Kabinet wil speciale wet na Brexit

Brexit

Dat de regering om extra bevoegdheden vraagt, komt niet vaak voor.

Minister Blok kondigde maandag een speciale wet voor noodmaatregelen na de Brexit af. Foto Julien Warnand/Epa

De regering vraagt de Tweede Kamer om extra, uitzonderlijke bevoegdheden om eventuele noodsituaties tijdens Brexit het hoofd te kunnen bieden. Volgens het kabinet kunnen er na het op 29 maart 2019 geplande vertrek van de Britten onvoorziene situaties ontstaan, waar snel nieuwe regels voor moeten gemaakt, buiten het reguliere wetgevende proces om.

Minister Blok (Buitenlandse Zaken) maakte maandag in Brussel bekend dat hierover een wetsvoorstel naar de Kamer is gestuurd, waarover de komende maanden besloten moet worden. ,,Hoewel ons streven een onderhandelde Brexit is, moeten we ook rekening houden met een no-deal-Brexit”, aldus Blok. Volgens de minister regelt de wet ,,hele praktische zaken”, bijvoorbeeld over Britse paspoorten, om te voorkomen dat het goederen- en personenverkeer vastloopt.

Volgens Samantha Daniels, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, is de wet uitzonderlijk. Volgens de wettekst, zegt Daniels, kunnen regering of ministers afwijken van elke wet ,,wanneer zij dat nodig achten of ter voorkoming van onaanvaardbare gevolgen, maar wie bepaalt wat onaanvaardbaar is?” Toetsing in de Tweede Kamer volgt achteraf. ,,Dat is niet heel sterk wat betreft parlementaire controle”, zegt Daniels. ,,Aan de andere kant: in noodsituatie heb je geen tijd om hele parlement bij elkaar te roepen en met elkaar in gesprek te gaan. Noodrecht is altijd een duivels dilemma.”

Dat de regering om extra bevoegdheden vraagt, komt niet vaak voor. Het gebeurde onder meer in 1973, tijdens de oliecrisis: de toenmalige premier Den Uyl vroeg destijds om een machtigingswet om sneller te kunnen reageren op de gevolgen van de olieboycot. De VVD was tegen, en ook toen klonk het argument, dat parlementaire controle op de aankondigde noodmaatregelen nauwelijks meer mogelijk was. Na de bankencrisis van 2008 moest de regering ook noodmaatregelen treffen, hoewel de wettelijke grondslag daarvoor niet altijd evident was.

In de nu door Blok ingediende ‘Verzamelwet Brexit’ staat onder meer beschreven hoe Nederland bij een Brexit zal omgaan met Britse rijbewijzen, maar ook met studenten, bedrijven, energienetten, sociale zekerheid en ziektekosten. Daarnaast geeft de wet de regering ‘regelgevende bevoegdheden’ in geval van noodsituaties. Volgens het kabinet kunnen die zowel ontstaan bij een ‘gewone’ Brexit, waarbij het de EU lukt om een scheidingsakte met de Britten te sluiten, als bij een ‘no-deal’ of een chaotische, onvoorspelbare Brexit. De wetgevende noodregime zal niet langer duren dan een jaar.

Ook de Raad van State boog zich over het wetsvoorstel, en had de nodige kritiek. Maar volgens hoogleraar Europees Recht Henri de Waele van de Radboud Universiteit lijkt het allemaal net te kunnen. ,,Er staan wat onconventionele dingen in, maar geen doodzondes”, zegt hij. ,,Het is unieke wetgeving, maar dat een land de EU verlaat is eveneens een unicum.”

    • Stéphane Alonso