Opinie

    • Joris Luyendijk

De Britten zijn echt de weg kwijt

Brexit Na deze week van politieke verlamming dreigt een Brexit zonder deal. Dat leidt onherroepelijk tot chaos, schrijft .

Illustratie Hajo

Een Britse collega – die in Duitsland werkt en zelf een Duits paspoort heeft aangevraagd voor na de Brexit – wrijft zich de ogen uit. „Het lijkt wel alsof er een ultimatum van de Verenigde Naties verstrijkt en daarna de bombardementen beginnen”, zegt hij. „Zo moeten wij nu plannen voor de Brexit.”

Deze collega heeft hoogbejaarde ouders. Waar kunnen die zich het best bevinden op ‘B-day’, 29 maart 2019, de officiële Brexit-dag? „Mijn vader slikt speciale medicijnen. Die hamsteren we nu. Maar wat als er iets mee gebeurt? Een alternatief is hun tweede huisje in Frankrijk. Maar geldt hun verzekering voor de auto daar nog na Brexit? En die voor ziektekosten en ongevallen? Wat is het pond straks waard? Mogen ze als buitenlanders van buiten de Europese Unie überhaupt in Frankrijk zijn, en voor hoe lang?”

In het politieke nieuws over Brexit domineerde de afgelopen dagen het woord ‘chaos’. Maar een betere term zou zijn ‘verlamming’. Meer dan tweeënhalf jaar na het Brexit-referendum heeft de Britse regering nog altijd niet kunnen kiezen tussen een ‘harde Brexit’ waarbij de soevereiniteit wordt hersteld maar de economie een ongenadige dreun krijgt en Noord-Ierland de facto van het Verenigd Koninkrijk afbreekt, en een ‘zachte Brexit’ waarbij alles economisch en staatkundig zoveel mogelijk bij het oude blijft, behalve dat de Britten al hun invloed in Brussel verliezen. Harde Brexiteers noemen deze variant ook wel smalend Brino – Brexit In Name Only.

Lees ook: Theresa May is een volhouder

Tegen deze achtergrond van besluiteloosheid tekent zich nu een derde scenario af: een exit op B-day zonder akkoord met de EU. Wat dit precies inhoudt weet niemand, maar in principe kan dan geen vliegtuig meer opstijgen, kunnen allerlei medicijnen niet meer worden ingevoerd, gelden de diploma’s van EU-burgers onder wie medici in het Verenigd Koninkrijk niet meer, net als die van Britten in de EU. Er moeten tarieven worden geheven op bijna alle handel met de EU en met de landen waarmee de Britten via de EU nu een handelsverdrag hebben. Dit No Deal-scenario betekent chaos.

Take back control’ was de slogan van het pro-Brexit-kamp, maar sinds het electoraat in juni 2016 hiervoor viel, zit de Britse politiek juist hopeloos vast. De oorzaak van die verlamming is dat de tegenstelling tussen Remain en Leave (en een harde versus een zachte Brexit) beide grote partijen doorklieft. Zowel Labour-leider Jeremy Corbyn als premier Theresa May hebben een achterban die deels pro-Remain en deels pro-Leave is, deels voor een zachte en deels voor een harde Brexit. Geen van beide leiders kan dus een kant op, want zodra ze kleur bekennen valt de eigen partij uit elkaar en haakt een deel van de aanhang af.

Frivoliteit en hoogmoed

Zevenhonderdduizend mensen demonstreerden eind oktober tegen Brexit – het grootste straatprotest sinds de Irakoorlog. Corbyn hield zich toen muisstil en weigert intussen net als Theresa May zijn kiezers de waarheid te vertellen: vertrek uit de EU kost heel veel geld, en hoe losser de toekomstige relatie, hoe groter de economische ravage.

Eigenlijk zou het goed zijn als het Verenigd Koninkrijk eind maart in een No Deal crash ongenadig wordt geconfronteerd met de eigen incompetentie, frivoliteit en hoogmoed, zodat men daar eindelijk leert inzien dat ‘splendid isolation’ voor een Europees land begin 21ste eeuw neerkomt op irrelevantie en machteloosheid. „Te veel in de Britse politiek, de cultuur en het zelfbeeld wordt gevoed door het koloniale verleden en de nationale mythes rond de vorige oorlog”, schreef Robert Shrimsley in de Financial Times. Dat „roekeloze chauvinisme heeft het VK nu tot vragende partij gemaakt bij zijn voormalige partners”.

Maar het zijn gewone mensen die voor de chaos van zo’n No Deal de prijs zullen betalen, niet de Brexiteers die heel toevallig stuk voor stuk miljonair zijn.

Ook is het een open vraag of de Britse politieke partijen ooit eerlijk aan de eigen bevolking zullen toegeven hoe ze de boel hebben belazerd. De media hebben trouwens ook veel uit te leggen, maar hoe zullen ze dat ooit doen wanneer zoveel belangrijke kranten en tabloids in handen zijn van pro-Brexit-miljardairs?

Lees ook de column van Caroline de Gruyter: het is ongenadig moeilijk om de EU te verlaten

Hoe moeilijk dit misschien ook te accepteren is voor de vele anglofielen in continentaal Europa: het Verenigd Koninkrijk uit onze jeugd is niet meer. De voormalige wereldmacht heeft zichzelf de afgelopen tijd grondig belachelijk gemaakt en ondermijnd. Een goede afloop is steeds moeilijker voor te stellen. Niets polariseert zo als een referendum, en bij herroeping van de uitslag – de facto via een zachte Brexit, of daadwerkelijk via een tweede referendum – zullen miljoenen kiezers zich ernstig bedrogen voelen. Hen is voorgespiegeld dat ze de EU konden verlaten met behoud van alle voordelen en zonder de verplichtingen die bij het lidmaatschap horen. Nu ontdekken ze dat die optie niet beschikbaar is.

Maar omdat in het zachte Brexit- scenario de werkelijke economische pijn uitblijft, kunnen harde Brexiteers blijven beweren dat een pijnloze exit best kan. Het is immers niet beproefd. Oer-Brexiteer Nigel Farage hitst al maanden met termen als ‘landverraad’.

Val van het pond

De Britten zijn fundamenteel de weg kwijt en intussen flirten steeds meer Brexiteers met chaos op B-day. Een deel van hun geldschieters speculeert openlijk op een val van het pond, en de diepe recessie die zou volgen op de chaos komt hun niet eens slecht uit: dan volgen immers bezuinigingen en kan het mes weer in de verzorgingsstaat. Ook kan eindelijk de gezondheidszorg worden geprivatiseerd – de Amerikaanse bedrijven staan al in de rij. Geen wonder dat Trump zo’n fan is van Brexit.

Met de juiste voorbereiding en een ijzeren discipline hadden de Brexiteers grote schade aan kunnen richten binnen de EU: er zit jaren tussen een referendum-resultaat en het daadwerkelijke vertrek uit de EU; in die periode hadden ze de lidstaten waarschijnlijk genadeloos tegen elkaar kunnen uitspelen. Een belangrijke reden dat de EU rond Brexit zo eensgezind bleef, is dat de Britten maar niet konden kiezen tussen hard of zacht.

Gelukkig voor Europa bestaat het Brexit-kamp uit prutsers, leugenaars en fantasten. In het Engels bestaat een mooie term voor de vertoning die zij nu al bijna drie jaar opvoeren: het is een clown show. Behalve dat er nu weinig te gniffelen valt, tenzij je in het Kremlin zit.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Joris Luyendijk