Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Het schandaal dat 50 jaar kon voortbestaan

Het behoort tot de Haagse rituelen dat de overheid om de paar jaar wordt betrapt op ernstige onderschatting van een misstand. We kennen de woorden die erbij horen. Waarschuwingen genegeerd, geen ‘politieke sensitiviteit’ bij ambtenaren, Kamerleden afgescheept met een ‘kir’: kluitje in het riet. De minister krijgt een motie van wantrouwen te verstouwen, meestal mag hij (m/v) zijn baan houden, waarna het departement een taskforce vormt en een veranderprogramma optuigt.

„Dit mag nooit meer gebeuren”, zegt de minister plechtig, en de ambtenaren knikken, en wij, kiezers, hopen er maar weer het beste van.

Een jaar terug had minister Schouten (Landbouw, CU) zo’n moment. Onderzoeksjournalisten Joep Dohmen en Esther Rosenberg schetsten in NRC het beklemmende verhaal van veehouders, transporteurs, handelaars en bestuurders die frauderen met mest – en zo klimaatbeleid ondermijnen.

Den Haag had het groenste regeerakkoord ooit, het Zuiden de zwartste mestboekhouding ooit.

De minister beloofde tegenmaatregelen. Maar begin deze week lieten Dohmen en Rosenberg zien dat veel van haar plannen niet zijn gerealiseerd. Het mestprobleem is gegroeid in plaats van gekrompen, en het OM concludeert: alleen een kleinere veestapel zal nog helpen.

Dit deed me aan iets denken. Als beginnend verslaggever schetste ik lang geleden, in 1990, het verhaal van een oud-bodemonderzoeker van het ministerie van Landbouw, C. Henkens. Hij had intern vanaf 1965 gewaarschuwd voor de schadelijke gevolgen van mestoverschotten voor bodem en klimaat. Zijn studies waren bijna twintig jaar genegeerd: het ministerie durfde tot 1984 niet in te grijpen „in de groei van de veehouderij”, want „dat lag heel slecht in de landbouw”. Later bevestigde de Algemene Rekenkamer zijn lezing.

En het drama is: dit stramien is zich blijven herhalen. Telkens nieuwe misstanden, telkens politieke tegenactie, telkens toch groei van de veesector. De wereld op zijn kop, in alle opzichten: niet de vervuiler betaalt – de betaler vervuilt.

En alles bij elkaar duurt dit drama nu dus ruim vijftig jaar. De overheid kent meer taaie dossiers, maar ik zou er niet één weten met een vergelijkbaar zwarte beleidsgeschiedenis en een overeenkomstig gebrek aan vooruitgang. Vele parlementaire enquêtes zijn om veel minder gehouden.

En nog wordt de veeteelt beschermd. Op de klimaattafels hoeft de sector niet te krimpen, in het regeerakkoord krijgen technische maatregelen voorrang boven krimp.

Vijftig jaar bedrog, blijvende bescherming: ik wens alle politici die dit steunen veel succes bij hun uitleg hiervan aan de gewone Nederlander.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

    • Tom-Jan Meeus