Barnier ziet ‘een afgewogen akkoord voor ordelijke Brexit’

Brussel Na een lange dag wachten maakt EU-onderhandelaar Barnier duidelijk dat Brussel op het essentiële punt, de interne markt, niet heeft toegegeven.

EU-onderhandelaar Michel Barnier (links) overhandigt het conceptakkoord aan ‘EU-president’ Donald Tusk. Foto John Thys/AFP

Heeft u nieuws? „Het is een prachtige dag.” Is er een deal? „Het is een prachtige dag.”

Sabine Weyand, toponderhandelaar namens de Europese Unie, houdt zich pesterig en stoïcijns op de vlakte. Het is nog maar half drie in de middag als ze met dossiers onder de arm door de Brusselse EU-wijk loopt. Zíj moet het weten – ze wordt door media dan ook aangeklampt.

Woensdag zou het gaan gebeuren: zodra er witte rook komt uit Londen staat iedereen in Brussel op scherp. Maar het kan nog alle kanten op, weet Weyand, de ervaren rechterhand van Michel Barnier, de Brexit-hoofdonderhandelaar namens de 27 EU-landen die hem het mandaat gaven met Londen een akkoord te bereiken.

Tweeënhalf jaar na het Brexit-referendum, op 23 juni 2016, hangt er eindelijk een deal in de lucht.

Lees ook: Akkoord bereikt, chaos in Londen

In het Europese Raadsgebouw zitten 27 ambassadeurs klaar om van Weyand het laatste nieuws te horen. Maar ze komt met lege handen. De tekst van het concept-akkoord, naar verluidt bijna 500 pagina’s, kan ze nog niet uitreiken zolang de Britse premier Theresa May nog achter gesloten deuren met haar kabinet vergadert.

Net na zeven uur ’s avonds geven de ambassadeurs er de brui aan – dan maar een hapje eten in de stad.

Niemand heeft er nog vertrouwen in dat het deze woensdag gaat gebeuren. „Brussel wachtte, maar er kwam niemand”, zegt een EU-diplomaat.

Maar dan is er om half negen in de avond toch het verlossende breaking news in Londen. May meldt dat ze een akkoord heeft in haar kabinet. In de Brusselse restaurants betalen betrokken diplomaten snel hun rekening en spoeden zich naar het hoofdkantoor van de Europese Commissie.

Scheidingspapieren

Daar betreedt een paar minuten na negen uur een zichtbaar opgeluchte Barnier het podium. Hij is alleen, al werd eerder nog verwacht dat de Britse onderhandelaar Dominic Raab naast hem zou staan.

Barnier wappert met de scheidingspapieren. 585 dichtbedrukte bladzijden, hij bladert er trots doorheen. „U ziet, het is helemaal wit, geen markeringen meer.”

Het zal het enige moment van ambachtelijke tevredenheid blijken dat de Franse EU-ambtenaar van de Europese Commissie zich toestaat. Later zal hij zeggen dat hij zichzelf niet wil feliciteren: Brexit blijft slecht nieuws voor de Europese Unie, of, in de afgemeten taal van Barnier: „Ik heb er nooit de meerwaarde van gezien.”

Lang niet alles was omstreden – vele maanden lang hebben de Britse en Europese onderhandelingsteams stapje voor stapje talloze rode en groene strepen weggewerkt over alle wet- en regelgeving die een soepele Brexit mogelijk moeten maken. Doel was burgers, bedrijven en overheden houvast en zekerheid te geven. Volgens Barnier is dat nu gelukt. „Dit is een afgewogen akkoord om een ordelijke Brexit mogelijk te maken.”

Maar hij weet ook dat het geheel uiteindelijk afhangt van één springende kwestie: de grens tussen Ierland (EU) en Noord-Ierland (VK). May wilde wel een harde grens met de Europese Unie, opdat de Britten maximale controle zouden krijgen over het eigen beleid en de vrijheid om handelsakkoorden te sluiten. Maar tussen Ierland en Noord-Ierland mocht diezelfde grens niet hard zijn – om de vrede niet in gevaar te brengen én haar politieke steun veilig te stellen.

Barnier doet woensdagavond zijn uiterste best genereus te formuleren. De laatste weken is „op basis van de Britse voorstellen” over Noord-Ierland onderhandeld. De Europese oplossingen zijn „aanzienlijk opgeschoven”. May heeft gedaan gekregen dat Noord-Ierland in het zelfde „douanegebied” blijft als het hele Verenigd Koninkrijk. In een zinnetje maakt hij duidelijk dat de EU intussen nooit heeft toegegeven op het essentiële punt: de Europese interne markt wordt niet aangetast. Uiterlijk in juli 2020 moet er een beslissing komen over de richting waarin een definitieve oplossing voor het Noord-Ierse probleem wordt gezocht.

Lees ook: Dit akkoord lijkt voor te veel partijen niet genoeg

Toekomstige relatie

Voor Barnier is het genoeg om de verlossende woorden te spreken die de Europese leiders van hem verwachtten: er is „beslissende vooruitgang geboekt” in de onderhandelingen over de uittredingsvoorwaarden. Dat was het codewoord voor: top op komst.

Donderdagochtend vroeg geeft Barnier weer een persconferentie, nu met Raadspresident Donald Tusk. Die kondigt aan dat het Brexit-akkoord bezegeld zal worden op een top op zondag 25 november, vanaf half tien ’s ochtends. „Als er niets buitengewoons gebeurt”, voegt hij er aan voorzichtig aan toe.

Niet alleen in Londen wordt nog gepraat. Deze week bestuderen alle lidstaten het scheidingsdocument. Vooral naburige lidstaten als Nederland en Frankrijk zijn beducht voor concurrentievoordeel voor de Britten. Ook de afspraken over visserij, die aanvankelijk nog niet in de scheiding geregeld zouden worden, krijgen belangstelling, kondigde minister Blok (Buitenlandse Zaken) aan.

Maar in Brussel heerst vooral opluchting dat er nu eindelijk een akkoord over ligt, dat voldoet aan de Europese voorwaarden. Voor het eerst in lange tijd een teken dat een chaotische Brexit misschien kan worden vermeden.

De gesprekken in de EU zullen vanaf nu vooral gaan over de gemeenschappelijke politieke verklaring over de toekomstige relatie. Over de ontwerp-verklaring die de onderhandelaars woensdag vrijgaven, zei Barnier woensdag dat die „een ambitieuze relatie” bevat waarin ook buitenlandse politiek en veiligheid een belangrijke rol spelen. Dat zal naar de smaak zijn van bijvoorbeeld Nederland, dat wil dat de Britten heel dichtbij blijven, bijvoorbeeld als tegenwicht tegen Rusland. Tegelijk kan er tussen de EU-lidstaten hierover meer debat ontstaan dan over de scheiding: de rol van de leiders is groter, het mandaat ligt niet zo helder in de handen van één onderhandelaar, de Europese Commissie. En is Europa nu óók een vragende partij: landen willen een innige band met het VK. Europa wil de Britten ook in de toekomst wil zien „als vriend, als partner, als bondgenoot”, zei Michel Barnier woensdag.

Update: dit stuk is op 15 november 2018 geactualiseerd.

    • Tijn Sadée
    • René Moerland