Maak de tuin nu klimaatklaar

Groen Ook in de tuin laat de klimaatverandering zich gelden. Met slim planten maak je hem weerbaar.

Illustratie Arjen Born

Droogte, plant-roosterende zonkracht, ontwortelende stormen en buien die in korte tijd alles blank zetten: het komt steeds vaker voor. Hoe zorg je ervoor dat je tuin de gevolgen van klimaatverandering aankan en, beter nog, een toevoeging is voor de natuur? De herfst is het ideale jaargetijde om aan de slag te gaan. Als je niet te lang wacht, is de bodemtemperatuur nog hoog, slaan planten goed aan en maken ze volgend voorjaar een vliegende start. Tips voor een klimaatbestendige tuin.

  1. Bodemstructuur

    Grond is niet gewoon modder of zand, maar een ecosysteem waaruit met de juiste behandeling veel voordelen is te halen. Goed bodemleven houdt planten stressvrij, zodat ze meer verschillende weersomstandigheden kunnen verdragen. Schimmels en bacteriën zorgen voor een lichte grondstructuur waarin vocht vastgehouden kan worden maar ook overtollig vocht goed kan wegsijpelen. Wormen maken diepe verticale gangen en zorgen zo voor een goed drainerende grond.

    Gebruik liever geen kunstmest of gif. Toevoegen van organisch materiaal – compost, oude, goed verteerde mest, vermijd bij het tuincentrum de verpakkingen die ‘toegevoegde voedingsstoffen’ vermelden – helpt om de bodem te verbeteren. Een zware kleigrond kan bij zware regenval veranderen in een plant-rottend moeras. Vooral hier biedt het ruim toevoegen van compost uitkomst. Dit maakt de grond luchtiger. De compost door de grond spitten is niet nodig. Door het bodemleven mengt het zich na een tijd vanzelf.

    Extra bescherming krijgt de tuin door een ongeveer 10 centimeter hoge laag ‘mulch’, bestaande uit compost, houtsnippers, bladaarde of zelfs grind. Het beschermt de grond tegen verschraling, uitdroging, kou en verzadiging. Tenzij je grind gebruikt, wordt ook deze laag vanzelf opgenomen door de bodem en moet die regelmatig worden aangevuld.

  2. Plant bomen

    Een ‘klimaatbestendige boom’ is een boom die veel regen of droogte aankan, relatief veel luchtvervuiling opneemt of een grote verkoelende werking heeft. De truc is om de juiste boom voor de juiste plaats te selecteren – sowieso niet al te dicht bij je huis, want ze kunnen een behoorlijke hoogte bereiken. Bomen die goed tegen droogte kunnen zijn Acer platanoides (Noorse esdoorn), Acer rubrum (rode esdoorn), Ginkgo biloba (Japanse notenboom) en de Celtis occidentalis (zwepenboom). De Ginkgo biloba heeft als bijkomend voordeel dat hij luchtvervuiling uitstekend weet op te vangen. De esdoorns hebben een prachtige herfstkleur.

    Doordat er steeds vaker veel neerslag in relatief korte tijd valt, kan het zelfs voorkomen dat de tuin korte tijd onder water komt te staan. Een aantal bomen is hiertegen goed bestand. Denk bijvoorbeeld aan – de naam zegt het al – de moeraseik (Quercus palustris), Alnus (els) of Salix (wilg).

    Bomen met veel poriëen verdampen veel water en koelen hun omgeving sterker dan andere bomen. Zij zijn niet alleen fijn om tijdens hitte verkoeling onder te zoeken, ze kunnen tegen zowel droge als natte omstandigheden. Twee voorbeelden zijn de Alnus glutinosa (zwarte els) of Salix alba (schietwilg).

  3. Kies de juiste planten

    Staat de juiste plant op de juiste plaats, dan overleeft hij veel meer. Verdiep je dus goed in de grond. Is het zandgrond, kleigrond, zuur, of juist vol kalk? Een simpel PH-testje, online te bestellen, vertelt je veel over de grondwaarden in je tuin. Je voegt een beetje grond toe in een buisje en leest, net als in scheikundeles op school, de kleurtjes af die staan voor een zure of kalkrijke grond. Eens goed om je heen kijken is ook een goede truc. Wat doet het goed in de rest van de straat? Staan er overal gezonde rododendrons? Die doen het doorgaans goed in zure grond, grote kans dat ook jouw tuin zure grond heeft. Staan er lavendelplanten te bloeien, dan is de kans groot dat je op kalkrijke bodem tuiniert. Boerenhortensia’s (Hydrangea macrophylla) zijn een grappige graadmeter voor de bodemsoort. Bloeien ze roze, dan is de grond kalkrijk, bloeien ze blauw, dan is de grond zuur.

