Het kleine Witte Huis waar het nog altijd 12 april 1945 is

Reizen Het zomerverblijf van de Amerikaanse president Franklin Roosevelt was een kuuroord. En inspiratiebron voor zijn politieke werk.

De Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt had in het zuiden van de VS zijn zomerverblijf. Het kuuroord is nog altijd te bezoeken. Foto’s Hans Klis

De tijd is stil blijven staan in het kleine houten gebouw aan de bosrand van Pine Mountain. In het Little White House is het nog altijd 12 april 1945, de dag dat Franklin Delano Roosevelt (FDR) overleed. De antieke meubelen staan op dezelfde plek in de presidentiële retraite in Warm Springs, een klein dorpje op een uur rijden van Atlanta in Georgia. Voor de stenen haard in de huiskamer staat de fauteuil waarin de president op die dag poseerde voor zijn laatste portret. Werkend aan een toespraak, sigaretje in de hand, klaagde de langstzittende Amerikaanse president (1933-1945) over hoofdpijn. Kort nadat hij in de stoel bewusteloos raakte, stierf hij aan een zware hersenbloeding. Het onafgemaakte portret hangt nu in het nabijgelegen gedenkmuseum.

Bijna elke Amerikaanse president heeft een zomer- of winterverblijf. John F. Kennedy en Jimmy Carter hadden Camp David in Maryland, George W. Bush zijn ranch in Texas en Donald Trump heeft zijn zogeheten Winter White House in Mar-A-Lago, Florida. Roosevelts kleine witte huis en het aangrenzende gezondheidsoord zijn sinds 1946 een openluchtmuseum in het beheer van de staat.

Jaarlijks bezoeken 70.000 mensen de historische plek in Warm Springs, dat 410 inwoners heeft. In de zes kamers van het miniatuur-Witte Huis, met een oppervlakte van zo’n 167 vierkante meter, en in de baden van het kuuroord bracht Roosevelt zijn gelukkigste dagen door – terwijl hij de Verenigde Staten uit de crisis van de jaren 30 trok, een wereldoorlog uitvocht en de basis legde voor de Verenigde Naties.

Een inspiratiebron

„Warm Springs was een inspiratiebron voor FDR’s New Deal”, vertelt boswachter Ashley Auldman tijdens een rondleiding over het bosrijke terrein. Op die baanbrekende economische en sociale hervormingen, zoals het instellen van een socialezekerheidsstelsel, kunnen arme Amerikanen tot op de dag van vandaag terugvallen. „In Warm Springs kwam de president mensen tegen uit de onderkant van de samenleving.” Zelf groeide Roosevelt op in rijkeluisenclave Hyde Park ten noorden van New York. „Toen FDR hier voor het eerst zijn elektriciteitsrekening moest betalen, schrok hij. Die was vele malen hoger dan wat hij gewend was in New York.” Hij kwam erachter dat de weinige elektriciteitsleidingen op het platteland, in de armste gebieden van een door de crisis getroffen land, stroom extreem prijzig maakte. Zo werd de Rural Electrification Act van 1936 geboren, vertelt Auldman. Hiermee werd het aanleggen van elektriciteitslijnen op het platteland gesubsidieerd, waarmee arme Amerikanen toegang kregen tot infrastructuur om ze naar de twintigste eeuw te halen.

Moedige bezoekers die de klamme hitte trotseren kunnen de antieke kleedkamers inlopen

Niet alleen de inwoners van Warm Springs confronteerden FDR met armoede, maar ook de mensen die op Warm Springs afkwamen vanwege zijn aanwezigheid. De president werd in de jaren twintig aangetrokken tot deze plek diep in het Amerikaanse Zuiden omdat zijn gezondheidstoestand uitzichtloos leek. Op zijn veertigste kreeg de veelbelovende en charismatische politicus polio en werd geconfronteerd met de verwoestende en verlammende gevolgen van de ziekte waarvoor toen nog geen vaccin was ontwikkeld. Opeens hoorde FDR bij een gemarginaliseerde groep van de samenleving.

Toen FDR verhalen hoorde over de helende krachten van het warme water in de baden van Bullochville moest hij ernaartoe, vertelt Auldman. Dit was de naam van de stad voordat hij het kuuroord en omliggende terrein met The Little White House opkocht en omdoopte tot Warm Springs; naar het warme heilzame water dat uit Pine Mountain stroomt. De temperatuur van 31 graden Celsius maakt bewegen in de baden, en daarmee de intensieve fysiotherapie waarmee de behandeling van poliopatiënten gepaard gaat, makkelijker. Warm Springs bleek de redding te zijn voor FDR.

