Ze was een geliefde demonstrant op het Binnenhof

In deze rubriek elk weekeinde een necrologie van iemand die recent is overleden. Elise Leijten (1962-2018) voerde graag éénmansacties, verkleed en grappig.

Elise Leijten fietsend als K. Pitalist naast premier Mark Rutte in 2012. Foto ANP/Phil Nijhuis

Verkleed als zwangere vrouw naar carnaval, daar had Elise Leijten goed over nagedacht. Als een gesprek wat minder goed liep, deed ze gewoon alsof ze weeën kreeg. En weg was ze.

Elise zou haar hele leven lang bedreven zijn in het spelen van rollen – en in het trekken van haar eigen plan. Tijdens haar favoriete feest carnaval, in haar straattheaterwerk, maar bovenal als demonstrant op honderden éénmansprotesten. Vooral in de regio Den Haag werd ze een bescheiden beroemdheid door haar decennialange solo-acties tegen zaken als het vluchtelingenbeleid, wapenhandel, kernwapens en milieuvervuiling. Regelmatig was ze met protestborden op het Binnenhof te vinden, waar ze door de jaren heen voor steeds meer politici een begrip werd. In 2009 won ze de Kees Koning Vredesprijs.

De laatste jaren maakte Elise een aantal heftige privégebeurtenissen mee, het ging slecht met haar. Ze besloot dit voorjaar om zich vrijwillig te laten opnemen in een kliniek. Toch stapte ze op 23 oktober uit het leven.

Er ging een leven van „elf levens” aan vooraf, vertelt haar zus Annet Leijten. Elise, het vierde kind uit een familie in Waalre, was al vroeg begaan met de wereld. „Misschien is het eerste zaadje wel geplant door een meester op de lagere school die me een opstel liet schrijven over de aarde als vuilnisbelt”, zei Elise in 2008 tegen Het Parool. In een gedicht uit haar jeugd schreef ze: „De bommen en kanonnen / worden omgesmeed tot klokken / die feestelijk juichen.”

Toch duurt het even voor ze zich vol overgave op het activisme stort. Elise kiest na de middelbare school voor de opleiding tot edelsmid, in Maastricht. Ze maakt daar mooie dingen, vertelt Annet, maar het blijkt niet de vorm van creativiteit waar Elises hart bij ligt. Liever treedt ze op als solo-artiest: Elise is al snel te boeken voor bijvoorbeeld straattheaterfestivals, waar ze soms met accordeon optreedt als elfje of andere figuren. Ze verdient er een goede boterham mee. Daarnaast werkt ze in verschillende restaurants in Amsterdam – de stad waar ze inmiddels heen is verhuisd.

Meneer Pi Nocchio

Net als veel andere jongeren begint Elise met demonstreren in de jaren tachtig, tijdens de protesten tegen de kernbom, vertelt Bas Sträter, met wie ze sinds haar jeugd bevriend was. Maar anders dan bij veel anderen bleef het ook daarna kriebelen. „Volgens mij dachten veel mensen daarna: het zal wel goed komen. Elise is toen doorgegaan, door politici aan hun uitspraken te houden en hen daarmee te confronteren.” Eigenlijk was haar idee vrij simpel, zegt zus Annet: „Het moet gewoon beter.” Je weet niet of je iemand aan het denken zet met je acties – maar de kans is er altijd.

Het liefst deed Elise dat alleen. Dat heeft nu eenmaal z’n voordelen, vond ze: je hebt er geen vergunning voor nodig en kunt alsnog je punt maken. Maar misschien nog wel belangrijker was dat je niks hoeft af te stemmen met andere mensen. „Samenwerken is vaak veel vergaderen en geouwehoer”, zei ze in 2008 tegen het magazine van Milieudefensie.

In de cynisch-ludieke outfits van Elise was contact dan vaak gemakkelijk gemaakt. De acts, bijvoorbeeld als nar of meneer Pi Nocchio (die verkondigde dat kernenergie hartstikke veilig was), werkten doorgaans deëscalerend. Het ging maar één keer echt mis, toen bij een uit de hand lopend protest tegen het vluchtelingenbeleid – ja, natuurlijk met meerdere mensen – een politiehond zich vastbeet in haar been.

Maar meestal konden ook ‘belaagden’ een lach niet onderdrukken. „Ze werd op het Binnenhof een geliefde demonstrant”, vertelt vriendin Sabine Lechner, die Elise kende sinds de middelbare school. Bekend is vooral het beeld uit 2012 van de fietsende Mark Rutte, samen met toenmalig VVD-fractievoorzitter Stef Blok op weg naar de formatieonderhandelingen in het Catshuis. In de outfit van haar typetje K. Pitalist rende Elise, na Rutte de hand te hebben geschud, achter de twee mannen aan, ze sarcastisch op het hart drukkend om vooral de Olympische Spelen naar Nederland te halen.

Vaak trok Elise ook met hond Whitby in haar busje naar het buitenland voor acties. Toen de Europese grenzen op het punt van verdwijnen stonden, reed ze een rondje door het continent om de traditionele grensposten nog een keer mee te maken. „Soms krabden we ons wel even achter de oren. Dan ging ze weer in haar eentje naar Frankrijk of zo. Maar ze kwam altijd heelhuids terug”, vertelt Annet. En er was ook trots: haar moeder, die zelf niet veel had met demonstreren en politiek, hield een archief bij met alle krantenartikelen.

De laatste decennia combineerde Elise haar acties met werken als activiteitenbegeleider voor verstandelijk beperkten. Als ze wilde demonstreren nam ze vrij. „Dat is prima te combineren”, zei ze in het gesprek met Het Parool. Om daarna een slok tomatensap te nemen. „Proost. Op een mooiere wereld.”

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl.
    • Milo van Bokkum