Vicepremier Di Maio tijdens zijn gesprek met buitenlandse journalisten.

Foto Tiziana Fabi/AFP

Italië: doen wat Brussel zegt zou economische zelfmoord zijn

Begrotingstekort Dinsdag moet Italië Brussel laten weten of het blijft bij zijn plan om het begrotingstekort te laten stijgen. Het antwoord: Ja, maar we willen praten.

Zelfverzekerd kijkt de Italiaanse vicepremier Luigi Di Maio om zich heen. Dreigt er een frontale botsing met Brussel? „We willen om de tafel gaan zitten en goed uitleggen wat onze bedoeling is.” Roept zo’n beetje iedereen die niet direct aan de regering is verbonden, dat het kabinet zich in de begroting voor volgend jaar rijk rekent? Onze sommen kloppen, zegt Di Maio, leider van de populistische Vijfsterrenbeweging. Het kabinet in Italië is niet aan het potverteren, zegt hij, maar aan het bouwen: „Deze begroting legt de basis voor de veranderingen die in 2019 zichtbaar zullen worden. Meer werk, minder armoede.” 

Deze dinsdag moet Rome antwoorden op de harde brief waarmee de Europese Commissie vorige maand constateerde dat Italië zich niet houdt aan eerdere afspraken om het begrotingstekort verder terug te brengen. Brussel eist veranderingen. In een gesprek met buitenlandse journalisten afgelopen vrijdag zegt Di Maio eerst: we veranderen niets. En dan: „Maar…”

Wat niet verandert, is het voornemen om het begrotingstekort tot 2,4 procent van het bruto binnenlandse product te laten stijgen. Volgens de meerjarenafspraken van voorgaande kabinetten met Brussel had het tekort moeten dalen, naar 0,8 procent. De twee coalitiepartijen willen extra geld uitgeven voor twee grote verkiezingsbeloftes: eerder met pensioen en invoering van een vorm van bijstand.

Zeker drie keer bezweert Di Maio dat die 2,4 procent een bovengrens is. „Het is het maximum. In de dialoog met de EU zullen we dat onderstrepen. In het verleden hadden we kabinetten die rekenden met een tekort van 1,8 procent en uitkwamen op 3 procent. Niemand zei daar iets over. Wij zeggen: we beginnen bij 2,4 procent en we eindigen daar.”

Lees ook het vragenstuk: Wat kan Europa doen nu de Italiaanse begroting ‘significant afwijkt’?

Om dat te onderstrepen, zegt Di Maio, zal het kabinet de Europese Commissie ook informeren wat voor maatregelen het zal nemen als het tekort hoger dreigt te worden.

Dat is een eerste handreiking. Verder vraagt hij begrip: „We zijn nog maar vijf maanden bezig.” Volgend jaar is er ruimte om te bezuinigen, zegt hij. „Er is veel verspilling, en er zijn zeker tweehonderd nutteloze wetten die afgeschaft zullen worden. Dat zal allemaal de groei stimuleren.”

Onrust over de kabinetsplannen op de financiële markten heeft geleid tot stijging van de rente die de Italiaanse overheid moet betalen op zijn enorme staatsschuld van 131 procent van het bbp. Nu betaalt Rome ongeveer drie procentpunt meer rente dan Berlijn. Deze ‘spread’ (het renteverschil) lag dit voorjaar nog onder de 1,8 procentpunt. De vice-directeur-generaal van de Italiaanse Centrale Bank zei tijdens het parlementaire begrotingsdebat, dat ook deze week nog voortduurt, dat dit nu al tot een kostenstijging van 1,5 miljard euro heeft geleid. Als het zo blijft, kost dat volgend jaar 5 miljard euro en in 2020 9 miljard.

‘Begroting van het volk’

Di Maio en zijn politieke bondgenoot Matteo Salvini, leider van de anti-migratiepartij Lega en ook vicepremier, hebben eerder waarschuwingen voor een hoge spread afgedaan als intimidatiepogingen van een internationale politieke en financiële elite die niets ziet in deze „begroting van het volk”. Nu kiest Di Maio een andere toon. „De spread zal dalen als we onze plannen hebben uitgewerkt” voor de pensioenhervorming en de bijstand. Hiervoor is respectievelijk 7 en 10 miljard euro gereserveerd op de begroting, maar het hoe en wat moet nog worden ingevuld. Een aantal Italianen heeft voor zichzelf al becijferd dat het niet voordelig is om met pensioen te gaan als je 62 jaar bent en 38 jaar pensioenpremie aan de staat hebt betaald, zoals het kabinet voorstelt. En over de bijstand met sollicitatieplicht zegt Di Maio: „We hebben hiervoor drie jaar lang 9 miljard euro op de begroting gereserveerd, maar ik geloof niet dat dit hele bedrag ieder jaar nodig is.”

Ondanks de bezwerende toon zijn veel Italianen met spaargeld er niet gerust op. Wat als het kabinet er financieel niet uit komt? De herinneringen aan de nacht van 9 op 10 juli 1992 zijn nog levendig. Het toenmalige kabinet, ook in zwaar weer, besloot toen van alle bankrekeningen 6 promille te halen om de nood te dekken. Zwitserse banken vertellen dat steeds meer Italianen een rekening komen openen om hun geld veilig te stellen.

Minister van Economie en Financiën Giovanni Tria, een partijloze hoogleraar die probeert te bemiddelen tussen Salvini en Di Maio aan de ene kant en de Europese Commissie aan de andere kant, hoopt op begrip in Brussel. Italië is in het derde kwartaal helemaal niet gegroeid. Als we nu zouden doen wat Brussel vraagt en mikken op een tekort van 0,8 procent, „met een economie die sterk vertraagt, zou dat zelfmoord zijn”, zei hij eind vorige week.

In een kort gesprek zegt de econoom Carlo Cottarelli, criticus van het kabinet en in mei even in beeld als mogelijk premier. „Ik ben niet zo bang voor de reactie van Brussel. Uiteindelijk heeft de Commissie niet zo veel wapens in handen. Wat ik veel meer vrees, is de reactie van de markten. De spread is nu al gestegen. Het zal moeilijk zijn om een expansief beleid te voeren met de extra kosten die die hogere rente met zich mee brengt.”

Gesprekken in de Eurogroep over meer liepen eerder deze maand moeizaam. Lees ook: Italië wil graag zo lang mogelijk lastig blijven

Correctie (13 november 2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat voor de pensioenhervorming en de bijstand respectievelijk 7 en 10 miljoen euro is gereserveerd. Juist is: 7 en 10 miljard euro. Ook stond er dat een aantal Italianen heeft becijferd dat het niet voordelig is om met pensioen te gaan als je 62 jaar hebt gewerkt. Dat moest zijn: als je 62 jaar bent. Beide fouten zijn hierboven hersteld.

    • Marc Leijendekker