Kabinet ‘spaart’ Moskou in sanctievoorstel mensenrechtenschenders

EU-wet Nederland wil een EU-wet om mensenrechtenschenders aan te pakken, maar krijgt nu het verwijt Rusland uit de wind te willen houden.

De Russische jurist Sergej Magnitsky ontdekte in 2008 dat Russische overheidsfunctionarissen 230 miljoen dollar belastinggeld hadden gestolen en witgewassen. Vervolgens werd hij zelf gearresteerd; hij stierf na marteling in zijn cel. Drie jaar later werd hij – postuum – berecht. Foto AFP/Andrej Smirnov

Nederland komt met een voorstel om mensenrechtenschenders in EU-verband aan te pakken. Het gaat om een sanctieregime waarmee personen die ernstige mensenrechtenschendingen plegen of faciliteren, de toegang tot de EU kan worden ontzegd en hun Europese bezittingen kunnen worden bevroren.

De EU legt al sancties op aan personen in politieke conflicten, zoals in Congo of Myanmar, maar die vormen vooral een politiek instrument om gedrag van staten te beïnvloeden. Het Nederlandse voorstel is, aldus de tekst, „apolitiek en enkel gericht op individuen”. Bijvoorbeeld functionarissen die hun positie misbruiken of leden van rebellengroepen. De sancties zijn bedoeld als aanvullende strafmaatregel en sluiten strafrechtelijke vervolging niet uit.

Naar de Magnitsky-wet in VS

Het voorstel is gemodelleerd naar de Amerikaanse ‘Magnitsky-wet’, vernoemd naar de Russische jurist Sergej Magnitsky die in 2008 ontdekte dat Russische overheidsfunctionarissen 230 miljoen dollar belastinggeld van de Brits-Amerikaanse investeerder William Browder hadden gestolen en witgewassen. In plaats van de daders werd Magnitsky gearresteerd; de jurist stierf na marteling in een Russische cel. Sindsdien probeert Browder het gestolen geld, dat grotendeels lijkt witgewassen in Europa, inclusief Nederland, terug te halen en lobbyt hij voor een internationale aanpak van plegers van mensenrechtenschendingen die in eigen land worden beschermd.

Het schrappen van de naam ‘Magnitsky’ in het voorstel voor een sanctiewet is een cadeautje aan Poetin, schrijft William Browder. Lees ook: Nederland moet nu ernst maken met Magnitsky-wet

Met succes. In 2012 werd in de VS de eerste Magnitsky-wet aangenomen om de Russische betrokkenen bij de dood van Magnitsky aan te pakken. Vier jaar later werd die uitgebreid naar mensenrechtenschenders uit de hele wereld. Ook Canada, het VK en de Baltische staten voerden sinds 2016 ‘Magnitsky-wetten’ in. In Europa ligt de kwestie gevoelig, omdat verschillende landen de betrekkingen met Moskou juist willen aanhalen of in elk geval niet laten verslechteren.

In Nederland, waar Browder eveneens lobbyt, verzocht de Tweede Kamer de regering al in 2011 om gelijksoortige wetgeving, maar daar is nooit iets van terechtgekomen. Het kabinet stelde eenzijdige acties niet te zien zitten en enkel in EU-verband te willen optreden. Nu komt minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) na aandringen van de Kamer toch met een initiatief.

Blok laat Russische context weg

In het voorstel, in handen van NRC, ontbreekt echter zowel de verwijzing naar Magnitsky als de Russische context van de wet. Browder is daar furieus over. In een opiniestuk in deze krant stelt hij dat Nederland zich laat leiden door angst voor de Russische regering en president Poetin in het bijzonder. „Na het neerhalen van de MH17, chemische aanvallen in Salisbury, de annexatie van de Krim en Oost-Oekraïne en cyberaanvallen tegen westerse overheden, moet niemand Poetin gunsten bewijzen en Nederland al helemaal niet.” Hij is dinsdag te gast in de Tweede Kamer.

Buitenlandse Zaken wil niet ingaan op de vraag waarom een verwijzing naar Magnitsky ontbreekt. Een goed ingevoerde bron bevestigt dat dit mede bedoeld is om de kans op steun van andere EU-landen te vergroten. Volgende week komen EU-landen, VS, Canada, Australië en Japan naar Den Haag op uitnodiging van Nederland om het voorstel te bespreken.

    • Hanneke Chin-A-Fo
    • Eva Cukier