Oude handschriften

Papyrologen willen dat uitgevers zich beter wapenen tegen vervalste bijbelteksten

Na de ontdekking van valse, maar als waarachtig gepubliceerde Dode Zee-fragmenten roepen geleerden de Nederlandse uitgeverij Brill op om kritischer te worden. Brill gaat met de critici in gesprek.

Dit papyrusfragment met daarop een gnostisch ‘Evangelie van de vrouw van Jezus’ werd in 2012 zonder veel controle op echtheid gepubliceerd. Later bleek het vals. Foto Wikipedia

Op initiatief van de Britse papyroloog Roberta Mazza hebben 22 vooraanstaande oudehandschriftdeskundigen een open brief geschreven aan de Leidse uitgever Brill. Ze vragen daarin volledige openheid over de herkomst van door Brill en andere uitgevers te publiceren manuscripten uit de Oudheid. Zo moet voorkomen worden dat vervalsingen en illegaal verkregen handschriften worden gepubliceerd. In auteurscontracten moet dat worden vastgelegd, aldus de geleerden.

Aanleiding voor de oproep is het recente bericht van het Museum of the Bible in Washington dat vijf fragmenten van de Dode Zee-rollen met daarop tweeduizend jaar oude Hebreeuwse bijbelteksten in hun collectie vervalsingen blijken te zijn. De vervalsingen werden twee jaar geleden nog als echt gepubliceerd in een serie die door Brill wordt uitgegeven. De uitgever had het kunnen weten: in de open brief staat dat een van de redacteuren al twijfels had. Indertijd werden alleen gemeld dat de gepubliceerde fragmenten in 2009, 2010, en 2014 van vier verschillende privéverzamelaars zijn gekocht, ‘namens meneer Steve Green’, de eigenaar van het bijbelmuseum.

Lees ook, over de Green Collectie: Schitterende papyri, duistere bronnen

„Daar waren wij ook niet gelukkig mee”, zegt Jasmin Lange, sinds 1 januari uitgeefdirecteur van Brill. „We hebben Roberta Mazza gevraagd te komen praten over hoe we onze bepalingen en richtlijnen kunnen aanscherpen. Maar we kunnen het niet alleen. Andere uitgevers en de internationale genootschappen moeten het ook doen.” Roberta Mazza laat weten blij te zijn met de reactie van Brill.

Infraroodopname van Dode Zee-fragment uit het Amerikaanse Museum of the Bible (SCR-003173), met daarop een fragment van Numeri 8:3-5. Ook van dit fragment wordt vermoed dat het vals is.

Jasmin Lange van Brill weet ook niet waarom de al aanwezige twijfels over de echtheid van de fragmenten uit de Green-collectie niet meteen in de eerste publicatie zijn verwerkt. „Dat zou gewoon moeten kunnen.”

Green, de grondlegger van het Museum of the Bible waarmee deze kwestie begon, is president van de winkelketen Hobby Lobby. Ongeveer tien jaar geleden is hij als overtuigd christen fanatiek Bijbelse handschriften en objecten gaan verzamelen. In de academische wereld waren al eerder verontruste geluiden te horen over Greens verzameling, want een deel zou illegaal opgegraven of vervalst zijn.

Lees ook, over de geschiedenis van de Dode Zee-rollen: Uitbundige geloofsstrijd op duizenden stukjes leer

De onrust over de Green-collectie stond niet op zichzelf. In dezelfde periode ontstond er rumoer rond de authenticiteit van een uit het niets opgedoken papyrus met het Evangelie van de Vrouw van Jezus. Ook was er discussie over de herkomst van nieuw ontdekte fragmenten van de Griekse dichteres Sappho. Brill liet toen desgevraagd in een artikel over de Green-collectie weten dat het niet van plan was van auteurs te eisen dat de precieze herkomst en verzamelgeschiedenis van papyri en andere handschriften zouden worden gepubliceerd: „We houden ons aan de richtlijnen en regels van een vakgebied. En in beginsel gaan we uit van de goede trouw van de samenwerkende partij.”

Intussen is bewezen dat het Evangelie van de vrouw van Jezus een vervalsing was, roept het verhaal over de herkomst van de Sappho-fragmenten nog steeds vragen op en is Hobby Lobby/Green vorig jaar veroordeeld tot een boete van drie miljoen dollar wegens het smokkelen van meer dan drieduizend oudheden uit Irak. Daar kwam dan onlangs nog het bericht over de vervalste Dode Zee-fragmenten bij.

    • Theo Toebosch