NRC checkt: ‘Lastenverlichting bedraagt uiteindelijk maar 2 euro per Nederlander’

Dat zei PvdA-Tweede Kamerlid Henk Nijboer in het debat over het Belastingplan.

Foto iStock

De aanleiding

Het kwam vaak voorbij bij de behandeling van het Belastingplan 2019 in de Tweede Kamer: wat betekenen alle fiscale plannen van het kabinet voor de lastenontwikkeling voor burgers? Gaan de belastingen nou omlaag of stiekem toch omhoog?

Het kabinet-Rutte III gaat er prat op dat, na jaren van bezuinigingen en belastingverhogingen, de lasten voor burgers (en bedrijven) omlaag gaan. Opdat iederéén „in de portemonnee gaat voelen” dat Nederland uit de crisis is.

In het Belastingplan voor komend jaar, dat staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) deze week met de Tweede Kamer besprak, zijn de eerste concrete fiscale maatregelen voor die doelstelling opgenomen. In de vaak herhaalde toelichting van het kabinet gaat komend jaar „96 procent van de mensen er in koopkracht op vooruit”.

De maatregel die hier het meest aan zou bijdragen is de hervorming van de inkomstenbelasting: in een nieuw tweeschijvenstelsel komen er twee, deels lagere tarieven. Het leidt volgens de staatssecretaris tot „ruim 5 miljard” euro aan „lastenverlichting” voor de burger.

De oppositie waagt dit positieve beeld te betwijfelen. Zo stelde PvdA-Tweede Kamerlid Henk Nijboer, in verschillende formuleringen, dat het „structurele effect” van de nieuwe inkomstenbelasting „ongeveer 2 euro per persoon per jaar”  is.

Van de vermeende 5 miljard aan lastenverlichting blijft volgens Nijboer „uiteindelijk in 2042 maar 36 miljoen van over”.

Waar is het op gebaseerd?

Nijboer verwees in zijn redenering naar de uitgebreide schriftelijke toelichting die de staatssecretaris zelf op het Belastingplan heeft gegeven.

Op vragen van CDA en SGP over de „budgettaire effecten” stelde de staatssecretaris een overzichtelijke tabel op waarin hij voor alle 22 maatregelen uit het fiscale pakket voor burgers in kaart bracht of die al dan niet „lastenverzwarend” zijn. Zowel voor de korte termijn (2019-2021) als voor de lange termijn (vanaf 2042).

En, klopt het?

In de eerste regel van deze tabel staat dat de lasten ten gevolge van het nieuwe tweeschijvenstelsel in eerste instantie omlaag gaan: komend jaar 4 miljard, oplopend tot 5,6 miljard in 2021. Onder het kopje ‘Structureel’ duikelt dat bedrag ineens naar 36 miljoen euro. Dat is het getal dat Nijboer handig in het debat wist te benadrukken.

In het stuk legt de staatssecretaris uit hoe dat komt: de regering heeft de door het vorige kabinet beloofde lastenverlichting „in feite twintig jaar naar voren is gehaald”. Dat ooit voor 2042 bedoelde voordeel valt tegen die tijd inderdaad nagenoeg weg. Het structurele budgettaire effect van zijn nieuwe tweeschijvenstelsel is „ beperkt”. Snel legitimeert dit door te zeggen dat er tot 2042 gemiddeld wel 3,5 miljard per jaar aan lastenverlichting wordt gegeven. „Een voor de burger toch aanvaardbaar prettig cadeau”, zei hij woensdag in de Kamer.

Nijboers stelling lijkt op het eerste gezicht dus te kloppen. Maar hij vertelde niet het hele verhaal. Want er zijn nog zeker 21 andere fiscale maatregelen die voor de lastendruk voor de burger van belang zijn, zoals de verhoging van het lage btw-tarief. Per saldo is het beeld nog veel negatiever. Uit dezelfde tabel van Snel is het structurele effect van álle maatregelen een lastenverzwaring in 2042 van ruim 1,2 miljard euro.

Kanttekening: omdat de langetermijneffecten van het huidige beleid sowieso lastig hard te maken zijn, is het überhaupt lastig om aan het harde getal van 36 miljoen of 2 euro per persoon vast te kunnen houden. Er komen tot 2042 zeker nog vijf andere kabinetten aan zet. Die kunnen nog van alles veranderen.

Conclusie

Het getal van 2 euro per persoon in 2042 verzon Henk Nijboer niet. Het is gedestilleerd uit informatie van het ministerie van Financiën. Maar, net als het kabinet, vertelde hij niet het héle verhaal. Bovendien is een dermate precies bedrag in de verre toekomst lastig hard te maken. Desalniettemin kunnen we de stelling, strikt genomen, beoordelen als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Philip de Witt Wijnen