Alles om de kiwi te redden

Het einde van de kiwi?

De kiwi-vogel, het symbool van Nieuw-Zeeland, wordt bedreigd. Jaarlijks zijn het er 2 procent minder. „Doen we niks dan leven ze niet meer in het wild over twee generaties.”

De noordereilandkiwi, Apteryx mantelli, een van de vijf soorten kiwi-vogels. Foto Getty Images

Destructieve buideldieren, ratten, varkens, poezen, honden: wat Lettecia Williams (63) betreft mogen ze allemaal omgelegd worden. „Elk zoogdier is een bedreiging voor de natuur in Nieuw-Zeeland. Op de vleermuis na horen ze hier van oorsprong niet, maar zijn ze met James Cook aan land gekomen”, verklaart ze haar weerzin tegen zoogdieren. Haar leven staat in het teken van het beschermen van de bruine kiwi-vogel, in het Nieuw-Zeelandse Coromandel. Elke ochtend staat ze vroeg op om te kijken of de vallen, die geplaatst zijn om vooral ratten en wezels te vangen, nog iets hebben opgeleverd in haar deel in het Coromandel-gebied. Enig medelijden heeft ze niet met de beesten die door een dodelijke klap zijn omgekomen of in de ‘wurgval’ terecht zijn gekomen. In het laatste geval is het beest pas na een verstikkingsdood bezweken.

„Die beesten eten de eieren van de kiwi-vogels op. Elke maand checken we ruim 1.000 vallen, waar we droog konijnenvlees maar ook kippeneieren in leggen. Soms smeren we pindakaas op een plaatje dat we in de val leggen. Je moet variëren met het voedsel dat je erin stopt, anders trappen de beesten er niet in”, vertelt Williams terwijl ze een muis met gebroken nek uit een val haalt en in de struiken kiepert. „Kijk, we doen aan recycling”, zegt ze er met een grijns bij.

De kiwi-vogel, het symbool van Nieuw-Zeeland, wordt flink bedreigd. Inmiddels zijn er nog maar zo’n 68.000 kiwi’s in heel Nieuw Zeeland en jaarlijks neemt de populatie met ruim 2 procent af. Als dat zo doorgaat, is de wilde kiwi-vogel binnen twee generaties van het Nieuw Zeelandse ‘vasteland’ verdwenen. In 2000 kwam er gericht beleid. „De regering besefte dat als ze niets deed, de vogel binnen enkele decennia zou zijn uitgestorven.”

Besloten werd tot het kopen van grond waar de vogels gemonitord worden en waar bedreigingen zoveel mogelijk worden ingeperkt. Op de plekken waar dat niet gebeurt, zoals op het zuidelijke eiland, haalt 95 procent van de kiwi-vogels de vruchtbare leeftijd niet. In gebieden waar wel kiwibeleid is, bereikt 40 procent van de vrouwtjes de leeftijd dat ze ook daadwerkelijk eieren kunnen leggen.

Onzichtbaar symbool

Williams en haar partner Katharina Hecht (43) zijn samen verantwoordelijk voor een gebied van 17.000 hectare, dat beheerd wordt door de Moehau Environment Group (MEG). Hun woonhuis ligt er eenzaam. Het dichtstbijzijnde stadje is twee uur rijden, de naaste buren enkele kilometers verderop. Hun huis met golfplatendak heeft een veranda met uitzicht op bergen, zee en bomen. In de verte hoor je soms een auto voorbij komen, die vooral lawaai maakt omdat de zandstenen opspringen. Aan geasfalteerde wegen doen ze niet in deze omgeving. „Je merkt dat er steeds meer mensen naar dit gebied komen”, verzucht Williams. „Soms hoor je hier gewoon meerdere auto’s op een dag.”

Behalve het leeghalen van de vallen is haar voornaamste taak de omgeving bewust maken van de waarde van de kiwi-vogel. Ze praat op scholen, geeft rondleidingen en vertelt dan gepassioneerd over het dikke beest (ruim 3 kilo), dat een hulpeloze indruk maakt met die rare pootjes en dat niet kan vliegen, en dat ’s nachts leeft in plaats van overdag. Dit Nieuw-Zeelandse symbool wordt niet alleen met uitsterven bedreigd, maar is dus ook nog eens grotendeels onzichtbaar voor de gewone Nieuw-Zeelander.

