Akkoord bereikt, chaos in Londen

Het kostte het Britse kabinet vijf uur de Brexitdeal goed te keuren. Twaalf uur later begonnen ministers op te stappen.

Theresa May verlaat 10 Downing Street op donderdag 15 november. Foto Tim Ireland/AP

De fragiele overeenstemming in het Britse kabinet over de Brexit-akkoord van Theresa May hield amper twaalf uur stand. Donderdagochtend maakte Dominic Raab bekend op te stappen als minister voor Brexitzaken. Dat is een dreun voor het prille onderhandelingsakkoord, de stabiliteit van de regering van Theresa May en haar premierschap. De Britse politiek stevent op een enorme politieke crisis af.

Sinds zijn aantreden in juli onderhandelde Raab in Brussel over de Brexit. Naar verluidt werd hij woensdag door 10 Downing Street gevraagd na de ministerraad af te reizen naar Brussel om samen met EU-onderhandelaar Michel Barnier een persconferentie te geven over het akkoord. Raab voerde in 2016 campagne voor de Brexit. Raab zou hebben geweigerd op het vliegtuig te stappen. Hij vond dat de ministerraad moest besluiten terug te keren naar de onderhandelingstafel.

Lees ook: Barnier ziet ‘een afgewogen akkoord voor ordelijke Brexit’

Raab vindt het onacceptabel dat het Verenigd Koninkrijk na de Brexit onderdeel blijft van een douane-unie met de Europese Unie. „Geen democratische staat heeft zich ooit onderworpen aan zo'n uitgebreid stelsel, opgelegd van buitenaf, zonder democratische controle”, schrijft Raab in zijn ontslagbrief aan premier May. Vooral het voorstel dat de Britten niet zelf kunnen besluiten uit de douane-unie te treden is voor Raab een brug te ver. De EU eist dit om te zorgen dat de grens op het Ierse eiland gegarandeerd onzichtbaar blijft.

Raab was niet de enige bewindspersoon die opstapte. Esther McVey (Pensioenzaken), Shailesh Vara (staatssecretaris voor Noord-Ierland), Suella Braverman (staatssecretaris van Brexitzaken) stapten eveneens op. Dat zijn niet de meest invloedrijke ministers, maar het is belangrijk dat zowel politici die voor een Brexit waren, als Raab en McVey, en ‘Remainers’, Vara en vorige week staatssecretaris Jo Johnson, niet kunnen leven met het akkoord.

Alle kanten van het politieke spectrum vinden het bezwaarlijk dat het Britse parlement na de Brexit zonder invloed gebonden is aan EU-regels. Waarschuwingen dat het Verenigd Koninkrijk een vazalstaat dreigt te worden, behoren niet langer tot het vocabulaire van hardliners. Het is mainstream geworden.

De vraag is nu: wie volgt? Raab is een kandidaat om Theresa May ooit op te volgen als premier en leider van de Conservatieven. Hij schat in dat zijn politieke loopbaan verbinden aan het Brexit-akkoord hem hindert een gooi te doen naar het leiderschap. De vraag is nu welke prominenten volgen. Michael Gove? Sajid Javid? Jeremy Hunt? Allemaal maken ze de afweging: welke weg voert naar 10 Downing Street?

Lees ook: Hoe ziet de oplossing voor de Ierse grens eruit?

Uitgelachen

Premier May gaf donderdagochtend een verklaring in het Lagerhuis. Ze werd uitgelachen toen ze verkondigde dat haar deal „een soepele en ordentelijke Brexit” regelt. May zei het jammer te vinden dat haar collega’s besloten op te stappen. Daarna legde ze uit wat haar Brusselse akkoord behelst. Daarin schuilt de kracht van May: ze heeft een ondankbare en razend ingewikkelde klus, maar laat zich zelden van de wijs brengen.

Lachende leden van de oppositie kan ze tijdens een toespraak negeren, het politieke lawaai van donderdagochtend bedreigt haar plannen wel degelijk. Het vertrek van Raab en zijn collega’s is een signaal aan het Lagerhuis: stem hier niet mee in. Keir Starmer, de Brexit-woordvoerder van Labour, zei tegen de BBC dat zijn partij tegen het akkoord ging stemmen. De hardliners bij de Tories zullen hetzelfde doen, net als de Noord-Ierse unionisten, de gedoogpartner van May. De meest pro-Europese Conservatieven neigen ook naar een tegenstem. Kortom: May heeft vooralsnog absoluut geen meerderheid voor de deal.

Het kan ook zo maar zijn dat May niet eens in staat is de deal in stemming te brengen. Hardliners zinspelen op een motie van wantrouwen binnen haar fractie. Dat zou een leiderschapsstrijd ontketenen waar het Verenigd Koninkrijk eigenlijk geen tijd voor heeft, maar die politiek onvermijdelijk kan zijn.

    • Melle Garschagen