Opinie

Een overwinning voor Theresa May is goed voor Europa

Het politieke drama dat zich dezer dagen ontrolt rond de Brexit kent twee aangename verrassingen. De Europese Unie is soms in staat om één front te vormen en op te komen voor het eigen belang. Pogingen van het Verenigd Koninkrijk EU-lidstaten tegen elkaar uit te spelen waren vooralsnog niet succesvol. EU-onderhandelaar Michel Barnier ging rustig op zijn doel af, dicteerde de volgorde van de gespreksonderwerpen en bereikte overeenstemming op een aantal voor de EU belangrijke punten.

Maar de grootste verrassing is de Britse premier. Theresa May dwingt respect af voor moed en doorzettingsvermogen. Ze sjort onvermoeibaar aan een deal, in de wetenschap dat ze na de Brexit-troebelen vroeg of laat door haar partij zal worden afgedankt. Ze staat al vanaf het begin zwak, maar desondanks probeert ze de wens van de Britse kiezer te honoreren, het koninkrijk bijeen te houden en de broze verhouding in Noord-Ierland niet onnodig te belasten door een harde grens met de Ierse Republiek.

Daarmee zijn de aangename verrassingen op. Woensdag presenteerden May en Barnier een onderhandelaarsakkoord dat bijna 600 pagina’s beslaat en voor het eerst inzichtelijk maakt hoe de onfortuinlijke scheiding zou kunnen verlopen. Sindsdien regeert in Londen de chaos, daalt het Britse pond, staan de aandelenkoersen in de City onder druk en vecht May tegen rebellie in eigen kring.

In het gedetailleerde akkoord zijn belangrijke twistpunten geregeld. Het Verenigd Koninkrijk heeft geaccepteerd dat het ongeveer 40 miljard pond aan de Unie moet overmaken als compensatie voor verplichtingen die in het verleden mede uit naam van het VK zijn aangegaan. Dat is veel geld, en een stap voorwaarts vergeleken met de tijd rond het Brexit- referendum in 2016 toen in het Britse debat simpelweg werd ontkend dat een rekening open stond.

Daarnaast is er een regeling voor de 3,8 miljoen EU-burgers die in het Verenigd Koninkrijk wonen en voor Britten in de EU. Hun positie blijft ongewijzigd, en dat biedt ook de naar schatting 150.000 Nederlanders in het VK zekerheid. Voor nieuwe immigranten gaan op den duur andere regels gelden.

Knelpunt is al maanden de grens op het Ierse eiland. De grens met EU-lid Ierland moet in principe de buitengrens van de Europese Unie worden, maar het Goede Vrijdagakkoord, dat vrede bracht in Noord-Ierland, verhindert dat het een harde grens wordt. Dus stelt men een complexe oplossing voor. Eerst komt er tot eind 2020 een overgangsperiode waarin de situatie ongewijzigd blijft en onderhandeld kan worden over een handelsverdrag. Mocht dat verdrag er in 2020 niet zijn dan komt er als noodoplossing een douanegebied en blijft een deel van de Europese regels van kracht.

Het VK kan dus niet meteen alle banden met de EU doorknippen. Dat is voor een Brexiteer een bitter resultaat. En met die teleurstelling werden de slechte kanten van de Britse politiek zichtbaar. Het ontwarren van een politieke knoop waar zoveel vanaf hangt als van een Brexit vereist politiek leiderschap. En daarin stelt de politieke klasse in Londen dezer dagen teleur. Voorop Dominic Raab, Mays minister voor Brexit-zaken, de man die voor de deal verantwoordelijk is. Hij legt een akkoord op tafel en loopt binnen 24 uur weg. Maar niet voordat hij May uitbundig geprezen heeft in een eloquente ontslagbrief.

Een deel van de Conservatieve elite heeft meer oog voor de eigen positie dan voor het landsbelang – hoe je dat ook definieert. Wie droomt van een zuivere scheiding van de EU gevolgd door een reeks lucratieve handelsverdragen, wordt door de deal inderdaad niet onmiddellijk op zijn wenken bediend. Hoe het dan wél zou moeten, verraden de Brexiteers tot op heden niet. Hun gebrek aan constructieve alternatieven is een van de weinige troeven van May. Daarnaast krijgt het VK op den duur wel degelijk de onafhankelijkheid waar een meerderheid naar verlangt.

Voor Europa is deze deal op hoofdlijnen acceptabel. Het is daarmee in Europees belang dat May haar gevecht wint en het tot een ordelijke Brexit kan komen. Mocht May nu verliezen, of onderuit gaan in het Lagerhuis, dan ontstaat weer een nieuwe, onzekere situatie, ook voor de EU. Het verzet in het Britse parlement is groot. Maar wie alleen ‘nee’ zegt en geen oplossingen biedt, diskwalificeert zichzelf. De EU doet er goed aan de gelederen gesloten te houden.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.