Recensie

Toverwereld verstrikt zich in diversiteit

Fantasy ‘Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald’, afkomstig uit de pen van J.K. Rowling, is geen echec. Maar de film heeft wel te lijden onder de opeenstapeling van bijfiguren.

‘Magizoöloog’ Newt Scamander (Eddie Redmayne).

Een halfje Xanax? Dat kreeg journalist Brooke Barnes terloops aangeboden na een gesprek met een topproducer dat uitliep op een therapiesessie, schrijft ze deze week in The New York Times. Hollywood verkeert volgens Barnes in een wonderlijke malaise. Filmrecettes breken alle records, maar iedereen is gedeprimeerd en nerveus. Dat hangt samen met de opkomst van ‘disruptors’ als Amazon en Netflix, met de fusie van de giganten Disney en Fox, maar vooral met #MeToo, Time’s Up en #OscarsSoWhite. Een uitglijder is zo gemaakt, voor je het weet ben je een seksist of racist.

Zelfs J.K. Rowling, die met haar Harry Potter-reeks een generatie millennials politiek correct opvoedde, staat tegenwoordig met haar rug tegen de muur. Daarvan getuigt Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald, deel twee van de door haar geschreven serie rond ‘magizoöloog’ Newt Scamander (Eddie Redmayne). Die is gesitueerd in Harry Potters tovenaarswereld, maar dan in de ‘roaring twenties’. In het amusante eerste deel ging de heldhaftige stoethaspel Scamander in New York rond 1925 op jacht naar ontsnapte toverdieren en stuitte op de zwarte magiër Gellert Grindelwald.

Grindelwald is net zo’n extreem-rechtse schurk als Heer Voldemort bij Harry Potter. Hij blijkt nu naar Parijs ontsnapt, waar hij in 1927 werkt aan de onderwerping van gewone mensen (muggles) aan het meesterras van tovenaars. Anders dan Voldemort is hij geen macabere samenzweerder, maar een orator met zilveren tong. Als kijker weet je dat hij mensen als pakezels beschouwt en zomaar een peuter vermoordt. Maar zijn volgelingen zien in hem een idealist die de mensheid tegen zichzelf in bescherming wil nemen.

Lijkbleke hypocriet

Potterfans waren vorig jaar evenwel ontstemd omdat J.K. Rowling Johnny Depp, die Grindelwald speelt, niet bij het grof vuil zette. Depp was namelijk in opspraak door zijn vechtscheiding met actrice Amber Heard, die hem mishandeling verweet. Daarna ging een beerput open van dronkenschap, divagedrag en geldsmijterij. The Crimes of Grindelwald draait om Depp, die de schurk bekwaam neerzet als lijkbleke hypocriet met een vagelijk aan Trump of Wilders herinnerend peroxidekapsel en twee verschillende pupillen die zijn dubbelhartigheid weerspiegelen. Toch vertoonde Depp zich bij de première in Londen wijselijk maar niet op de rode loper.

Grindelwalds rivaal is Albus Dumbledore (Jude Law), de latere rector van toverschool Hogwarts, maar anno 1927 nog een docent. Hij stuurt zijn favoriete leerling Newt Scamander op expeditie naar Parijs om de ‘obscurial’ te vinden: een levende vuurbol van razernij die groeit bij kinderen die hun toverkracht uit schaamte onderdrukken; een metafoor voor seksuele repressie.

Credence (Ezra Miller), drager van de obscurial, verwoestte in deel één al half New York en is nu in een Parijse freakshow beland. Grindelwald wil hem als wapen inzetten tegen Dumbledore, met wie hij, zo weet elke Potterfan, ooit een zomer lang een relatie had die in tranen eindigde.

Wat ons brengt op een andere kwestie. J.K. Rowling beweert al heel lang dat Dumbledore homoseksueel is, maar maakte dat in de Harry Potter-reeks nooit expliciet. Dan volgt tegenwoordig het verwijt van ‘queer baiting’: goede sier maken met je ruimdenkendheid zonder homofobe kijkers echt met ‘niet-heteronormatieve seksualiteit’ te confronteren. In The Crimes of Grindelwald zegt Dumbledore omfloerst dat hij en Grindelwald „meer waren dan broeders” en staart hij verlangend naar zijn jeugdliefde in de Spiegel van Erised. Maar daarbij blijft het, al anticipeert acteur Jude Law op kritiek vanuit de LGBT+-gemeenschap door te stellen dat hun herenliefde in latere delen wel expliciet wordt.

Tovenaars van kleur

En dan is er de kwestie van huidskleur. Harry Potters toverschool Hogwarts was altijd een wit bastion met een enkel zwart of Pakistaans ornament. Die lijn trok J.K. Rowling door in de Fantastic Beasts-reeks. New York bleek in deel één gesegregeerd: ‘rasvermenging’ tussen tovenaars en muggles is streng verboden, met tragische gevolgen voor de liefde tussen bakker Jacob (Dan Fogler) en heks Queenie (Alison Sudol). Maar er waren geen interessante rollen voor gekleurde tovenaars.

Dat maakt Rowling ditmaal goed, met subplots rond gekleurde acteurs. Leta Lestrange (Zoë Kravitz), een jeugdliefde van Newt Scamander, blijkt verloofd met diens bureaucratische broer Theseus (Callum Turner). Arnold Guzman (Cornell John) wil zich wreken op het geslacht Lestrange. Actrice Claudia Kim introduceert een Aziatisch element als slangenmens Nagini, die valt voor de gekwelde ‘obscurial’ Credence. Iedereen tevreden? Welnee: Rowling krijgt nu de wind van voren omdat Kim een monster speelt en dus geen positief Aziatisch rolmodel biedt.

Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald wordt lauw ontvangen, en terecht. De film zucht onder een benauwend volle plot met liefst vier romances en enkele driehoeksrelaties. Halverwege denk je vaak: met wie had zij ook alweer iets? Zo’n liefdesrondo is zelfs in Parijs iets te veel, ook omdat al deze amourettes verpieteren in jaloezie, onvervuld verlangen, verraad en verdriet.

Zo blijft er weinig over van de elegante, speelse swing van deel één en serveert J.K. Rowling Amerika op Thanksgiving een van vulling openbarstende kalkoen. Zo dicht en duister is haar narratieve kreupelhout dat ze tegen het eind zelfs een uitlegpauze van tien minuten inlast om overtollige verhaallijnen nader toe te lichten.

Lees ook het essay over goed, kwaad en nuance in Rowlings recente werk: Ook monsters hebben menselijke kanten

Welke dat zijn? De verwikkelingen rond de gekleurde familie Lestrange. Zij maken The Crimes of Grindelwald tot een film die qua diversiteit deugt, maar leiden af van het hoofdverhaal rond witte personages die we al kenden: Scamander, Dumbledore, Grindelwald, Credence. Rowlings nieuwe prioriteiten zijn prijzenwaardig, maar komen te laat en schaden deze film.

Zonder dat The Crimes of Grindelwald op een fiasco uitloopt overigens. De film biedt opnieuw een adembenemend staaltje wereld bouwen, met wervelende actie en fraaie monsters, met een glansrol voor de Chinese draak Zouwu en de Matagot, een soort hazewindkatten. Held Newt Scamander is innemend als amoureus schutterige dierenfluisteraar, als hem enige schermtijd is vergund. Wanneer Grindelwald als een soort Christo half Parijs in zwarte lakens verpakt om zijn volgelingen te verzamelen op begraafplaats Père Lachaise, volgt een spetterende finale. Koudvuur brengt daar enkele bijfiguren om het leven. Of het er genoeg zijn?

    • Coen van Zwol