Donald Judd liep voorop in de trend van ‘loft living’

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week het huis van Donald Judd, in SoHo, New York.

Foto’s Charlie Rubin, Tracy Metz

Het werk van de Amerikaanse kunstenaar Donald Judd was streng en gedisciplineerd en het bezoek aan zijn huis en studio in New York verloopt in die geest. Na een grondige restauratie is het gebouw, op de hoek van Spring en Mercer Street in SoHo, sinds 2013 voor publiek in kleine groepen toegankelijk. Mits je ruim van tevoren je kaartje hebt geboekt, en je je een kwartier voor aanvang meldt, en je vooral nergens aankomt. Don’t touch!

Judd was een van de eerste kunstenaars die goedkope woon- en werkruimte vond in SoHo, nu een soort openluchtwinkelcentrum maar toen een vervallen buurt van kledingfabriekjes en sigarenmakers. In 1968 kocht hij voor nog geen 70.000 dollar dit hoekpand van vijf verdiepingen, gebouwd in 1870 met een constructie van gietijzeren kolommen en daartussen veertig grote ramen. In de houten vloeren zijn nog steeds de sporen van de machines te zien. Judd liep niet alleen in de kunst voorop, maar ook in de trend van loft living, het wonen in ruige industriële ruimtes.

Vanaf medio jaren zeventig bracht hij steeds meer tijd door in Texas, waar hij het kunstdorp Marfa was begonnen, maar het huis in SoHo heeft hij altijd gehouden, tot zijn dood in 1994 op slechts 66-jarige leeftijd.

Op de begane grond is vroeg werk van hem te zien, toen hij kunstschilder en criticus was, en er staat een ouderwets bureau dat ooit van de kledingfabriek was die hier zetelde. Op internet had ik een foto gezien waarop Judd, omringd door mensen op stoelen en op de vloer, óp het bureau zit, gekleed in een broek met wufte ruiten. Boven zal ik straks in zijn kleine inloopkast staan, naast de door hem ontworpen wasbak, en naar die ene geruite broek speuren – tevergeefs, natuurlijk.

Hij vond dat iedere verdieping een eigen functie moest hebben: werken, eten, slapen. We volgen de gids omhoog, langs de verdieping met een staand bureau/tekentafel en een stalen kubus (Don’t touch!). Weer op een andere verdieping staat een open keuken met een potkachel, kleurige aardewerken schalen uit Zuid-Europa en zo’n typisch Juddiaanse rechthoekige bank met hoge zij- en achterkanten. In de kleine bibliotheek staan twee stoelen en een tafeltje van Alvar Aalto, en rond de vergadertafel vier van Rietvelds beroemde Zigzag-stoelen. Later zal ik lezen dat hij in de jaren tachtig een verzameling twintigste-eeuwse meubels aanlegde van diverse architect/ontwerpers, niet alleen Rietveld en Aalto maar ook Marcel Breuer, Frank Lloyd Wright en – zijn favoriet – Mies van der Rohe.

Niet alleen maar woonruimte

Judd zag zijn huis niet alleen als woonruimte, maar ook als „een permanente installatie van specific objects” – dat vond hij een beter woord voor zijn driedimensionale werken dan ‘sculpturen’. Alles staat waar hij het zorgvuldig had neergezet, want voor deze kunstenaar was de plaatsing haast net zo belangrijk als het werk zelf.

Dat is goed te zien op de bovenste verdieping, het slaapvertrek. Op oude foto’s had ik gezien hoe het gezin hier leefde, Judd en zijn vrouw met hun kinderen Flavin (genoemd naar neonkunstenaar Dan Flavin) en dochter Rainer (genoemd naar danseres en filmmaker Yvonne Rainer). Rond het lage bed, een matras op een plateau van planken, slingerde speelgoed, stapels boeken, een paar flessen. Dit bed was trouwens het eerste meubelstuk dat Judd, kleinzoon van een timmerman, maakte. Nu is er alleen het kale bed, een soft sculpture van Claes Oldenburg aan de muur en langs de ramen nog steeds een lang, manshoog neonkunstwerk van Dan Flavin. Slaapkamer is museumzaal en andersom. Voor Judd liepen kunst en leven naadloos in elkaar over – en dat is in zijn huis nog steeds zo.

De voormalige woning en studio van Donald Judd in New York (101 Spring Street) is te bezoeken onder leiding van een gids. Vooraf aanmelden is noodzakelijk. Zie voor info juddfoundation.org.

Correctie (21-11-2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Donald Judds dochter is vernoemd naar Arnulf Rainer. Dat moet zijn: Yvonne Rainer, een Amerikaanse danseres en filmmaker met wie Judd bevriend was. Dit is aangepast.

    • Tracy Metz