Terwijl we voor een kast staan met alleen maar boeken over de kiwi’s en de bijzondere natuur van Nieuw-Zeeland, wordt Williams gebeld. Er is een varken in het gebied, hoort ze, en de pootafdrukken verraden dat het een groot exemplaar is. Enkele mannen zullen op jacht gaan naar het beest dat de grond omwoelt en zich tegoed doet aan het voedsel waar de kiwi’s ’s nachts op uit zijn. Ze zullen net zo lang doorgaan totdat ze de indringer te pakken hebben.

Williams valt even stil bij de vergelijking met de dodo en de geit – die vindt ze niet grappig. „Deze zomer zat ik in tranen aan tafel. Sinds Pasen zijn veel kiwi-vogels doodgebeten, waarschijnlijk allemaal door een hond. Momenteel is de hond de grootste vijand van de kiwi.”

Het nieuws haalde de kranten. Er was één hond die in een maand tijd 14 kiwi’s had gedood in Williams’ gebied. Geluidsopnamen maakten duidelijk dat het om een jachthond ging die iedere nacht huishield. DNA-slijm dat op de dode vogels zat, toonde om welke hond het ging, het baasje van het beest is aangesproken en de hond moet nu op cursus.

Hondencursus

Zo’n cursus gaat als volgt: een hond krijgt de lucht van een kiwi-vogel voorgeschoteld. Zodra de hond de lucht opmerkt, krijgt hij een elektrische schok. Na een kwartier lang schokken toegediend te hebben gekregen, heeft de hond voor de rest van zijn leven een afkeer van kiwi-vogels. Vaak gaat Williams hondeneigenaren af om ze over te halen hun hond zo’n cursus te laten doen.

„Het heeft lang geduurd voordat mensen zich bewust waren van de kwetsbaarheid van de vogel, maar inmiddels wordt het gevaar van honden door de bewoners in Coromandel gezien. Steeds vaker helpen de lokale bewoners nu in het aanpakken van de honden die verantwoordelijk zijn voor het doden van een kiwi-vogel.” Er is ook een honden-hotline waar je kunt doorgeven wanneer er in de omgeving een hond loopt waarvan het baasje onbekend is.

„Zo krijgen we ze wel te pakken”, zegt Williams, wanneer ze de dozen uitpakt waar DNA-kits in zitten. Sinds afgelopen Pasen zet ze zich in om een soort DNA-bank op te zetten van alle honden in de omgeving. Zodra er dan weer een doodgebeten kiwi-vogel is gevonden, weten ze meteen bij welke eigenaar ze moeten zijn. Hoe de honden heten, weet Williams niet, wel kent ze de namen van de kiwi’s die deze zomer zijn doodgebeten. Ze telt ze op haar vingers: Scratch, Fire, Marianne, Rowley, Ronny… Ze hadden enkelbandjes om en Williams volgde ze intensief.

„De kiwi’s worden als het ware familie, dat was ook de reden waarom ik een hoopje ellende was toen er zoveel werden doodgebeten. Ik weet nog hoe we Rowley als kuiken vonden in 2002, hij zat in een verlaten nest. Hij is dus maar zestien jaar geworden, terwijl hij makkelijk de zestig had kunnen halen.”

Netflix

Tegelijkertijd was er ook goed nieuws: dit voorjaar werd Netflix geboren. De naam kreeg hij omdat zijn vader al Sky heette. Williams lacht om de namen die ze hebben gegeven, en ook bij de gedachte aan Netflix die deze zomer werd uitgezet in het gebied. De vogel was aanvankelijk een van de 29 eieren (elk ei heeft de grootte van een struisvogelei) die dit broedseizoen waren meegenomen ter bescherming. De ‘Operation Nest Egg’ begeleidt de vogels totdat ze een kilo wegen, dan worden ze uitgezet. „Wanneer ze op dat gewicht zijn, is de kans groter dat ze een rattenaanval overleven.”

Lopend door de bossen, zijn de sporen van het varken inderdaad veelvuldig en diep aanwezig. In de verte rijdt een fourwheeldrive de heuvels op, soms stopt de auto even en stapt er een man uit die spoorzoekt. Zodra het beest gevangen is, zegt Williams, „wordt het geslacht en eten we het op. Een feestmaal nadat deze bedreiging weer is afgewend, hebben we dan wel verdiend.”

    • Toef Jaeger