betrokken tradities en van de geuite verwijten daarover lijkt dus nuttiger en meer op zijn plaats.

M. den Haselaar, Woerden

Ik schaamde me kapot

Door een toeval was ik in Zeist zaterdagmiddag getuige van de intocht van Sinterklaas. Uitsluitend pikzwarte Zwarte Pieten. Ik schaamde me kapot. Niemand van mijn groep ouderen had zin om te kijken; niemand vond het nog leuk. Het mag dan wel gaan om een oude traditie; die dateert toch pas van 1850, toen men besloot om een verder bijna vergeten kinderboek van Jan Schenkman eens na te spelen. In een deel van het Koninkrijk bestond toen nog slavernij. Een uit de hand gelopen grap.

Bij de Zwarte Pieten in de stoomboot zou het gaan om bevrijde slaven. Maar die hebben nog maar weinig van hun onderdanige slavenmentaliteit verloren.

Ik ben nog steeds van mening, dat de zwarte kleur er een aantal jaren helemaal uit moet. Daarna kan zwart weer één van de kleuren zijn. Of iemand moet een nieuw verhaal schrijven!

Jan Dijk, Amsterdam

Lees ook de column van Paul Scheffer: Een schminkverbod voor blokkeerfriezen

Zwarte Piet kwetst, ook al is dat niet de bedoeling

In Eindhoven brachten volwassen mannen een Hitlergroet, in Rotterdam werd er met eieren gegooid alvorens groepen mensen met elkaar op de vuist gingen en in Tilburg werden maar liefst 48 voorstanders gearresteerd. We hebben het hier niet over een voetbal- of bokswedstrijd maar over ons aller favoriete viering: de intocht van Sinterklaas. De filmpjes liegen er niet om: mensen die zo graag een kinderfeest willen verdedigen dat ze met een kind op hun arm ‘stinkhoer’ staan te schreeuwen tegen een stilzwijgende oppositie. Nog nooit was Nederland zo wars van zijn eigen tradities.

We stonden bekend als een tolerant land. We waren het eerste land dat het huwelijk legaal maakte voor iedereen en we hadden een unieke, bijzondere en ontspannen houding tegenover softdrugs. Met de legalisatie van abortus waren we een tikkeltje laat, maar goed, beter laat dan nooit. Des te wranger is het om aan te zien hoe mensen elkaar uitschelden wanneer we juist samen zouden moeten komen.

Het is goed te begrijpen waarom mensen in eerste instantie verbolgen waren. Zwarte Piet voelde niet als een racistisch karakter omdat de witte Nederlanders hem niet zo zagen. Als kind was ik doodsbang voor Sinterklaas, maar ik keek uit naar het weerzien met Piet. Sint en Piet waren voor mij titels, geen namen. Immers had je de Pakjespiet, de Hoofdpiet, de Testpiet en talloze andere benamingen die refereerden aan hun expertise. Noem het kinderlogica, maar kleur speelde nooit een rol. Pas als twintiger dacht ik aan hoe anders de beleving voor zwarte kinderen moet zijn geweest.

Een hele groep mensen nodeloos kwetsen is nooit de insteek geweest, doch kan iets simpels als een kinderfeest die uitwerking wel hebben. Voor veel mensen lijkt het niet te bevatten dat zij zoveel plezier hebben kunnen beleven aan iets dat voor anderen afschuwelijk is. Daarom blijven voorstanders roepen dat het geen racisme is, ze zijn er immers mee opgegroeid. Het lijkt alsof de vreugde in hun herinneringen aangetast is, maar het geloof in hun eigen goedheid nog meer. Het probleem is alleen dat hoe harder men schreeuwt dat anderen zich niet aan moeten stellen, dat het een kinderfeest is en dat het gewoon zo moet blijven; hoe meer die goedheid daadwerkelijk aangetast wordt. Privilege is niks anders dan ontkennen dat er een probleem is omdat het voor jou persoonlijk geen probleem vormt.

Het is een feit dat het karakter Zwarte Piet mensen kwetst, kinderen uitsluit van een landelijk feest en oproept tot racisme. Dat werd dit weekend meer dan duidelijk. Het is niet beschamend om toe te geven dat iets niet meer kan, noch is het een verloochening van Nederlandse tradities. Het weren van Zwarte Piet is juist het bewaken van ons echte erfgoed: solidariteit, tolerantie en openheid. Beter laat dan nooit.

Sabrina Beek, Amsterdam