Hoe een onverkoopbaar schilderij een topstuk van 14 miljoen dollar werd

Kunstmarkt op drift Twintig jaar geleden was het doek onverkoopbaar in Amsterdam. In New York werd een kunstwerk van Joan Mitchell dinsdag geveild voor 14 miljoen dollar.

Kunsthandelaar Nico Delaive in 1996 naast het schilderij ‘12 Hawks at 3 O’Clock’ (1960) van de Amerikaanse schilder Joan Mitchell (1925-1992). Het doek dat hij toen voor 225.000 dollar had gekocht, is gisteren geveild voor 14 miljoen dollar. Foto Gallery Delaive

Kunst is soms net de staatsloterij, zegt kunsthandelaar Nico Delaive (61). „Op je lot kan zomaar de jackpot vallen.”

De Amsterdamse galeriehouder reageert op het dinsdagavond bij Christie’s in New York geveilde kunstwerk van de Amerikaanse schilder Joan Mitchell (1925-1992). Haar abstracte doek 12 Hawks at 3 O’Clock bracht ruim 14 miljoen dollar op (12,4 miljoen euro), het op een na hoogste bedrag ooit voor een doek van Mitchell.

Delaive kent het schilderij goed. Hij kocht het in september 1996 voor 225.000 dollar uit de nalatenschap van Sam Francis, een Amerikaanse kunstenaar waar hij talloze werken van heeft verhandeld.

Toentertijd was het doek van Mitchell onverkoopbaar, zegt Delaive. „Het heeft in mijn galerie gehangen, op TEFAF Maastricht en bij Art Cologne. Niemand die het wilde hebben.”

Waardestijging

Omdat hij zich geen winkeldochter kon permitteren, liet Delaive het schilderij in mei 1997 in New York veilen. De Amerikaanse zakenman Barney A. Ebsworth kocht het voor 310.500 dollar. Na aftrek van de veiling- en valutakosten speelde Delaive net quitte.

De erven van de in april overleden Ebsworth profiteerden gisteren van zijn goede smaak en de enorme ontwikkeling van de kunstmarkt. Bij Christie’s brachten 37 kunstwerken uit zijn collectie omgerekend 281 miljoen euro op. Woensdag volgt nog een tweede veiling van zijn collectie.

Het doek van Joan Mitchell is in twintig jaar meer dan 6.000 procent in waarde gestegen. Delaive kijkt er niet van op. „Voor de allerrijksten is geld niks meer waard”, zegt hij.

Diverse vrienden en klanten vroegen de kunsthandelaar de afgelopen weken waarom hij het doek van Mitchell niet heeft vastgehouden. Met een lach zegt Delaive: „Ja, dan had ik nu de deur van mijn galerie op slot kunnen doen.”

Als klanten informeren of een bepaald kunstwerk een goede investering is, antwoordt Delaive altijd dat hij het niet weet. „Je boft als een kunstwerk in waarde stijgt. Maar in een loterij zijn altijd meer nieten dan prijzen.”

‘Effectenbeurs’

De kunstmarkt heeft volgens Delaive wel steeds meer weg van de effectenbeurs. Hij merkt het aan de speculatie met het werk van Ayako Rokkaku (1982), een Japanse kunstenares die schildert met haar vingers: kleurige doeken met pubermeisjes als hoofdonderwerp. Delaive is sinds 2006 haar wereldwijde vertegenwoordiger.

Bieden vanaf 650 euro stond in de catalogus bij een ongesigneerd zeventiende-eeuws schilderijtje. Het kunstwerk werd dinsdag verkocht voor meer dan een half miljoen euro.

Anderhalf jaar geleden begonnen de prijzen voor het werk van Rokkaku als een raket te stijgen. Beschilderde stukjes karton die Delaive tien jaar geleden voor een paar honderd euro verkocht, zijn recent geveild voor 20.000 euro. De verklaring? Diverse kunstmarktdeskundigen hebben Rokkaku aangewezen als „de nieuwe Nara”. Daarmee doelen ze op Yoshitomo Nara (1958), een oudere Japanse kunstenaar die al net zulke dromerige schilderijen maakte en wier werk onbetaalbaar is geworden.

Voor een solotentoonstelling van Ayako Rokkaku in Delaive’s galerie afgelopen zomer kwamen diverse inkopers van Aziatische verzamelaars naar Amsterdam. Sommigen wilden wel tien schilderijen (vanaf 20.000 euro) tegelijk kopen. Maar daar stak Delaive een stokje voor: één werk per klant, dat was het maximum.

Een klant die zijn in augustus aangekochte schilderij eind oktober alweer liet veilen, kreeg een boze brief van Delaive. „Ik snap het wel. Op de veiling brengen de schilderijen van Ayako het driedubbele op van wat ik ervoor vraag.”

De speculatiedrift verziekt zijn business, zegt de kunsthandelaar. Met Rokkaku is hij opeens een verkoper van winnende staatsloten geworden. Delaive: „Wat moet ik doen? Ik kan toch niet opeens 50.000 euro voor een schilderijtje gaan vragen?”

Naschrift: De genoemde waardestijging van meer dan 6.000 procent is afgerond. Bij Yoshitomo Nara is “kunstenares” vervangen door “kunstenaar”.

    • Arjen Ribbens