Amper ruimte voor ‘klusjesman’ May

Reactie in Londen Premier Theresa May zal proberen twee troefkaarten uit te spelen om steun te krijgen voor het Brexitakkoord: de angst dat Labour profiteert van de chaos en de angst voor een ontwrichtende No Deal.

Foto Adrian Dennis/AFP

Na het technische praten begint het politieke rekenen. Nu de moeizame onderhandelingen in Brussel een voorlopig akkoord hebben opgeleverd, is het aan premier Theresa May om de deal waarschijnlijk voor het Kerstreces door de Britse politiek te loodsen. Dat is een exercitie die mogelijk nog complexer is dan de gesprekken met de onderhandelaars van de Europese Unie: May heeft geen meerderheid in het Lagerhuis. De premier geniet binnen haar partij weinig gezag en haar Brexit-strategie is al twee jaar impopulair.

De deal zal waarschijnlijk betekenen dat het Verenigd Koninkrijk de komende jaren onderdeel blijft van een douane-unie met de EU. Ook zal Noord-Ierland een belangrijk deel van de regels van de interne markt moeten blijven volgen. Dus ook na de Brexit bepaalt Brussel in bepaalde mate hoe het Verenigd Koninkrijk handelt. Juist daarom zullen politici goed nadenken of ze hun naam, reputatie en politieke loopbaan aan deze deal willen verbinden.

Die weging is al begonnen. Dinsdagavond konden ministers op 10 Downing Street, de ambstwoning van de premier, de voorlopige deal inzien. Sommige bewindspersonen voerden gesprekken met May. Zij kan het verstouwen als een paar staatssecretarissen opstappen. Het wordt moeilijker als ministers als Dominic Raab (Brexitzaken), Jeremy Hunt (Buitenlandse Zaken) of Sajid Javid (Binnenlandse Zaken) boos weglopen. Zij hebben ambities, zijn de toekomst van de Conservatieven.

Lees ook: Voorlopig akkoord bij Brexit-onderhandelingen

Brexit fixen, dan is het klaar

Het is een publiek geheim dat May na de Brexit tot aftreden gedwongen kan worden. Zij wordt sinds de dramatisch verlopen verkiezingen van vorig jaar juni louter gezien als klusjesman: ze mag de Brexit fixen en daarna is het klaar. Als Raab, Hunt of Javid – mannen met ambities – zich niet achter het akkoord scharen, zal de animo in het Lagerhuis om de afspraken te steunen afnemen.

Uiteindelijk is het niet de stem van de ministerraad, maar de stem van het parlement die beslissend is. Er zijn 320 stemmen nodig om een meerderheid te behalen. De Conservatieven hebben 315 zetels. Samen met de gedoogsteun van de tien Noord-Ierse unionisten komt May tot 325. Dat betekent dat de premier amper ruimte heeft binnen haar eigen gelederen om stemmen te verliezen.

De Minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt.
Foto Tolga Akmen/AFP
Staatssecretaris van werk en pensioenen Esther McVey.
Foto Tolga Akmen/AFP
Minister van Internationale Handel Liam Fox.
Foto Peter Nicholls/Reuters
Minister voor Internationale Ontwikkeling Penny Mordaunt.
Foto Tolga Akmen/AFP

Dreigende taal

Het akkoord ligt nog goed bewaakt in een apart kamertje in 10 Downing Street en de meeste Lagerhuisleden hebben geen idee wat erin staat. Toch zijn de eerste signalen niet gunstig voor May. De kritiek is nu al enorm. Brexiteers die in juni 2016 victorie kraaiden, waren dinsdag bepaald niet euforisch. Ze stelden zich vooral dreigend op.

Lagerhuislid en oud-partijleider Iain Duncan Smith zei: „De regering heeft grote problemen als ze aankomt met iets dat onacceptabel is.” Dit riekt naar vazalstaat, verkondigde vooraanstaand Lagerhuislid en oud-minister Boris Johnson. Collega-Brexiteer Jacob Rees-Mogg deed daar nog een schepje bovenop. „Wij worden een slavenstaat van de EU”, zei hij. Na de Brexit langdurig in een douane-unie zitten zonder stemrecht is per saldo slechter dan EU-lid zijn, vinden Rees-Mogg en zijn collega’s van de European Research Group, een collectief van vijftig tot zeventig eurosceptische Tories.

De oppositie zal ook geen helpende hand toesteken. Labourleider Jeremy Corbyn wil verkiezingen uitlokken om de macht over te nemen. „Wat we weten van de wanordelijke manier waarop deze onderhandelingen geleid zijn, is het onaannemelijk dat dit een goede deal is voor het land”, zei hij.

De deal van May afschieten is voor de Labourleider de sleutel tot het ontketenen van een politieke crisis die tot een nieuwe stembusgang moet leiden. Zo is er een politieke samensmelting gaande. Een bont genootschap van socialisten, vrije-marktdenkers, overtuigde eurosceptici en aanhangers van Europese integratie, progressieve Liberal Democrats en streng gereformeerde Noord-Ierse unionisten dreigt zich tegen de deal van May te keren.

Twee troefkaarten

De premier zal proberen twee troefkaarten te spelen. Partijgenoten zal ze wijzen op de chaos die Corbyn wenst te ontketenen. Ze zal Brexiteers proberen te overtuigen dat het een keuze is tussen een – in hun ogen belabberde – Brexit of een socialist in 10 Downing Street. Ze zal Tories wijzen op het feit dat de Conservatieven dertien jaar in de oppositie zaten, toen John Major in 1997 verloor van Tony Blair. De partij ging toen door zeer diepe dalen. Ze zal benadrukken dat een scheuring van de partij niet ondenkbaar is. Het onzinnigste wat ze kunnen doen is op het moment dat Brexiteers eindelijk hun zin krijgen, na een strijd die losbarstte toen John Major het Verdrag van Maastricht tekende in 1992, de macht uit handen geven.

Tegelijkertijd zal May naar de klok wijzen. De tijd dringt. Hoe langer het Lagerhuis zich verzet, hoe groter de kans op No Deal. Dan kiest het Britse parlement bewust het land pijn te doen. Ambtenaren, economen, politie-chefs en experts waarschuwen voor economische puinhopen en burgerlijke wanorde als de Britten ruziënd en zonder enig akkoord uittreden. Lege winkelschappen, medicijntekorten, ontwrichte handelsstromen. Het behoort in geval van No Deal allemaal tot de mogelijkheden. Willen politici, zowel van Labour en de Conservatieven, echt aan hun achterban uitleggen waarom ze daar mee instemden? zal May retorisch vragen.

Of deze vorm van politiek armpje drukken effectief is, moet blijken. Het uittredingsakkoord is naar verluidt tegen de vijfhonderd pagina’s lang. En iedere dag kan de komende maanden een rel ontstaan over een weggestopte juridische constructie of een onwelgevallige formulering waardoor deze voorlopige deal toch nog in de parlementaire papierversnipperaar belandt.

    • Melle Garschagen