Theresa May staat nog steeds in de ring

Brexit

In de week dat de Britse premier vecht voor haar akkoord met Brussel én haar baan is koffie een eerste levensbehoefte.

May heeft haar lot verbonden aan de Brexit-deal, waardoor het akkoord in de prullenbak belandt als zij aftreedt. Foto Tolga Akmen/AFP

Om te peilen wat het humeur is bij de Conservatieven deze week, hoef je niet in het Lagerhuis te zijn. Ook kun je je een bezoek besparen aan chique restaurants als Roux at Parliament Square of The Cinnamon Club, waar ministers, diplomaten en lobbyisten doorgaans fluistergesprekken voeren, grote servetten in hun boord gepropt om hun mooie overhemden te beschermen tegen opspattende curry. Nee, de beste plek is de Pret A Manger op Great Peter Street, op een steenworp afstand van het grasveld tegenover Westminster waar politici voor de camera’s van Sky News en de BBC het o zo belangrijke extra-parlementaire debat voeren.

‘Remain’ of ‘Leave’ – in een week van politieke crisis is koffie, heel veel koffie, voor iedereen een basisbehoefte. Dus sjokt Brandon Lewis, partijvoorzitter van de Tories, op woensdagavond binnen voor een mueslireep. Iets later staart het Conservatieve parlementslid James Cleverly een halve minuut voor zich uit. Hij zet zijn bril af en wrijft in zijn ogen voordat hij een beker koffie bestelt. Sammy Wilson van de Noord-Ierse unionisten wandelt binnen. Hij lijkt te worden overvallen door het enthousiasme van de Spaanse barista.

Op televisie en in de debatten zijn ze fel, verheffen ze hun stem. Maar hier in de ‘Pret’ zijn de mannen en vrouwen die de afgelopen week worstelden met een Brexitdeal van 585 kantjes, met vertrekkende ministers, met een premier die bungelt maar weigert te wijken, met hun eigen ambities én met de toekomst van het Verenigd Koninkrijk, vooral héél erg moe.

Natuurlijk was er veel nieuws waar ze op moesten reageren. Na achttien maanden onderhandelen had Theresa May dinsdag eindelijk een akkoord met de Europese Commissie gesloten over hoe het Verenigd Koninkrijk uittreedt. Er werd een noodoplossing afgesproken voor de Ierse grenskwestie. Om te garanderen dat de grens altijd onzichtbaar blijft, zal het gehele Verenigd Koninkrijk onderdeel worden van een douane-unie met de EU. Noord-Ierland volgt ook nog eens een deel van de regels van de Europese interne markt.

Woensdag legde May haar plannen voor aan haar ministers, die er allerminst van gecharmeerd waren. Na een marathonvergadering die vijf uur duurde, stemden ze toch schoorvoetend in. „Dit is het hoogst haalbare onderhandelingsresultaat”, zei May in een korte verklaring.

Vertrouwensstemming

Donderdag stortte het kaartenhuis van May in. Brexitminister Dominic Raab en Esther McVey (Sociale Zaken) konden niet met de deal leven: ze vonden het onacceptabel dat de Britten via de douane-unie vastzaten aan de EU, zonder mogelijkheid zelf te besluiten het akkoord op te zeggen. In het Lagerhuis werd May van alle kanten aangevallen. Het was duidelijk: er is geen meerderheid om het akkoord door het parlement te krijgen. Hardliners binnen de Tories stoomden op en willen May via een vertrouwensstemming in de fractiekamer wegkrijgen als partijleider.

Op vrijdag was er niet genoeg steun om die vertrouwensstemming aan te vragen (48 Tories vereist), maar dat kan snel veranderen. Mocht zo’n stemming bij de Conservatieven slagen, dan zal May naar Buckingham Palace moeten om haar ontslag als premier aan te bieden, waardoor de politieke crisis verder escaleert.

In zo’n geval dreigt instabiliteit. Aangezien May haar lot verbonden heeft aan de Brexit-deal zal het akkoord in de prullenbak belanden als zij aftreedt. De EU zegt vooralsnog dat heronderhandelen absoluut geen optie is. Dus als May weg moet, neemt de kans op een Brexit zonder akkoord aanzienlijk toe. Dat betekent ontwrichting, economische chaos. Volgende week, als de Tories een paar dagen bedenktijd hebben gehad, moet blijken of de 314 Conservatieven in het Lagerhuis bereid zijn die gevolgen te accepteren.

Toch zijn de politici in Pret niet alleen moe omdat het deze week „nogal druk” (dixit May) was. Ze zijn uitgeput omdat ze weten dat de Tories al jaren door de Brexit gegijzeld worden en de gehele politiek de komende jaren hetzelfde lot treft. De Brexit is niet alleen slopend voor politici zelf, het dreigt de gehele Britse politiek te slopen. Hoe fel de verwijten aan het adres van May en haar Brexitdeal ook waren, niemand is in staat met een beter alternatief te komen en daar brede parlementaire steun voor te regelen.

Hardliner Jacob Rees-Mogg initieerde de poging om May weg te krijgen, maar zelf verantwoordelijkheid nemen als potentieel leider deed hij niet. Hij noemde, onder meer, Boris Johnson als een uitstekende kandidaat. Johnson zweeg deze week. Is Rees-Mogg een knecht die zijn kopman Johnson graag uit de wind houdt tot het laatste moment voor de sprint naar 10 Downing Street? Of weet Johnson het ook niet meer? En zelfs als Johnson het wel weet, dan zijn er meer dan genoeg Tories die hem absoluut niet als leider zien zitten.

Lees ook het opiniestuk van Joris Luyendijk: De Britten zijn echt de weg kwijt

De klappen van Brexiteers Raab en Rees-Mogg waren raak deze week, maar May blijft vooralsnog overeind. Ze handelt langzaam maar steady. Dit is de politicus die het eerste half jaar van haar premierschap weinig méér zei dan „Brexit betekent Brexit”. Ze voelt de neiging niet onmiddellijk te imponeren. Beetje bij beetje krabbelde ze deze week op.

Ze kon Michael Gove behouden als minister, na een via medialekken publiekelijke smeekbede. Ze benoemde Amber Rudd, een invloedrijke gematigde Tory, als minister van Sociale Zaken, die het omstreden nieuwe uitkeringstelsel (universal credit) moet invoeren. De onbekende Stephen Barclay is de nieuwe Brexit-minister, een signaal dat het uittreden uit de EU vooral op het bordje van premier Theresa May ligt.

Woensdag, voor het politieke spektakel losbarstte, zei May dat de keuze eenvoudig was: mijn deal, geen deal of geen Brexit. Na al het tumult is dat nog steeds het geval.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Melle Garschagen