Leiders Vijfsterrenbeweging: journalisten zijn ‘hoeren’ en ‘jakhalzen’

Persvrijheid De Italiaanse regeringspartij voert een offensief tegen de pers. „De aanvallen brengen de partij in de buurt van autoritaire regimes.”

Luigi Di Maio, leider van de populistische Vijfsterrenbeweging, noemde zaterdag de media „de echte plaag van dit land”. Foto AFP

Journalisten zijn „jakhalzen”, zegt de vice-premier van Italië. „Hoeren”, roept een partijgenoot. We gaan de subsidies aan de pers aanpakken, dreigt de staatssecretaris. Geen wonder dat kranten mensen moeten ontslaan, want (de vice-premier weer) „niemand leest ze meer omdat ze iedere dag hun tijd besteden aan het veranderen van de werkelijkheid”.

De Vijfsterrenbeweging, de grootste partij in de populistische coalitie die in juni aantrad in Rome, is al maanden bezig met een offensief tegen de pers. Bijna iedere keer als er een kritisch stuk verschijnt over deze beweging, worden de kranten ervan beschuldigd verspreider van nepnieuws te zijn; het echte nieuws is te vinden via internet, te beginnen bij de websites van de Vijfsterren – een van de wortels van deze partij is het blog van komiek Beppe Grillo.

Partijleider Luigi Di Maio, vice-premier, en staatssecretaris Vito Crimi, verantwoordelijk voor de pers, zetten de toon. Zaterdag haalde Di Maio nog eens uit. Hij spuwde zijn gal over „pagina na pagina nepnieuws, onderzoeksjournalisten die het loopjongetje van de maffia in de hoofdstad zijn geworden, hoofdredacteuren die op de rand van een zenuwcrisis verkeren”. Zijn conclusie: „De echte plaag van dit land is de overgrote meerderheid van de intellectueel en moreel gecorrumpeerde media.”

Aanval op de vrijheid van meningsuiting

„Achter deze kritiek zit een precies plan, een aanval op artikel 21 van de grondwet” (over de vrijheid van meningsuiting), zegt Raffaele Lorusso, secretaris van de Italiaanse Persfederatie FNSI. „Zoals alle populistische regeringen neigt deze regering ernaar om alle berichten die haar niet bevallen, te bestempelen als nepnieuws. Ze willen iedere vorm van bemiddeling in de berichtgeving wegnemen. Doel is de publieke opinie te manipuleren in de richting van de digitale platforms.”

Lees ook: Vijfsterrenbeweging Italië verspreidt nepnieuws over Jeroen Dijsselbloem

In zijn hand heeft hij een stapel prints van alle protesten die de FNSI de afgelopen maanden heeft laten horen. „Er is een aanval zonder precedenten aan de gang op de vrijheid van informatie”, waarschuwde de voorzitter in oktober, nadat met name de krant La Repubblica het doelwit was geworden.

„Het is duidelijk dat onderzoeksjournalistiek irriteert als je daarmee laat zien dat de mensen die het land besturen, een verhaal vertellen dat niet overeenkomt met de werkelijkheid’’, zegt Lorusso hierover. „Dan probeer je de journalisten aan te vallen. Deze escalatie van aanvallen plaatst dit kabinet langzamerhand buiten de normale dialectiek en brengt haar in de buurt van autoritaire regimes.”

Beschaafd land

Ook de Italiaanse president Sergio Mattarella laat nadrukkelijk waarschuwende geluiden horen. Zoals in oktober, toen hij zei: „Pluralisme en meningsvrijheid zijn onontbeerlijk voor een beschaafd land.” Of zoals maandag, toen hij een groepje bezoekende scholieren voorhield dat hij iedere dag de kranten leest en als hij het ergens niet mee eens is, dat aangrijpt om zijn eigen mening te scherpen.

Het lijkt niet besteed aan de leiders van de Vijfsterrenbeweging. Di Maio zei een dag na zijn uitval tegen „laagbijdegrondse jakhalzen” die hadden durven schrijven dat de Vijfsterren-burgemeester van Rome incompetent is en aan vriendjespolitiek doet, dat hij bij zijn uitspraken blijft. Een partijgenoot uit Palermo, die tegen La Repubblica had gezegd dat iemand als Di Maio met zo’n institutionele rol niet op deze manier de pers moet aanvallen, merkte maandag via Facebook dat hij in de gemeenteraad geen fractieleider meer is.

De Vijfsterren schelden niet alleen veel, ze dreigen ook. We halen gewoon advertenties weg, zei Di Maio. „Staatsbedrijven zouden moeten ophouden al die reclame in de kranten te maken, want heel vaak weet je niet of ze dat doen om reclame te maken voor hun merk of als gunst aan de kranten.” Hij zei dat dit een van de redenen is om de leiding van alle staatsbedrijven tegen het licht te houden, want hij vermoedt „dat ze veel uitgeverijen in leven houden die zonder die reclame niet zouden kunnen blijven bestaan”.

Intimidatiepoging

„Dit is overduidelijk een poging de kranten te intimideren’’, zegt Lorusso. Hetzelfde geldt voor de plannen, opgenomen in de begroting voor volgend jaar, om de subsidies aan kranten te verminderen. Ook al krijgen de grote nationale kranten geen geld van de overheid, een aantal kleinere lokale dagbladen en een aantal kranten dat specifieke ideologische stromingen vertegenwoordigt, krijgt wel subsidie. Dit geldt bijvoorbeeld voor de katholieke krant Avvenire (2,5 miljoen euro in 2017) en het communistische blad Il Manifesto (1,3 miljoen). Daar wil het kabinet in gaan snijden.

„Als je deze financiering wegneemt, breng je een slag toe aan het pluralisme in dit land”, zegt Lorusso. „Omdat ze de grote kranten, waar een uitgever achter staat, niet echt hard kunnen raken, proberen ze hun rekening met de pers te vereffenen door juist op die kleine kranten te mikken. Als je hun financiering wegneemt, moeten ze sluiten en verdwijnen er weer arbeidsplaatsen in de journalistiek.”

Overigens is de tv veel minder een mikpunt. Dat komt ook doordat de Vijfsterrenbeweging, zoals alle voorgaande regeringspartijen, hun eigen mensen hebben neergezet bij de staatsomroep RAI. Zo is de omstreden Marcello Foa benoemd tot president van de RAI, een eurosceptische journalist die Steve Bannon en Vladimir Poetin bewondert, heeft samengewerkt met de Russische propagandazender Russia Today en nepnieuws over Trump en Hillary Clinton heeft verspreid.

„Dat zo iemand de baas van de RAI is geworden, is buitengewoon ernstig”, zegt Lorusso. Hij wijst erop dat de RAI direct wordt gecontroleerd door een parlementaire commissie. „Toen de Vijfsterren nog in de oppositie zaten, waren ze daar fel tegen. Maar nu ze aan de macht zijn, maken ze daar dankbaar gebruik van.”

    • Marc Leijendekker