Handelsconflict VS-China tekent forum zonder slotverklaring

Onenigheid Escaleert het handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China? Misschien vinden Trump en Xi elkaar nog op de G20 in Argentinië.

De Amerikaanse vicepresident Mike Pence trok bij een bijeenkomst van de Asia-Pacific Economic Cooperation fel van leer tegen China. Foto Mick Tsikas /EPA

De bijeenkomsten van de Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) waren tot op heden vooral een plek waar wereldleiders zich lieten fotograferen in de nationale klederdracht van het gastland. Dat is voorbij. Dit weekend stond het forum vooral in het teken van de toenemende en steeds openlijker wedijver tussen de Verenigde Staten en China. Een gemeenschappelijke slotverklaring bleef daarom uit. Dat is voor het eerst in het bestaan van de APEC.

De APEC is een samenwerkingsorgaan van 21 landen die grenzen aan de Stille Oceaan. Het forum streeft naar nauwere economische samenwerking en naar ontwikkeling van de regio. Naast de VS en China zijn onder meer ook Japan, Australië, Canada en Indonesië lid. Dit jaar werd de bijeenkomst gehouden in Port Moresby in Papoea-Nieuw-Guinea.

Het wordt steeds onwaarschijnlijker dat de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Chinese ambtgenoot Xi Jinping eind deze maand in Argentinië wel nader tot elkaar zullen komen. Zij ontmoeten elkaar op de G20, een ontmoeting waar met spanning naar wordt uitgekeken omdat dat de laatste kans lijkt om een nieuwe escalatie van de handelsoorlog te voorkomen. Op 1 januari 2019 willen de VS namelijk nog ingrijpendere importheffingen op Chinese goederen invoeren.

Meestal valt er over de bijeenkomsten van de APEC weinig spectaculairs te melden, maar deze keer was er vuurwerk van beide kanten. Trump zelf liet verstek gaan en stuurde vicepresident Mike Pence, op zich al een affront.

Pence trok in een toespraak fel van leer tegen China. Hij stelde dat de VS de landen in de regio een gunstig alternatief konden bieden voor samenwerking met China. Zo zouden de VS „hun partners niet verdrinken in een zee van schulden” en de onafhankelijkheid van andere landen niet in gevaar brengen. Over de Nieuwe Zijderoute, het paradepaardje van het buitenlands beleid van Xi dat letterlijk „één riem, één weg” heet, zei Pence: „We bieden geen strakke riem of een weg voor éénrichtingsverkeer.”

Foto David Gray/ Reuters

Geen echte winnaar

Xi op zijn beurt noemde importheffingen „kortzichtig” en „gedoemd te mislukken.” Hij waarschuwde dat geen enkele oorlog, of het nu ging om een koude oorlog, een daadwerkelijke oorlog of een handelsoorlog, een echte winnaar zou opleveren. Hij ontkende dat China met de Nieuwe Zijderoute iets anders wilde dan het bevorderen van globalisering en het verbeteren van de economische situatie in de deelnemende landen.

Dat er uiteindelijk geen slotverklaring kwam, komt volgens een anonieme Amerikaanse onderhandelaar omdat China zou hebben geweigerd om met een tekst in te stemmen waarin werd opgeroepen om te vechten tegen „alle oneerlijke handelspraktijken”. Chinese onderhandelaars zouden het idee gehad hebben dat die oproep speciaal tegen China gericht was. Of het verhaal ook echt klopt, blijft onduidelijk. Van Chinese kant is het verhaal ontkend.

Wel is duidelijk dat de onenigheid in de slottekst iets te maken had met de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Er is al langer sprake van mogelijke hervormingen van de WTO zodat de organisatie ook beter kan ingrijpen bij oneerlijke handelspraktijken van Chinese kant, maar hoe die hervormingen er precies moeten gaan uitzien, is nog onduidelijk.

China en de EU willen gezamenlijk voorstellen doen om de WTO te hervormen. Of de twee blokken het eens kunnen worden, is de vraag

Al met al moet de bijeenkomst vooral voor Xi Jinping teleurstellend zijn verlopen. Waar hij in januari 2017 in Davos internationaal veel indruk wist te maken met zijn pleidooi voor een open wereldeconomie en globalisering, geven de VS hem inmiddels niet meer de kans om dat betoog nog onweersproken te houden.

Opvallend is dat de Chinese partijkrant Global Times desondanks blijft hopen op een goede afloop van de geplande ontmoeting tussen Trump en Xi rond 30 november in Argentinië. De krant schrijft dat Pence de druk moet opvoeren in aanloop naar de top, maar dat „Trump een aantal journalisten heeft gezegd dat hij misschien geen extra tarieven op zal leggen”.

    • Garrie van Pinxteren