Twee reuzen in Londen

Hoe liggen de kansen bij de match om het wereldkampioenschap tussen Magnus Carlsen en uitdager Fabiano Caruana die vrijdag in Londen is begonnen? Ze zijn de beste spelers van de wereld. Carlsen heeft drie punten meer op de ratinglijst, wat bijna niets is. Sinds de introductie van de ratings in 1970 is er nog nooit zo’n klein verschil geweest tussen wereldkampioen en uitdager.

Als hun collega’s om een mening wordt gevraagd, zijn die voorzichtig. Het zal spannend worden, maar bijna iedereen geeft Carlsen toch de beste kansen. Ze kijken vooral naar de onderlinge score, die erg gunstig voor Carlsen is. Toen de match begon was het meer dan drie jaar geleden dat Caruana een partij met klassieke bedenktijd van Carlsen won. Er staat tegenover dat Caruana dit jaar twee toernooien won boven Carlsen. Maar van de vier onderlinge partijen die ze dit jaar speelden, won Carlsen er een en de drie andere werden remise.

De sterren staan gunstig voor Carlsen, maar wat zegt dat? Twee jaar geleden wist hij zijn titel tegen Sergej Karjakin, die zwakker is dan Caruana, slechts op het nippertje te redden door een aanvankelijke achterstand goed te maken en de tiebreak te winnen. Tiebreaks van snelle partijen wint Carlsen altijd.

Om in de stemming te komen is hier een mooie winstpartij van Caruana uit het verleden. De stelling van het diagram deed me denken aan een levensles van de Duitse schaker Emil Josef Diemer: als er twee stukken van je instaan, zet dan nog een derde stuk in.

Diemer (1908-1990) was een fanatiek aanhanger van het hysterisch-romantische aanvalsschaak. Er is een gambiet naar hem genoemd dat begint met de zetten d2-d4 d7-d5 e2-e4 en nog jaren na zijn dood hielden bewonderaars op zijn sterfdag een fakkeltocht bij zijn graf, waarbij zij declameerden: „Dee zwei dee vier, dee sieben dee fünf, ee zwei ee vier, Emil Josef wir sind hier.”

De nuchtere rekenaar Caruana is beslist geen hysterisch-romantische aanvaller, maar in deze partij volgde hij het advies van Diemer en zijn moed werd beloond.

Magnus Carlsen - Fabiano Caruana, Sinquefield Cup Saint Louis 2014

1. e4 e5 2. Lc4 Pf6 3. d3 c6 4. Pf3 d5 5. Lb3 Lb4+ 6. c3 Ld6 7. Lg5 dxe4 8. dxe4 h6 9. Lh4 De7 10. Pbd2 Pbd7 11. Lg3 Lc7 12. 0-0 Ph5 13. h3 Caruana vermoedde dat Carlsen te laat had gezien dat 13. Pxe5 niet zou gaan wegens 13…Pxe5 14. Dxh5 Lg4 15. Dh4 g5 en wits dame is gevangen. 13…Pxg3 14. fxg3 Pc5 Een provocatie, het begin van bijna onberekenbare verwikkelingen. 15. Lxf7+ Kxf7 16. Pxe5+ Kg8 17. Pg6 Dg5 18. Tf8+ Kh7 19. Pxh8 Lg4 20. Df1

Zie diagram

Er staan twee zwarte stukken in. 20…Pd3 Dus zwart zet er nog een in en dreigt vernietigend 21…De3+. 21. Dxd3 Txf8 22. hxg4 Dxg4 23. Pf3 Dxg3 24. e5+ Kxh8 Na een wilde fase staat het materieel gelijk, maar zwart staat beter, omdat wits koning niet veilig staat. 25. e6 Lb6+ 26. Kh1 Dg4 27. Dd6 Td8 28. De5 Td5 29. Db8+ Kh7 30. e7 Dh5+ 31. Ph2 Een blunder waarna het snel afgelopen is. Na 31. Dh2 De8 zou zwart de e-pion winnen en groot voordeel hebben, maar wit zou nog kunnen vechten. 31…Td1+ 32. Txd1 Dxd1+ 33. Pf1 Dxf1+ 34. Kh2 Dg1+ Wit gaf op.

Opgave

Een studie van Ignazio Calvi, Le Palamède 1836. Wit begint en wint.

Oplossing: 1. g8P (zwart dreigde 1…Lf6 mat) Lxe3 (dreigt 2…Ld4 mat) 2. h8L (niet 2. h8D, want na 2…Pd4 heeft wit dan niets tegen de dreiging 3… Pc2+ 4. Lxc2 Ld4+ 5. Dxd4 pat) 2…Pd4 3. Pe7 Ld2 4. Pd5 (niet 4. Lxd4 Lc3+ 5. Lxc3 en zwart staat weer pat) en wit wint.

    • Hans Ree