Geen warm Haags welkom voor de nieuwe terrorismebestrijder

Pieter-Jaap Aalbersberg is vrijdag benoemd tot nieuwe baas van de NCTV. Voor en achter de Haagse schermen – en binnen de organisatie zelf – klinkt er kritiek. „Alweer een politieman die vooral boeven wil vangen.”

Pieter-Jaap Aalbersberg bij de toelichting van de Amsterdamse veiligheidcijfers in 2016. Aalbersberg zal snel vertrouwen en gezag moeten opbouwen in zijn nieuwe werkkring, maar hij heeft daar ervaring mee. Foto Jerry Lampen/ANP

Een Ajax-fan is Pieter-Jaap Aalbersberg nooit geweest. Als geboren Delftenaar, later Rotterdammer, was de Amsterdamse hoofdcommissaris (1959) zelden in de Arena te vinden. Wat dat aangaat, zal zijn vertrek uit de hoofdstad hem niet zwaar vallen.

Of dat ook betekent dat de overgang naar Den Haag en de slangenkuil aan het Binnenhof, hem in alle opzichten zal bekoren, betwijfelen mensen die hem goed kennen. Jean Fransman, jarenlang zijn woordvoerder bij het Amsterdams korps en eerder woordvoerder bij het ministerie van Justitie, zegt: „Ik hoop dat Pieter-Jaap, die ik heel erg ga missen, het Haagse wereldje leuk genoeg vindt. Je moet wel van dat spel daar houden.”

Jan Struijs, voorzitter van de Nederlandse Politiebond en al twintig jaar een goede bekende van Aalbersberg: „De grootste valkuil van Pieter Jaap is zijn bescheidenheid. Hij zet liever anderen in het zonnetje dan zichzelf. Maar als bestuurder moet je successen naar jezelf durven toetrekken, zeker in Den Haag.”

Vrijdag gaf de ministerraad de lang verwachte klap op de voordracht van Aalbersberg tot nieuwe baas van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). In die functie wordt hij vanaf februari 2019 ‘s lands nationale veiligheidsadviseur. Deze heeft dagelijks contact met de premier. Zijn telefoon staat altijd aan, ook ‘s nachts. Daarnaast is de NCTV-chef het gezicht naar buiten bij het duiden voor het publiek van dreigingen en de kans op mogelijke aanslagen. Dick Schoof , inmiddels AIVD-chef in Zoetermeer, werd er de laatste jaren een nationale bekendheid mee.

‘Islam-knuffelaar’

Een warm welkom op en rond de Haagse Hofvijver is Aalbersberg niet gegund. Meteen nadat zijn aanstaande benoeming via NRC uitlekte, ging de PVV, de tweede partij in de Tweede Kamer, los op zijn kandidatuur. PVV-Kamerlid Machiel de Graaf bracht in herinnering hoe Aalbersberg vooraan had gestaan om aangiften op te nemen van Nederlandse Marokkanen die boos waren vanwege de ‘Minder, minder’ uitspraak van Geert Wilders. Moest uitgerekend zo’n „islam-knuffelaar” terreurbestrijder worden? En, belangrijker nog, zei De Graaf: Was Wilders, die 24 uur per etmaal beveiligd wordt door een onderdeel van de NCTV (dienst Bewaken en Beveiligen), straks wel veilig in Aalbersbergs handen?

Ook achter de Haagse schermen klonk gemopper. Prompt lekte uit dat Aalbersberg door zijn gebrek aan Haagse ervaring (hij was zijn hele leven politieman) niet de droom-kandidaat was voor de functie. Anderen – de naam van oud-minister Jeanine Hennis viel onder meer – zouden al eerder gepolst zijn. Ook bij de NCTV zelf, leverancier van Dreigingsbeelden en andere publicaties over terrorisme en veiligheid, ging de vlag niet meteen uit. „Alweer een politieman die vooral boeven wil vangen”, klaagt een bron bij de terreurbestrijdingsdienst. Patricia Zorko, nummer twee van de NCTV, en hoofd contra-terrorisme Simone Smit zijn ook al afkomstig van de geüniformeerde dienst.

Werk aan de winkel dus voor Aalbersberg om snel vertrouwen en gezag in de nieuwe werkkring op te bouwen. De politieman heeft er ervaring mee. In de jaren 2011/2012, de beginjaren van zijn Amsterdamse tijd, botste hij vaak met de burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan. Ze waren het niet eens over de aanpak van de top-600 van criminele jongeren en andere veiligheidsissues. Anderen in Amsterdam moesten erg wennen aan de soms wat steile bestuurder. In zijn vorige functie, als korpschef IJsselland, had hij in 2005 als eerste korpschef in Nederland gepleit voor een groot offensief om buitensporig drankgebruik van de jeugd terug te dringen.

Politiebondvoorzitter Jan Struijs vertelt: „Het eerste jaar had Pieter-Jaap het erg moeilijk in Amsterdam. Mensen moesten kennelijk aan hem wennen. Hij is vrij serieus, filosofisch bijna, maakt weinig grappen, maar kan des te harder lachen om die van anderen. Pieter-Jaap is het soort wijn waarvan je wat meer moet drinken om het lekker te gaan vinden.”

Hoofddoekjes-rel

Om de slechte communicatie met Van der Laan niet uit de hand te laten lopen, nam Aalbersberg het initiatief tot een goed glas wijn met de burgemeester. Meningsverschillen werden, waar mogelijk, uitgepraat. De taakverdeling over en weer helder afgebakend. Dat hielp. De driehoek, met hoofdofficier Theo Hofstee, ging soepeler draaien. De eerste grote proeve van bekwaamheid doorstond Aalbersberg met glans: de troonswisseling van Beatrix en Willem-Alexander in april 2013.

