Rutte heeft haast, vakbonden niet

Pensioenakkoord

Een hele nacht is er gepraat, het kabinet wil snel een akkoord over het pensioen. Maar vakbonden vrezen hun achterban.

Premier Mark Rutte verlaat woensdag het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid na het pensioenoverleg. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Het was voor zo’n beetje iedere Europese politieke leider de week van de Brexit. Maar niet voor premier Mark Rutte – die normaal gesproken niks wil missen van de Britse politiek. Hij zat urenlang, en op donderdag zelfs een hele nacht, aan tafel met vakbonden en werkgevers omdat er, vindt het kabinet, nu eindelijk eens een pensioenakkoord moet komen.

Voor Europa en voor Nederland staat er met de Brexit veel op het spel. Als iemand daarvan doordrongen is, is het Rutte. Dat hij er de afgelopen dagen toch nauwelijks tijd voor had, laat zien wat er met de pensioenen voor hem en zijn kabinet op het spel staat. Op Prinsjesdag noemde het kabinet een nieuw pensioenstelsel zelfs een van de belangrijkste doelen, samen met klimaatbeleid en nieuwe regels voor de arbeidsmarkt. Daar komt nog bij: na de mislukte afschaffing van de dividendbelasting en steeds slechtere peilingen voor regeringspartijen snakt Rutte III naar een succes.

Werkgevers en vakbonden praten al jaren over een nieuw aanvullend pensioen, waar werknemers zelf voor sparen bovenop hun staatspensioen AOW. Volgens Rutte III is er geen tijd meer te verliezen. De meeste pensioenen stijgen al jarenlang niet mee met de inflatie, dat maakt oudere kiezers boos. Het stelsel lijkt ook niet meer te passen bij de arbeidsmarkt van nu – met mensen die vaak van baan wisselen of zzp’er worden.

Op donderdagnacht moest het lukken. Dachten onderhandelaars. Minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees (D66) praat nu al vier weken zelf mee aan tafel. Rutte zit er sinds afgelopen maandag bij. Van een enkele betrokkene viel te horen: we kunnen de minister-president toch niet eindeloos terug laten komen?

Vakbonden zien ook risico’s

Alleen: de vakbonden hebben helemaal geen haast. Zij willen wel een nieuw pensioen, maar ze zien ook allerlei risico’s als ze tot een akkoord komen met dit – in de ogen van hun achterban – rechtse kabinet. De vorige keer dat de FNV zo’n pensioenakkoord sloot, in 2011 met Rutte I, leidde dat tot grote ruzies binnen de vakbond. Van de afspraken zelf kwam ook nog eens weinig terecht door de val van het kabinet. Het pijnlijkste compromis uit die tijd, de stijging van de AOW-leeftijd, werd wel uitgevoerd. Toezeggingen over een flexibele AOW en extra maatregelen om oudere werknemers te beschermen niet. De stijging van de AOW-leeftijd ging daarna ook nog eens veel sneller dan was afgesproken.

Een deel van de FNV-leden denkt dan ook, gesteund door een partij als 50Plus: laten we maar helemaal geen afspraken maken met dit kabinet. Ze vinden dat Koolmees pensioenfondsen soepeler rekenregels moet geven, waardoor de pensioenen meteen verhoogd kunnen worden. Iedereen blij, vooral de ouderen. Maar niet de jongeren, vindt Koolmees. Dan geef je nu het geld al uit dat je later hoopt te gaan verdienen. Wie zegt dat dat lukt?

FNV-voorzitter Han Busker kan niet om zijn kritische achterban heen, in zijn bond hebben de leden uiteindelijk het laatste woord. Als er een akkoord komt, zou er ook weleens een referendum kunnen komen onder FNV’ers. Die dreiging komt de FNV ook goed uit in de onderhandelingen: alles mislukt als zij niet genoeg binnenhalen. Op zijn minst een pensioen dat snel weer kan stijgen. Maar ook een tragere stijging van de AOW-leeftijd, meer mogelijkheden voor vroegpensioen en het liefst ook een verplichte pensioenregeling voor zzp’ers.

Oppositie bemoeit zich flink

Wat het allemaal nog ingewikkelder maakt: de oppositiepartijen SP, PvdA en GroenLinks bemoeien zich flink met het overleg. Hun kiezers zijn voor een groot deel de achterban van de FNV. Busker, die in de polder niet bekend staat als een krachtige leider, wil zeker weten dat die partijen hem niet laten vallen als hij een akkoord sluit over de pensioenen.

Voor Rutte en Koolmees zijn die drie partijen ook belangrijk. Het ziet ernaar uit dat het kabinet zijn meerderheid in de Eerste Kamer verliest na de Provinciale Statenverkiezingen van maart volgend jaar, Rutte III moet dan op zoek naar steun. Voor het pensioenakkoord is Koolmees al bij de oppositie langs geweest, maar verder vinden de linkse partijen dat ze nog maar weinig aandacht krijgen van Rutte III. Als ze invloed willen hebben op het kabinet kan dit hun kans zijn, ook als dat indirect is – via de vakbonden. Om maar wat te noemen: SP, PvdA en GroenLinks willen dat zzp’ers verplicht gaan sparen voor hun pensioen. Daar moeten de werkgevers en vooral ook regeringspartij VVD niks van hebben.

Donderdagnacht is het nog niet gelukt om een akkoord bereiken. Tegen zes uur vrijdagochtend kwamen de onderhandelaars, die bij elkaar hadden gezeten op het ministerie van Koolmees, naar buiten. Uitgeput en met een duidelijk afgesproken tekst: ze waren „tot het gaatje gegaan”. Alleen Mark Rutte zag er fris uit. Tijdens de schorsingen had hij zelfs nog kans gezien om het laatste nieuws over de Brexit te volgen.

Over de pensioenen klonk op vrijdag nog niemand pessimistisch. Onderhandelaars overleggen nu met hun achterban of bestuur. „We gaan terug naar onze eigen kring”, zei Koolmees. Begin volgende week praten ze verder.

    • Christiaan Pelgrim
    • Petra de Koning