Foto's Nicola Lo Calzo

Hoe Haïti’s bevrijders herleven

Haïti Haïtianen die al weken tegen corruptie demonstreren, krijgen morele steun van historische revolutionairen te paard.

Doden en gewonden, rellen en in brand gestoken autobanden. Grote demonstraties in Haïti liepen dit weekend volledig uit de hand en kostten aan zes mensen het leven.

Al maanden is het onrustig in Haïti en gaan duizenden woedende burgers de straat op. Aanleiding is de omvangrijke corruptie rondom de zogeheten Petrocaribe-deal, waarbij Venezuela goedkope olie aan Haïti leverde tegen een zachte lening, maar politici ruim 3 miljard euro in eigen zak staken.

Bij deze demonstraties gebeurt iets opmerkelijks. Steeds vaker worden de protesterende Haïtianen verrast door een groep activisten te paard. Gekleed in 18de-eeuwse rood-zwarte legeruniformen, sjerpen met gouden sterren en zwarte napoleontische hoofddeksels verbeelden ze Haïti’s revolutionaire helden.

„Ik ben Jean-Jacques Dessalines!”, roept een van de activisten hoog en trots vanaf zijn paard de naam van de zwarte revolutionair die in 1803 het Franse leger versloeg. „Blijf vechten voor een beter land zonder corruptie, zonder armoede! Vergeet de strijd van onze voorouders niet voor een onafhankelijk Haïti!” De demonstranten juichen en dansen. „Dessalines, onze held!”, roepen ze.

Destiné Jean Marcellus alias Jean-Jacques Dessalines (links) met mede-re-enactor.
Foto Nicola Lo Calzo
Altesse Vincent alias Toussaint Louverture
Foto Nicola Lo Calzo

IJzeren hek

Bij een bezoek aan de activisten in het dorpje Croix-des-Bouquets, een half uur buiten de hoofdstad Port-au-Prince, opent Destiné Jean Marcellus (41) eerder dit jaar een oud ijzeren hek. Hij stelt zich voor als Jean-Jacques Dessalines. Gekleed in een groezelige overall en ietwat verlegen lijkt hij in niets meer op de parmantige verschijning bij de demonstraties. „Ik ben verderop in het dorp bezig met een verbouwing”, legt Marcellus uit. Behalve activist en acteur is hij ook metselaar.

Achter het hek ligt een groot weiland waar de paarden grazen tussen het dorre gras. Verderop slaapt een groepje varkens in de schaduw van bomen. Marcellus is de voorzitter van de groep activisten, die bestaat uit dertien acteurs-activisten en zes begeleiders voor de paarden.

Verkleed als historische figuren uit de Haïtiaanse Revolutie (1791-1804) draven ze op bij demonstraties, acties en bij nationale herdenkingen. Doel is om de Haïtianen te herinneren aan hun krachtige ontstaansgeschiedenis en hen bewust te maken van een strijd die nog niet voorbij is.

Zondag werd er niet alleen gedemonstreerd. Het was ook de jaarlijkse herdenking van de slag bij Vertières (1803), de bloedige strijd aan de noordkust waarbij een leger van ex-slaven onder leiding van Dessalines het leger van Napoleon versloeg, geleid door generaal Rochambeau. Een gebeurtenis van grote historische betekenis, niet alleen omdat Haïti het destijds sterkste leger ter wereld versloeg en de voormalige kolonisator het land uit joeg, maar ook omdat het nadien de eerste vrije zwarte staat in de koloniale wereld werd.

Miniatuurafbeeldingen van Louverture en leden van zijn familie.
Foto Nicola Lo Calzo
Joseph Firmin Senat, een nazaat van Jean-Jacques Dessalines.
Foto Nicola Lo Calzo

„Maar de prijs was hoog. Haïti is kapotgemaakt, ten onder gegaan aan armoede, gewelddadige dictatoriale regimes. Ook is het nog eens geteisterd door natuurrampen”, zegt Altesse Vincent alias ‘Toussaint Louverture’ terwijl hij zijn paard zadelt. Toussaint Louverture was de grote revolutionair onder wiens leiding eerder in 1791 een succesvolle slavenopstand werd ontketend, die het begin markeerde van de jarenlange vrijheidsstrijd, waarbij in Saint-Domingue zoals Haïti toen heette als eerste de slavernij werd afgeschaft. „In iedere Haïtiaan schuilt een Dessalines of een Louverture”, zegt Vincent stellig, terwijl hij zijn legerjas met gouden knopen aantrekt en op zijn paard klimt. „Onze voorouders waren in staat om Napoleon te verslaan, om de Britten en de Spanjaarden van zich af te schudden. Dat geeft ons de verantwoordelijkheid ons land hoe dan ook op te bouwen”, zegt hij.

Na de onafhankelijkheid probeerde het eiland zich, onder de oorspronkelijk inheemse naam ‘Ayti’ te handhaven, ondanks een constante dreiging van Frankrijk. De voormalige koloniale overheerser deed er alles aan de suikerkolonie weer in handen te krijgen. Door de steun met wapens en geld van Amerika, dat destijds niet zat te wachten op een vrij land geregeerd door zwarte ex-slaven, werd de Franse dreiging steeds groter. Haïti werd voor het blok gezet: het land zou met rust worden gelaten en worden erkend als het 150 miljoen francs (later verminderd naar 90 miljoen francs) aan Frankrijk zou betalen. Uit angst om opnieuw gekoloniseerd te worden tekende Haïti de overeenkomst en betaalde 122 jaar lang, tot 1947, een bedrag dat omgerekend nu zou neerkomen op tussen de 17 en 22 miljard euro.

De originele rozenkrans van Toussaint Louverture
Foto Nicola Lo Calzo
Altesse Vincent alias Toussaint Louverture.
Foto Nicola Lo Calzo

Intellectuelen

„Schandalig, want die miljarden hadden we juist nodig voor de opbouw van ons land. Bovendien: wie had er werkelijk recht op dit geld, de nazaten van gestolen Afrikanen of de voormalige kolonisator?” zegt historica Bayyinah Bello (70), gezeten op het terras in haar tuin. Samen met een groep intellectuelen onder wie de Amerikaanse filosoof Noam Chomsky, pleit ze al jaren dat het steenrijke Frankrijk dit geld weer teruggeeft aan Haïti, het armste land op het westelijk halfrond. „De meeste mensen associëren Haïti alleen met ellende. Slechts weinigen kennen de geschiedenis: de eerste jaren van de onafhankelijkheid waren ook succesvol. Haïti hielp zelfs tot twee keer toe de Zuid-Amerikaanse vrijheidsstrijder Simon Bolivar bij zijn strijd tegen de Spanjaarden”, zegt ze.

De activisten bereiden zich voor op verdere protesten, door het omvangrijke corruptieschandaal staat de positie van president Jovenel Moïse op het spel. „Zolang we niet de juiste leiders kiezen, blijven we in deze situatie. De eigenlijke macht ligt bij ons”, zegt Destiné Marcellus. Hij legt zijn Dessalines-kostuum netjes klaar, voor de volgende demonstratie.

De sleutel van de voordeur van de Citadel Laferriere.
Foto Nicola Lo Calzo
De Citadel Laferriere, een fort van na de onafhankelijkheid om het eiland te beschermen tegen de terugkeer van de Fransen.
Foto Nicola Lo Calzo
Destiné Marcellus alias Dessalines.
Foto Nicola Lo Calzo
Destiné Jean Marcellus alias Jean-Jacques Dessalines (links) met mede-re-enactor.
Foto Nicola Lo Calzo
    • Nina Jurna