Foto Hans Klis
Foto Hans Klis
Foto’s Hans Klis

Het kuuroord bouwde Roosevelt om tot een grootschalige poliokliniek. De baden liggen niet op hetzelfde terrein als The Little White House. Maar bij de volgende afslag aan dezelfde weg, Whitehouse Parkway, op Spring Road. In het aanliggende kleine museum aldaar staan de oude houten ligstoelen voor poliopatiënten tentoongesteld en hangen foto’s van een breed lachende FDR en andere lotgenoten peddelend in het water. Geheel in de geest van de goedlachse Roosevelt leek de behandeling voor kinderen en volwassenen met polio op een feest. Niet iets om bij de pakken neer te zitten. De foto’s in de museumgebouwen in Warm Springs laten een idyllisch zomerkamp zien waar FDR met zijn medelotgenoten in het water spelen, fysiotherapie in het zonnetje krijgen en samen picknicken.

Nog altijd patiënten

Tot op de dag van vandaag behandelt het Roosevelt Warm Springs Institute For Rehabilitation, op vijf minuten rijden van The Little White House, patiënten met een breed scala aan lichamelijke handicaps. Alleen geen poliopatiënten meer. De ontwikkeling van een vaccin in 1955, medegefinancierd door de toenmalige poliostichting van Roosevelt, maakte een einde aan die plaag die kinderen en volwassenen teisterde.

De baden liggen tegenwoordig naakt in de felle zon. Moedige bezoekers die de klamme hitte van Georgia trotseren kunnen de antieke kleedkamers en een van de drie verweerde betonnen baden inlopen. Hier staat een wasbak waar nog altijd het warme water uit Pine Mountain uitstroomt. De 31 graden voelen verkwikkend in de broeierige middagzon. Het water fungeert als een tijdmachine naar de tijd van een groots staatsman die bange Amerikanen in onzekere tijden waarschuwde dat het enige dat zij te vrezen hadden, angst was. En waar „de enige beperking voor het uitvoeren van onze plannen voor morgen, onze twijfels van vandaag zijn”.

Deze citaten zijn overal te vinden in de museumgebouwen van Warm Springs. De al 73 jaar geleden overleden president is nog altijd springlevend in Warm Springs, zo voelt het. „Niemand hield meer van Franklin Delano Roosevelt dan de mensen in Warm Springs.” Met een brede glimlach en lijzig accent leunt boswachter Carolyne Hendricks achterover in de hal van The Little White House. Ze wijst twee bezoekers naar het glaswerk naast de ingang waar nog altijd krassen te zien zijn van de hond van FDR, Fala, die overal met hem op reis ging.

Foto Hans Klis

Toen FDR in 1945 overleed, was hij na twaalf jaar aan de macht voor veel landgenoten de enige president die ze kenden. Zijn strijd tegen polio fungeerde als symbool voor de kracht en doorzettingsvermogen van Amerikanen. Historici vertellen graag het verhaal over de dag dat zijn begrafenisstoet door Washington reed. ‘Een man in het publiek aan de kant van de weg stort huilend in. Een andere man helpt hem weer overeind. ‘Kende je de president?’, vraagt hij. ‘Nee’, zegt de huilende man. ‘Maar hij kende mij’.’

Ook boswachter Hendricks is onderdeel van het meubilair in Warm Springs. „Toen ik drie was, reed de president langs ons huis. Mijn broer en ik speelden in de voortuin. FDR wuifde naar ons om een praatje te maken.” Aarzelend liep Hendricks naar deze vreemde man om zijn hand te schudden. „Hij stopte ons een toffee toe”, lacht de boswachter. „Pas later begreep ik wie die man was.” Het was ‘Rosy’ zoals de inwoners van het kleine dorp de president liefkozend noemden.

Hendricks is net als het onafgemaakte presidentiële portret in het museum van Warm Springs een attractie. Wie haar de hand schudt, schudt de hand van FDR. De president die eigenhandig de Verenigde Staten uit het slop trok van de grote depressie, die samen met Winston Churchill en Stalin de Tweede Wereldoorlog uitvocht en die polio hielp uitroeien.

    • Hans Klis