Opinie

Europa moet druk op Turkije opvoeren voor Osman Kavala

Turkije Via de economische toenadering die Erdogan zoekt is verbetering van mensenrechten af te dwingen, schrijft .

Een beeldscherm met een foto van Osman Kavala tijdens een persconferentie van zijn advocaten op 31 oktober Foto Ozan Kose/AFP

Osman Kavala zit sinds ruim een jaar in voorarrest in Istanbul. In oktober vorig jaar werd hij gearresteerd op verdenking van plannen om „de constitutionele orde van Turkije omver te werpen”. Sindsdien zit hij in eenzame opsluiting, zonder uitzicht op een proces. Kavala, een succesvol zakenman, is oprichter van Anadolu Kültür, een ngo die via culturele uitwisselingen Turken, Armeniërs en Koerden nader tot elkaar wil brengen en zich inzet voor betere Turks-Europese betrekkingen. Ik ken Osman uit mijn tijd als consul-generaal in Istanbul als een integer mens die zich met woord en daad inzet voor de samenleving. Maar voor president Erdogan is hij „de Turkse Soros die geldt doorsluist naar bekende plaatsen”.

Sinds zijn aanhouding heeft hij geen buitenlandse politieke steun gezocht, omdat hij geen uitzonderingspositie wenst, maar een eerlijk proces voor hemzelf en de duizenden anderen die zonder deugdelijk bewijs worden vastgehouden.

Kavala wordt ervan beschuldigd met hulp van het buitenland onrust te stoken tegen de staat. Zo zou hij achter het zogeheten Gezi-protest zitten, een vreedzame demonstratie tegen de bouw van een winkelcentrum op een groen pleintje in het centrum van Istanbul, dat door hardhandig politieoptreden tot landelijke protesten leidde. Kavala zou betrokken zijn bij de mislukte coup van juli 2016, die volgens Erdogan het werk is van de naar de Verenigde Staten uitgeweken Turkse geestelijke Fethullah Gülen. En ook zou hij samenzweren met Koerdische en marxistische organisaties.

Tenlastelegging

In juni deed Kavala een beroep op het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het Turkse verweer wordt in januari verwacht. De verdediging krijgt geen inzage in de tenlastelegging.

In werkelijkheid is Kavala gearresteerd omdat hij een prominent vertegenwoordiger is van de vrije samenleving; hij is het boegbeeld van de Turkse civil society, die actief burgerschap voorstaat. Zijn arrestatie tekent de polarisatie en de onderdrukking van de vrije meningsuiting in Turkije sinds de couppoging. Meer dan duizend ngo’s zijn gesloten; 130.000 ambtenaren zijn ontslagen en 60.000 mensen gingen de cel in.

Kavala is gearresteerd omdat hij een prominent vertegenwoordiger is van de vrije samenleving

De Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland hebben hun bezorgdheid geuit. Het Europees Parlement heeft Kavala’s eenzame opsluiting veroordeeld en het Britse Lagerhuis heeft zijn onmiddellijke vrijlating gevraagd. Academici, kunstenaars, milieuactivisten en mensenrechtenorganisaties in de hele wereld betuigen hun steun.

Maar de onderdrukking gaat verder. De noodtoestand is afgelopen juli opgeheven maar vervangen door ‘veiligheidswetgeving’. Van duizenden artsen en verplegers onder wie 1.400 net afgestudeerden is het paspoort ingetrokken zodat ze niet in het buitenland kunnen werken. Onder druk van Erdogans rechts-nationalistische coalitiegenoot MHP escaleert de jacht op Koerdische organisaties. De voorzitter en duizenden bestuurders en leden van de Koerdische HDP, inclusief gekozen burgemeesters, zitten vast. De Turkse ‘dwaze moeders’ – die sinds 1995 elke zaterdag op een pleintje bij het Nederlands consulaat een wake hielden voor hun zonen en mannen die na de militaire coup van 1980 en de oorlog met de Koerden worden vermist – zijn gebrandmerkt als Koerdische mantelorganisatie en door de politie met traangas verjaagd.

De pers staat grotendeels onder controle van het regime. Journalisten zijn immers „vermomde terroristen”, en „met de pers is democratie niet mogelijk”, dixit Erdogan. Op de Rule of Law Index 2017-2018 van het World Justice Project (WJP), een ngo die wereldwijd vergelijkend onderzoek naar de ‘staat van de rechtsstaat’ doet, is Turkije gezakt naar plaats 101 van de 113 onderzochte landen (Denemarken op 1; Nederland op 5).

Lees ook: VN: Turkije moet noodtoestand opheffen

Prominente gedetineerden zijn handelswaar. Na het bezoek van premier Yildirim aan bondskanselier Merkel, in februari, kwam de Duits-Turkse journalist Deniz Yücel vrij en herstelden de relaties zich. In oktober kwam de Amerikaanse evangelische dominee Andrew Brunson vrij, die na de couppoging in 2016 gevangen was genomen omdat hij lid van de Gülenbeweging zou zijn. Erdogan had aanvankelijk voorgesteld Brunson tegen Gülen te ruilen. In oktober werd Brunson na zware Amerikaanse druk alsnog vrijgelaten. Turkije voorkwam daarmee economische sancties.

Het bericht, vorige week, dat de VS zouden overwegen Gülen uit te leveren zal in Ankara met gejuich zijn ontvangen, al heeft Trump het intussen tegengesproken. Het is een van de twee belangrijkste voorwaarden voor normalisatie van de betrekkingen. De andere is een einde aan de Amerikaanse samenwerking met het Syrisch-Koerdische verzet dat door Turkije als terroristische organisatie wordt beschouwd.

Strategische partner

Europa heeft er belang bij dat de economische crisis in Turkije niet tot een verdere verwijdering van deze strategische partner gaat leiden. Als grootste handelspartner en belangrijkste investeerder heeft Europa veel te bieden. Hoog op de Turkse agenda staat uitbreiding van de huidige douane-unie met landbouwproducten en dienstverlening.

Erdogans recente goodwilloffensief richting Europa – na eerst Duitse en Nederlandse politici voor nazi’s te hebben uitgemaakt – biedt een goede kans om economische samenwerking te verbinden aan verbetering van de mensenrechten in Turkije. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Stef Blok (VVD), bracht vorige maand een bezoek aan Ankara; sinds het tumultueuze bezoek van een Turkse minister in maart 2017, die in Rotterdam campagne voor Erdogan wilde komen voeren, is er opnieuw toenadering.

Lees ook: Nederland en Turkije willen nu vooruit kijken

Helaas verzuimde Blok om bij die gelegenheid de Nederlandse zorgen over de mensenrechten over te brengen. Desgevraagd beperkte de minister zich tot de toezegging dat hij „de rechtsgang nauwkeurig zal volgen”. Al zal hem niet onbekend zijn dat de rechterlijke macht na het ontslag van een derde van alle rechters en officieren van justitie feitelijk de lange arm van Erdogan is.

Kati Piri, rapporteur Turkije van het Europees Parlement, stelt in haar jongste rapport dat de EU de toetredingsonderhandelingen met Turkije formeel moet opschorten. Te hopen valt dat Nederland met deze stok achter de deur in Europees verband de Turkse mensenrechtensituatie zal aankaarten. Wegkijken uit misplaatste angst voor immigratiestromen, of om wille van zakelijk gewin, is het verraad van al die mensen, onder wie Osman Kavala, die ten koste van lijf en goed Europese waarden hooghouden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.