Recensie

Visueel geslaagde radiogeschiedenis

Radioboek 99 jaar na de eerste radio-uitzending verschijnt een jubileumboek over honderd jaar radio. Auteur Jan Westerhof houdt veel van de radio, maar vertelt weinig nieuws.

Een beetje curieus is het wel. Niet honderd maar precies 99 jaar na de eerste radio-uitzending in Nederland verscheen vorige week het boek We waren erbij - De eeuw van de radio. Het moet de start markeren van het jubeljaar voor het bijna honderdjarige massamedium. Auteur Jan Westerhof, van 2007 tot 2017 directeur radio van de NPO, overhandigde in Hilversum het eerste exemplaar aan radiomaker Frits Spits.

Westerhof houdt erg veel van de radio. En vooral van de publieke zenders. Dat blijkt op vrijwel elke pagina. Hij heeft een „iconografie van de eeuw van radio” willen maken, stelt de achterflap. En dat is gelukt, in beeld in elk geval meer dan in tekst.

In 190 foto’s, reclames en andere afbeeldingen toont Westerhof de geschiedenis van de radio in Nederland. Van de eerste uitzending vanuit Den Haag, op 6 november 1919, door de Friese ingenieur Idzerda (vooraf geadverteerd in NRC) en de verzuiling, de Tweede Wereldoorlog en de zeepiraten tot de podcast. Ook al krijgt die laatste, voor radiofans hoopgevende technologie slechts één alineaatje in het boek.

Egbert Douwe Expres

Visueel geslaagd is bijvoorbeeld het hoofdstuk over zeezender Veronica. Westerhof toont de treinkaartjes van de speciale Egbert Douwe Expres. In 1968 regelt Veronica een trein naar Brussel die de gouden plaat gaat ophalen die Peter Koelewijn en dj Rob Out (alias Egbert Douwe) kregen voor Kom uit de bedstee mijn liefste. Koelewijn had gepocht dat hij met iedereen een hit kon maken. Zelfs met Out. Door ruzie aan boord over de nieuwe hit van Koelewijn, leidt de treinrit uiteindelijk het einde in van Radio Veronica, aldus Westerhof.

Ook mooi: een originele top-40, van 31 augustus 1974. Op één destijds Rock your baby van George McCrae. Dat ex-NPO’er Westerhof niet helemaal neutraal staat ten opzichte van piraten als Veronica, Caroline en Noordzee blijkt uit wat hij schrijft over de laatste woorden van Veronica in 1974. Rob Out zegt dan: „Bij het afscheid nemen van Veronica sterft ook een beetje de democratie in Nederland. Dat spijt me, voor Nederland”. Fans zullen nu een traantje wegpinken, maar Westerhof noemt het „pathetisch”. „Een inkoppertje voor de dweepzieke puber of voor wie rancuneus is ingesteld.”

Een stuk lovender is het boek over de grote programma’s van de NPO. Westerhof prijst Langs de Lijn, de Top 200, Met het Oog op Morgen. Maar hij vertelt daarover weinig nieuws. Dat Reinhard Mey’s Gute Nacht, Freunde al jaren de tune van Het Oog is weten we natuurlijk, dat er weerzin was tegen het Duitse lied of de zogenaamde verheerlijking van drank en tabak was ook bekend, maar wáárom de NOS ooit koos voor die tune lezen we jammer genoeg niet.

De radiokamer van persbureau ANP in Den Haag in 1949. Foto ANP

Spreektaal

Zo stipt Westerhof wel meer aan zonder het verder uit te leggen of te analyseren. Waarom kreeg Nederland geen nationale omroep na de Tweede Wereldoorlog, ondanks de wens van programmamakers en politici? Hoe is het de omroepverenigingen nou precies gelukt zich snel na de oorlog te herpakken, ook al was de houding van sommige omroepen richting de bezetter soms behoorlijk meegaand geweest? Zeer relevant omdat de omroep nu, ondanks fusies en centraal NPO-gezag, het laatste bastion van de verzuiling is.

Ook de interviewtjes met bekende dj’s en andere betrokkenen in de tweede helft van het boeken stellen teleur. Westerhof neemt de spreektaal over van zijn gesprekspartners – alsof hij als radioman niet wil redigeren (monteren) in het gesprek.

We waren er bij – met spatie tussen er en bij – is geslaagd als beeldboek, maar wie graag een verklarende geschiedenis van de radio in Nederland zou lezen, wordt enigszins teleurgesteld. Het jubileumjaar is gelukkig nog maar net begonnen.

Correctie, 19/11/2018: Citaat verbeterd exacte laatste woorden van Rob Out op Radio Veronica, van 31 augustus 1974.

    • Jan Benjamin