Coalitiepolitici lopen zich niet de blaren

Herindelingsverkiezingen In 37 gemeenten vinden deze week verkiezingen plaats. Reden om campagne te voeren. Al staat er voor de coalitie weinig op het spel.

Lodewijk Asscher (PvdA) overhandigt op campagne in de stad Groningen een roos aan een voorbijganger. Na de herindelingsverkiezingen in 37 gemeenten ontstaan 12 nieuwe gemeenten. Foto Piroschka van de Wouw/ANP

Ze staat voor de bakkerij rustig haar sigaret op te roken als ze ineens door een meute wordt ingesloten en een man met een bekend gezicht heel hard ‘Goedemorgen!’ roept. Van schrik laat mevrouw Duivenvoorde (59) haar sigaret vallen. De man, in spijkerbroek en op hardloopschoenen, bukt onmiddellijk en raapt de brandende peuk voor haar op. Dan pas heeft mevrouw Duivenvoorde het in de gaten: het is de premier. Mark Rutte (VVD) verontschuldigt zich en beent gauw „het bakkertje” in. De campagne in Noordwijkerhout, een van de 37 gemeenten met herindelingsverkiezingen, is begonnen.

Rutte doet deze zaterdagochtend opgewekt en routineus Noordwijkerhout en Hoofddorp (gemeente Haarlemmermeer) aan. Dat hij donderdag de hele nacht heeft onderhandeld over een pensioenakkoord is hem niet aan te zien. Sterker nog, hij straalt uit dat hij niets liever doet dan handen schudden en selfies maken.

Hij lijkt wel een popster, maar dan zonder lijfwachten. Als Rutte later op de ochtend bij Brasserie Snel & Vers in Hoofddorp een broodje grillworst eet staat prompt de hele zaak vol. In het nabijgelegen winkelcentrum willen zó veel mensen met hem op de foto, dat Rutte voor de grap 20 euro vraagt. „Tenzij u VVD stemt!”

Buma niet in actie

Dit weekend gingen in de verschillende herindelingsgebieden kopstukken uit de landelijke politiek op campagne. Maar wat opviel: de politici van de regeringspartijen lopen zich niet de blaren op de voeten. CDA-leider Sybrand Buma kwam helemaal niet in actie. Klaas Dijkhoff, VVD-fractievoorzitter, was eind oktober in Groningen voor een avond ‘stand up politics’, maar ging dit weekend niet de straat op.

Behalve Rutte gingen alleen de fractievoorzitters van D66 en ChristenUnie op campagne. Gert-Jan Segers van de ChristenUnie begint zaterdagochtend bij de ambulancepost in Meerkerk. Hij eet een gevulde koek terwijl hij de zorgen aanhoort. De belangrijkste: meldingen over verwarde personen. Als iemand klaagt over het ggz-beleid van de overheid, grapt Segers: „Dat was een ander kabinet!” De vragen komen ook van Segers zelf. Hoe vaak hebben ambulancebroeders te maken met agressie? Hoe vaak speelt alcohol een rol? Later wil Segers van partijgenoten in het buurthuis weten wat de zorgen zijn van de mensen op straat. Gaat dat ook over hoe de ChristenUnie het landelijk doet? Hij krijgt vooral complimenten. Als het team de deuren langs gaat is Segers alweer weg – naar een sportwedstrijd van zijn dochter.

D66-fractievoorzitter Rob Jetten was zaterdag in Beekdaelen en bracht zijn zondagavond in Groningen door, waar hij onder de noemer ‘Pizza & Politics’ met leden van studentenvereniging Dizkartes in gesprek ging. Eerder die middag probeert hij in het centrum van Groningen mensen te vinden die woensdag mogen stemmen, maar er lijken vooral dagjesmensen en buitenlandse toeristen te lopen. Ook al mogen ze niet stemmen, voorbijgangers willen wel op de foto. Jetten ondergaat het lachend.

Hoewel er ongeveer 700.000 kiezers wonen in de gemeenten waar woensdag gestemd wordt, lijken de coalitiepartijen zich niet erg bezig te houden met de herindelingsverkiezingen. Natuurlijk willen ze graag een goede uitslag behalen, maar zo veel staat er niet op het spel. Het gaat ‘maar’ om 10 procent van alle Nederlandse gemeenten – en bij gemeenteraadsverkiezingen winnen toch vaak de lokale partijen.

De Provinciale Statenverkiezingen in maart zijn veel belangrijker, omdat dan indirect de Eerste Kamer gekozen wordt en het ernaar uitziet dat het kabinet-Rutte III daar zijn meerderheid verliest. Dit voorjaar zal de coalitiecampagne ongetwijfeld wél op volle toeren draaien.

Het ‘rode noorden’

Voor de PvdA staat er bij de herindelingsverkiezingen meer op het spel. De sociaal-democraten willen hun traditioneel sterke positie in het ‘rode noorden’ handhaven. Zo groot als in de jaren 70, toen de PvdA vrijwel overal in de noordelijke gemeenten de grootste was, zullen ze niet worden. Maar nog altijd scoort de partij er doorgaans bovengemiddeld goed.

Overwinningen, of op z’n minst geen nederlagen, kunnen bijdragen aan het groeiende gevoel in de partij dat de weg omhoog is ingezet. De donkerste periode was in 2017, toen de partij bij de Tweede Kamerverkiezingen van 38 naar negen zetels ging. Toen de partij vorig jaar in Leeuwarden met elf zetels de grootste werd, vierden PvdA’ers dat dan ook als een grote overwinning. Nu wil de partij ook in de stad Groningen winnen.

Het is de reden dat partijleider Lodewijk Asscher zaterdag in de stad is. Omringd door zo’n 75 partijleden met rode jassen en rode rozen valt hij tijdens zijn speech het kabinet aan. Over Groningen gaat het amper, Asscher had zijn speech evengoed kunnen houden in Vijfheerenlanden of een van de andere gemeenten waar woensdag gestemd wordt. Asscher lijkt zelf even niet te weten waar hij is, als hij in het Fries oproept op de PvdA in Noardeast-Fryslân te stemmen. Hij herstelt zich meteen: „Het leek me een goed idee op de markt in Groningen iets in het Fries te roepen.”

Lees ook: Na een ongewenste herindeling volgt toch berusting

Dan is het tijd voor het uitdelen van de rozen – de lokale afdeling heeft er vierduizend geregeld. Een groepje jonge vrouwen wil graag met Asscher op de foto, enthousiast steken de vrouwen hun rozen in de lucht. „Waar is die man”, roept één van hen als ze de foto terugziet. Asscher blijkt alweer doorgelopen.

Met bijdragen van Lamyae Aharouay, Mark Lievisse Adriaanse en Barbara Rijlaarsdam.

Correctie 21 november: In een eerdere versie van dit artikel stond dat er ongeveer een miljoen kiezers wonen in de gemeenten die heringedeeld worden. Dat klopt niet. Het zijn er ongeveer 700.000.

    • Lamyae Aharouay
    • Mark Lievisse Adriaanse
    • Barbara Rijlaarsdam