Openhartigheid als ruilmiddel, hoe ga je ermee om?

Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: Een tiener die er tenminste eerlijk over is.

Illustratie Martien ter Veen

Moeder: „Mijn zoon van 15 rookt, drinkt en blowt sinds zijn dertiende. Zijn schoolresultaten lijden er niet onder, maar ik vind hem een beetje wiebelig en buiig. Soms hebben we er gesprekken over, dan vraag ik hoe hij er aan komt, en hoe vaak het gebeurt. Als ik laat merken dat ik het afkeur, zegt hij dat hij er tenminste eerlijk over is, en dat hij er natuurlijk ook níét over kan praten. Ik vind het belangrijk dat we het erover hebben, en ik weet dat verbieden geen zin meer heeft, maar ik voel me ook voor het blok gezet. Hoe ga je om met een slimme puber die openhartigheid inzet als ruilmiddel?”

Deze rubriek is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl

Belonen werkt beter dan straffen

Wim Meeus: „Ouders moeten voorzichtig zijn met te veel vragen naar zaken die pubers als privé zien. Als ouders die privégrenzen overgaan, leidt dat bij pubers tot geslotenheid over hun dagelijkse besognes, en tot geheimhouding. Dat wilt u voorkomen want uit studies die we aan de Universiteit Utrecht hebben uitgevoerd weten we dat pubers die thuis minder over dagelijkse dingen vertellen vaker delinquent zijn.

„Dus het is belangrijk dat ouders een goede relatie met hun pubers hebben, en het gesprek thuis gaande houden. Uw slimme zoon heeft inderdaad precies door wat uw onderhandelingsruimte in dit krachtenveld is.

„Zonder autoritair te zijn, kunt u hem wel degelijk voorhouden dat het gebruik van sigaretten en drugs niet gezond is en risico’s heeft. ‘Luister eens, ik wil niet vervelend zijn, maar het is niet goed voor je.’ Beargumenteer waarom het in zijn eigen belang is om hier mee op te houden. Ook zou u een afspraak met hem kunnen maken dat u bijvoorbeeld zijn rijlessen betaalt als hij stopt. Belonen werkt beter dan straffen.

„Mocht hij softdrugs gaan dealen, of zich bewusteloos drinken, grijpt u natuurlijk wél in.”

Stel open vragen

Jelle Jolles: „Uw zoon is nog werk in uitvoering, ook al beschouwt hij zichzelf als ‘bijna klaar’. Zijn hersenen moeten nog rijpen. Hij onderschat of overschat zichzelf en heeft een gebrekkig oordeel over risico’s en consequenties van keuzes. Dat hij verbaal vaardig is, doet daar niks aan af.

„Het zelfinzicht dat hij moet krijgen, is een neuropsychologische vaardigheid; die ontwikkelt zich optimaal door middel van de voortdurende feedback van een opvoeder. Daarom is het zo belangrijk het gesprek gaande te houden.

„Dat doet u door hem met respect te behandelen. Laat hem weten waar uw zorgen uit voortkomen. Vraag hem wat hij vindt van de feiten over middelengebruik die u in de krant leest. Stel liever open vragen dan dat u uw mening geeft. Adolescenten vinden het leuk om te argumenteren en debatteren. Ze doen ook wat met je mening, ook al lijkt het van niet. Als uw zoon respect heeft voor u en voor het feit dat u een andere keuze zou maken, heeft u meer kans dat uw advies en argumenten worden opgepakt.

„Accepteer dat u tijdelijk wordt beschouwd als een irrelevante ‘relikwie uit het verleden’, dat hoort nu eenmaal bij zijn leeftijd, en benut ondertussen alle mogelijkheden voor interactie en inspiratie. Zo werkt u aan zijn ontwikkeling van zelfinzicht en daarmee aan een volwassen zelfregulatie.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Annemiek Leclaire