Kati Piri: ‘Schort Turks toetredingsproces EU op’

Kati Piri

Ook in haar mogelijk laatste rapport is de PvdA-europarlementariër opnieuw zeer pessimistisch over de democratie en de rechtsstaat in Turkije.

Kati Piri van de PVDA in de plenaire zaal van het Europees parlement. Foto Sander Koning/ANP

Toen Europarlementariër Kati Piri (PvdA) in 2014 begon als Turkije-rapporteur, werd ze tijdens werkbezoeken nog ontvangen door Turkse regeringsleden. Vier jaar later is ze persona non grata voor de regerende AK-partij van president Erdogan. „Tijdens mijn laatste bezoek was niemand van de regering bereid me te woord te staan en de dialoog aan te gaan met het Europees Parlement”, zegt Piri telefonisch vanuit Brussel. „Terwijl ze veel niet kunnen regelen zonder ons.”

Piri publiceerde woensdag misschien wel haar laatste jaarrapport als Turkije-rapporteur. In mei zijn er verkiezingen voor het Europees Parlement en ze weet niet of ze haar zetel behoudt. Als ze wordt herkozen, wil ze zich met Turkije blijven bezighouden. „Want ik heb een band opgebouwd met het land. Dat kan als rapporteur of op een andere manier. Ik hoop wel dat de situatie in Turkije verbetert. Anders is het moeilijk om als rapporteur een rol te spelen.”

Haar laatste rapport is opnieuw zeer pessimistisch over de democratie en de rechtsstaat in Turkije, die sinds het einde van het vredesproces met de Koerdische strijdgroep PKK, de mislukte coup van 2016 en de daaropvolgende zuiveringen flink zijn uitgehold. „Na het referendum had ik nog de stille hoop dat sommige aspecten van het presidentiële systeem zouden worden aangepast”, zegt Piri. „Maar nu Erdogan stevig in het zadel zit, en zijn macht verder uitbreidt, moet de Europese Raad besluiten het toetredingsproces op te schorten.”

Het liefst wil men nu een transactionele relatie. Wat betreft de mensenrechten doen ze alsof er niet zoveel aan de hand is.

Drukmiddel niet verliezen

In Brussel groeit de consensus dat Turkije nooit lid zal worden van de Europese Unie. De Europese Raad nam vorig jaar al het drastische besluit om Turkije ‘onder toezicht’ te plaatsen vanwege zorgen over de democratie. Eurocommissaris voor Uitbreiding Johannes Hahn pleitte onlangs voor een einde aan het toetredingsproces. „Op de langere termijn zou het eerlijker zijn voor Turkije en de EU om een nieuwe richting in te slaan.”

Maar de Raad wil de banden met Turkije niet definitief doorsnijden uit angst een drukmiddel te verliezen. „In de Raad overheerst nu het gevoel: als wij maar geen last van Turkije hebben. De afgelopen jaren is de relatie zeer gespannen geweest, vooral na de mislukte coup van 2016. Maar in de Raad is geen consensus om de situatie in Turkije te beïnvloeden. Het liefst wil men nu een transactionele relatie. Wat betreft de mensenrechten doen ze alsof er niet zoveel aan de hand is.”

Lees ook het opiniestuk dat Kati Piri in maart 2018 schreef: Alleen Erdogan profiteert van deze EU-top

Dat vindt Piri een gemiste kans. Want nu de Turkse economie in een crisis verkeert, is president Erdogan erop gebrand de relatie met Europa te verbeteren. De giftige retoriek van de afgelopen jaren is verdwenen. Ankara noemt toetreding weer een „strategisch doel” en dringt in Brussel aan op de uitbreiding van de douane-unie en visumvrij reizen voor Turkse burgers. „Als Erdogan geïnteresseerd is in een betere relatie, dan geeft dat ons de kans om aan te dringen op hervormingen”, zegt Piri. „Hij weet dat uitbreiding van de douane-unie en visumvrij reizen haalbaar zijn. Dus daar is winst te boeken.”

In september besloot het Europees Parlement 70 miljoen euro te korten op het pre-toetredingsgeld (in totaal 700 miljoen euro per jaar) dat Turkije krijgt. Als de Raad besluit het toetredingsproces op te schorten, wil Piri het pre-toetredingsgeld gebruiken om Turkse ngo’s te ondersteunen. „Want we hebben ook te maken met de vele Turken die zich grote zorgen maken over hun land. We moeten een sterke relatie behouden om niet iedereen in Turkije in de steek te laten.”

Ondernemers

In de zomer pleitte Erdogan nog voor een referendum over het EU-lidmaatschap. Maar Piri denkt dat hij de banden met de EU niet helemaal durft door te snijden. „Een meerderheid van de Turken is nog altijd voor toetreding. Dat geldt ook voor een deel van Erdogans achterban, zoals ondernemers in Anatolië die veel zaken doen met Europa. Erdogan heeft baat bij handhaving van de status quo. Hij kan het gebrek aan vooruitgang wijten aan de verdeeldheid in de Raad. Dat doet het goed in eigen land. En hij weet dat de Raad toch de stekker niet uit het toetredingsproces trekt.”

    • Toon Beemsterboer