OM: de veestapel moet kleiner

Mestfraude De recente kabinetsplannen om mestfraude aan te pakken, zullen onvoldoende werken, zegt de landelijk milieuofficier.

Foto Merlin Daleman

De veestapel in Nederland zal moeten krimpen. Het is de enige manier om de grootschalige fraude met dierlijke mest in te dammen. Dat zegt het Openbaar Ministerie, dat daarmee voor het eerst publiekelijk een standpunt inneemt in het al decennia durende en politiek gevoelige debat over de omvang van de veestapel.

Het OM neemt zo afstand van de manier waarop minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) de mestfraude beter wil aanpakken. Ze stuurde hierover eind september een plan naar de Europese Commissie. Het OM zou te weinig bij het opstellen van het plan betrokken zijn en de nadruk zou te veel liggen op repressie in plaats van preventie.

NRC maakt de balans op een jaar na de publicatie over de fraude. Lees ook: ‘Minder mestfraude? Dat is dus minder vee’

Geen ander Europees land heeft zo veel koeien, kippen en varkens per hectare als Nederland. Het land is te klein om alle mest milieuverantwoord te verwerken. Vorig jaar bleek uit onderzoek van NRC hoe boeren, transporteurs en mestverwerkers in Brabant en Limburg systematisch en op grote schaal frauderen met mest.

Minister Schouten en de sector beloofden de fraude aan te pakken. Veel van die beloften – een landelijke taskforce, eenvoudiger regels, geen subsidies voor fraudeurs, certificering van bedrijven – zijn tot nu toe nauwelijks waargemaakt.

Lees hier het hele onderzoek: Het Mestcomplot

‘Druppels op gloeiende plaat’

Landelijk coördinerend milieuofficier Rob de Rijck van het OM zegt dat de nadruk in het plan van Schouten te veel op repressie ligt: „Zelfs als je onze capaciteit en die van de NVWA verdubbelt, heb je niet meer dan twee druppels op een gloeiende plaat.” De NVWA is toezichthouder in de mestsector.

Volgens het OM is er maar één oplossing: minder mest en dus minder vee. De Rijck: „Er is meer mestproductie dan het land aankan. Ik ben niet politiek verantwoordelijk en ik ben niet deskundig op het gebied van voedselvoorziening, maar gedacht vanuit het strafrecht is de enige manier om mestfraude werkelijk tegen te gaan een verminderde productie van mest. De veestapel zal kleiner moeten worden.”

Het OM behandelt momenteel al rond de 150 tot 200 mestzaken. Ze variëren van het simpelweg houden van meer dieren dan is toegestaan, tot verhulling, fraude en zware criminaliteit. De Rijck: „Zelfs als we in elke zaak binnen een half jaar een uitspraak hebben, lossen we het probleem niet op.”

Ongelegen moment

De kritiek komt op een ongelegen moment. Nederland heeft een uitzonderingspositie (‘derogatie’) in de Europese Unie en mag meer mest uitrijden dan andere landen. Zonder derogatie moet de veestapel fors inkrimpen omdat Nederland dan minder mest mag produceren.

Brussel moet beslissen of Nederland na 2019 de uitzonderingspositie behoudt. Voorwaarde is dat de mestfraude goed wordt aanpakt. Dat uitgerekend het OM, de organisatie die moet handhaven, nu openlijk kritiek heeft, kan dat besluit beïnvloeden.

Lees ook: Koeienfraude bezorgt Nederland imagoschade in Brussel

Kritiek verbaast minister

Minister Schouten zegt dat ze de kritiek kent. „De officier heeft mij hier op het ministerie weleens hetzelfde gezegd.” Dat het OM zó kritisch is over het handhavingsplan verbaast haar. Volgens Schouten is over haar plan „overleg geweest op ambtelijk niveau”.

De discussie over de inkrimping van de veestapel loopt al tientallen jaren. Schouten: „Dit is een heel politieke discussie. Ik kijk welke stappen ik kan zetten. Als ik nu begin met ‘we gaan de veestapel verkleinen’, dan schieten dit soort discussies weg. Ik krijg dan niet de partijen mee die ik mee moet krijgen. Niet zozeer alleen politiek, maar ook in de sector.”

Correctie: In een eerdere versie van dit verhaal stond: 'Geen ander Europees land heeft zo veel koeien, kippen en varkens als Nederland.' Dit gaat om het aantal per hectare. De zin is nu aangepast naar: 'Geen ander Europees land heeft zo veel koeien, kippen en varkens per hectare als Nederland.'

    • Esther Rosenberg
    • Joep Dohmen