    Om de structuur van de grond te bepalen kan je het best je handen gebruiken. Maak een handje vol grond vochtig en bepaal of het makkelijk bindt. Hoe meer je er een vorm van kan maken, hoe meer klei het bevat. Het tegenovergestelde duidt op zandgrond. Kwekerijen hebben vaak veel kennis in huis over welke planten het in welke grondsoort goed doen, meer dan het gemiddelde tuincentrum, en ze verkopen planten voor iedere situatie.

    Als je veel last hebt van droogte is het aan te raden diepwortelende planten te gebruiken. Die kunnen een stuk langer in hun eigen vocht voorzien omdat ze er beter bij kunnen. Sproeien is met dit soort planten vrijwel niet nodig.

    Kies nú de juiste bollen en je hebt er geen omkijken meer naar

    Er zijn mooie en betrouwbare planten die vrijwel alle omstandigheden prima lijken te vinden, weet Hans Kramer van biologische kwekerij De Hessenhof in Ede. Planten die tegen droogte kunnen zijn ook voor onze heftige regenval geschikt te maken door bij het aanplanten wat grind door het plantgat te mengen. Dit zorgt voor een goede drainage. Een voorbeeld van zo’n plant is Indigofera howellii. „Die produceert prachtige trosjes roze bloemen en bloeit lang. Met de kleine, geveerde blaadjes aan licht overhangende twijgen is dit één van de meest elegante heestertjes.” Nog zo’n stevige, betrouwbare plant, is Tetrapanax, een tropisch ogende plant met grote bladeren. „Tetrapanax heeft een enorm effect in de tuin en heeft een flinke groeisnelheid. De ideale plant die voor verkoelende schaduw zorgt in de zomer en heel veel aankan.”

    Lees ook: Nuttige griezels, verborgen in de achtertuin

    Siergrassen zijn uitermate geschikt voor extreem weer. Ze zijn niet kapot te krijgen. Kramer: „Kies bijvoorbeeld voor de Panicum ‘Dallas Blue’, je herkent hem meteen aan het brede, blauwgrijs loof, dat later in de zomer sierlijk overhangt. De wat roze getinte bloeihalmen verkleuren zilverig. Ze blijven tot diep in de winter aantrekkelijk.”

    Een sterke plant die zorgt voor prachtige dieppaarse bloemen van het voorjaar tot diep in de herfst is Salviaguaranitica purpurea. „Dikke houtige stengels zorgen ervoor dat de plant nooit omwaait, ook al wordt hij op goede grond wel twee meter hoog.” Droogte en kou lijken geen probleem voor de plant.

    Welke planten laat je beter weg? „Deze zomer waren overal uitgedroogde en dode hortensia’s ‘Annabel’ te zien”, zegt Kramer. „Die worden heel erg veel gebruikt maar zijn een duidelijk voorbeeld van hoe het niet moet. Ze kunnen weinig aan, en vergen heel veel sproeien.”

  4. Plant nu bollen

    Kies de juiste bolgewassen en je hebt er na het planten geen omkijken meer naar. De herfst is het ideale moment. Jan Willem Overmars van kwekerij De Warande in Laag-Keppel, gespecialiseerd in verwilderingsbollen en meerjarenbloeiers, geeft tips. „Verwilderingsbollen plant je voor de lange termijn. Ze zullen het eerste jaar nog geen spektakel verzorgen maar zoals de naam al doet vermoeden, gaan ze hun eigen gang en worden het er steeds meer.” Een van de favorieten van Overmars is Tulipa bakeri ‘Lilac Wonder’. „Een tulpje dat heel dicht staat bij de tulp zoals die in de natuur gevonden werd en daarom veel meer aankan.”

    Lees ook: Klussen is niet eng (zeker niet na deze tips)

    Heb je in de tuin wat nattere, zwaardere grond, dan raad hij de Narcissus poeticus var. Recurvus (dichtersnarcis) aan. „Dit prachtige witte narcisje bloeit zacht wit en geurt heerlijk.” Ook meerjarenbloeiers zijn ideaal voor de duurzame tuin. Ze gedragen zich als vaste planten en komen ieder jaar terug. „Een groot bijkomend voordeel van deze bollen is dat ze in het voorjaar bloeien en zich in de zomer, tijdens de ergste hitte en droogte, onder de grond bevinden. Zo is de kans groot dat ze moeiteloos terugkomen in het voorjaar, hoe heftig het weer ook was.” Alliums (sieruien) en Camassia (Prairielelies) zijn hier mooie voorbeelden van.

  5. Water opvangen

    Het zal deze zomer voor velen een frustratie zijn geweest: wegterende planten, een geel gazon en het dwingende advies om niet te sproeien. Een oplossing is om met regentonnen, ingegraven watertanks en andere systemen zoveel mogelijk water op te vangen. Een fijne buffer waarmee je ook als het enorm droog is zonder schuldgevoel je planten kunt besproeien.

    • Anne Wieggers