Aalbersberg kreeg het vertrouwen en de ruimte van burgemeester Van der Laan, om zich meer publiek uit te laten. Hij liet zich van zijn progressieve kant zien door op te duiken tijdens de Gay Pride over de grachten. Van hem mochten agenten in uniform daar gewoon aan meedoen. Voor de camera van de lokale zender AT-5 werd hij spontaan gekust door een feestende voorbijganger. „Kijk, zo vieren wij feest in Amsterdam”, reageerde Aalbersberg olijk, zelf opgegroeid in een gereformeerd milieu en in zijn jeugd actief voor Youth for Christ.

Mei 2017 pleitte hij voor gesprekken over de mogelijke dracht van hoofddoekjes door vrouwelijke agenten met een migranten-achtergrond. Het was opnieuw een geluid dat veel Amsterdamse progressieven als muziek in de oren klonk. De hoofdcommissaris wilde hiermee de aansluiting van het korps met de multiculturele samenleving versterken. Mede daarvoor had hij oud-stadsdeelvoorzitter Fatima Elatik (PvdA) aangetrokken als adviseur.

Niet iedereen was enthousiast over Aalbersbergs hoofddoekjes-idee. Marianne Poot, de nummer 2 van de VVD-fractie in de raad zegt: „Wij waren het niet met hem eens omdat zijn suggestie afbreuk deed aan de neutraliteit van het korps.”

Nadat een storm van kritiek in de (sociale) media, maar ook binnen het eigen korps was opgestoken, werd de Amsterdamse politiebaas openlijk teruggefloten door de chef van de nationale politie, Erik Akerboom. Aalbersberg moest de bureaus in de hoofdstad langs om tekst en uitleg te komen geven. Het vestigde het beeld van een politiebaas die kennelijk niet helemaal goed wist wat er in zijn korps leefde. Zijn antenne had blijkbaar niet goed afgesteld gestaan. Struijs: „Voor zover ik kan nagaan was het de enige keer dat Pieter-Jaap van te voren niet goed had gecalculeerd waar hij wilde uitkomen.”

Concertkaartjes

Ongeveer een jaar later moest Aalbersberg een belangrijke fout erkennen bij een andere rel rond het Amsterdamse korps. Hij had kaartjes gevraagd, gekregen en pas later betaald voor een concert in het Ziggo Dome van Dire Straits-gitarist en -songwriter Mark Knopfler. Degene die hem de kaartjes bezorgd had, was politie-commissaris Ad Smit, zo bleek hem pas later, zei hij. Smit werd april dit jaar de laan uitgestuurd vanwege het, volgens de politie, fêteren van collega’s, vrienden en familie.

„Ik heb spijt dat ik naïef ben geweest. Ik had beter moeten doorvragen”, zei Aalbersberg in juni 2018. Politiemensen vonden het karakteristiek voor de stijl van Aalbersberg dat hij vrij snel een groot onderzoek liet instellen.

Ondanks deze incidenten lukte het Aalbersberg om in belangrijke circuits te komen waar hij zich verder als bestuurder kon bewijzen. Eind 2011 was hij al lid geworden van het Executive Committee van de internationale politieorganisatie Interpol. En in de zomer van 2014 vroeg het kabinet hem om vanuit oostelijk Oekraïne de repatriëring te leiden van de stoffelijke overschotten van de slachtoffers van de ramp met de MH-17. Het was een gevoelige en belangrijke klus die mogelijk de basis legde voor zijn overgang naar de NCTV. De klus bracht hem in ieder geval in dagelijks contact met premier Rutte en de toenmalig NCTV-chef Dick Schoof. Korpswoordvoerder Jean Fransman zegt: „Zo heeft hij Dick Schoof en de NCTV goed leren kennen. Daar zal hij straks zeker profijt van hebben.”

Ook Jan Struijs maakte Aalbersberg in diverse gremia mee. „Hij is geen liefhebber van achterkamertjes, en houdt al helemaal niet van dubbele agenda’s. Maar hij weet er wel mee om te gaan. Hij is goed in timing en weet wie hij moet bellen om steun te vergaren.” Dat laatste doet hij liever achter de schermen. Aalbersberg is geen barricaden-man, zoals de vakbondsman Struijs. „Hij zoekt het liever in overleg.”

Zo zou hij enkele malen premier Rutte in het Torentje hebben bezocht om te pleiten voor meer blauw op de Amsterdamse straat. Die raakte steeds meer bevolkt met om zich heen schietende leden van de ‘mocro-maffia’. En dan was er ook nog de voortdurende terreurdreiging die honderden agenten bezig hield. In september stak een Afghaanse asielzoeker uit Duitsland in op willekeurige toeristen op Amsterdam CS. In de gesprekken met Rutte en andere politieke gezagsdragers stelde Aalbersberg de keuzes op scherp. Zijn korps kon niet alles doen. Struijs: „In die zin durft hij de confrontatie met het gezag aan te gaan.”

In de gemeenteraad wordt vrij mild over Aalbersberg geoordeeld, ook door typische crimefighter-partijen als de VVD. Zo zegt Marianne Poot van de VVD-fractie. „Aalbersberg moest roeien met de riemen die hij had. Dat gold zowel wat betreft de aantallen politiemensen waarmee hij het moest doen, maar ook voor de politieke wensen van de raad. Hij ging daar zowel met respect als gedecideerd mee om.”

    • Kees Versteegh