Recensie

Hoe de Brexit een vriendengroep verscheurt

In Middle England geeft Jonathan Coe een beeld van de toestand in hedendaags Engeland. Het Brexitreferendum speelt een grote rol – het is een verscheurende factor, ook in de privélevens van deze vriendengroep.

Het klinkt te plechtstatig om Jonathan Coe (1961) een chroniqueur van zijn generatie te noemen, omdat dat associaties oproept met een overdaad aan zwaarte en ernst, maar toch – in zijn romans probeert hij steeds een beeld te geven van zijn tijd, en hoe het is om in die tijd op te groeien.

In romans als Het moordend testament (1994) en Het huis van de slaap (1997) wist hij perfect de angst en onrust te treffen van de adolescenten die begin jaren tachtig de universiteit bezochten. Deze boeken blijven vooralsnog zijn beste, juist vanwege de combinatie van sympathieke, introverte personages en onverwachte en soms ronduit onwaarschijnlijke, al dan niet satirische wendingen. De Rotters Club (2001) ging over dezelfde generatie, maar kalmer, en autobiografischer. De rond Benjamin Trotter gegroepeerde (school)vriendenclub dook in 2004 op in De gesloten kring, nu niet meer als pubers maar als jonge veertigers. In dit tweede deel waren toon en verhaal aanmerkelijk politieker en satirischer.

Nu komt Coe met Middle England, de derde roman over de groep – inmiddels hebben ze de middelbare leeftijd bereikt. Trotter is nog steeds het centrale personage. De introverte scholier met een grote voorliefde voor muziek werd accountant, want zo gaat dat met introverte muziekliefhebbers, zeker als die ook nog eens lang treuren om een ongelukkige liefde. Nu woont hij op het platteland. Hij heeft zijn huis in Londen verkocht en renteniert van de opbrengst; tijd om te werken aan, inderdaad, zijn grote roman.

Zijn zus Lois is nog steeds getraumatiseerd door de IRA-aanslag die ze in de jaren zeventig overleefde. Haar dochter Sophie is een universitair docent die door een ongelukkige opmerking tegen een transgender student in een Twitterstorm terechtkomt. De linkse journalist Dough Anderton krijgt iets met een Conservatief parlementslid.

De roman is dichtbevolkt, en via zijn uit alle lagen van de bevolking geselecteerde personages geeft Coe een beeld van de toestand van Engeland, van 2010 tot 2018. Het Brexitreferendum speelt een grote rol – het is een verscheurende factor, ook in de privélevens van de personages.

Er valt veel te glimlachen in Middle England, satirische en komische scènes zijn Coe wel toevertrouwd, maar onder zijn ogenschijnlijke mildheid gaat oprechte woede schuil. Toch schuurt het nauwelijks, ook omdat de roman weinig vaart kent. Soms leest Middle England als een gedetailleerde les hedendaagse geschiedenis. Zo wordt de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Londen uitgebreid beschreven.

in de tweede helft ontwikkelt zich iets van een plot. Middle England gaat niet alleen over de toestand van Engeland, maar ook, en misschien wel vooral, over familie. Ouders gaan dood, iedereen wordt ouder. Dat ontroert, tot op zekere hoogte. Een groot stilist is Coe niet, van de regel ‘show don’t tell’ heeft hij nooit gehoord. Ook is het jammer dat adolescenten als romanpersonages doorgaans ontroerender zijn dan mensen van middelbare leeftijd.

Middle England is een roman in wandeltempo. Het landschap waar je doorheen trekt is lang niet altijd aangenaam, maar het boek eindigt toch niet in mineur, eigenlijk heb je wel een prettige wandeling, als je een beetje op de hoogte bent van de recente Engelse geschiedenis. Er is een woord voor dit soort romans: onderhoudend.

    • Rob van Essen