Macron en Merkel bezegelen in Compiègne de Frans-Duitse verzoening

De Franse en Duitse leiders troffen elkaar zaterdagmiddag op een van de meest beladen plekken in de verhoudingen tussen de twee landen, een treinwagon in de bossen ten noorden van Parijs, om het einde van de Eerste Wereldoorlog te herdenken. Het werd een symbolisch moment van verzoening in de traditie van François Mitterrand en Helmut Kohl.

Foto Etienne Laurent/EPA

De treinwagon in Compiègne: een meer beladen plek is in de Frans-Duitse geschiedenis moeilijk te vinden. Na vier jaar oorlog en 18 miljoen doden, tekenden vertegenwoordigers van het Duitse Rijk hier in de bossen ten noorden van Parijs op 11 november 1918 met maarschalk Ferdinand Foch de wapenstilstand. In 1940 wilde Adolf Hitler dat de Franse autoriteiten op dezelfde plek hun overgave in de Tweede Wereldoorlog ondertekenden. De oorspronkelijke treinwagon werd naar Berlijn meegebracht en in 1945 vernietigd.

Juist hier ontvangt de Franse president Emmanuel Macron zaterdagmiddag bondskanselier Angela Merkel om, op deze plaats voor het eerst, samen het einde van de oorlog te memoreren en honderd jaar na de ‘Armistice’ van 1918 de verzoening te bezegelen. Na de volksliederen passeren de twee leiders soldaten van de ‘Frans-Duitse Brigade’, een in 1989 op initiatief van de toenmalige Franse president François Mitterrand en Duitse bondskanselier Helmut Kohl gevormde gezamenlijke militaire brigade. Een Duitse militair spreekt Frans, een Française spreekt tijdens de plechtige ceremonie Duits.

Verzoening

Het Élysée hoopte op een symbolisch moment van verzoening in de traditie van Mitterrand en Helmut Kohl. In de stromende regen herdachten zij in 1984 de oorlog even buiten Verdun bij het ossuarium van Douaumont, waar de botten van 130.000 nooit geïdentificeerde soldaten liggen. Tijdens de Marseillaise greep Mitterrand de arm van Kohl. Een beetje ongemakkelijk stonden de twee tot het eind van het Franse volkslied hand in hand. Het werd een iconisch beeld, symbool van de Frans-Duitse verzoening en Europese eenwording. Die hand kwam „instinctief” zei Mitterrand later. Niets was vooraf afgesproken.

In 1984 herdachten de toenmalige Franse en Duitse leiders François Mitterrand en Helmut Kohl even buiten Verdun de oorlog. Tijdens de herdenking pakte Mitterrand de hand van Kohl vast. Het werd een iconisch beeld, symbool van de Frans-Duitse verzoening en Europese eenwording. Foto Hollandse Hoogte/DPA

De tekst op het na 1945 herbouwde monument in Compiègne laat voor verbroedering weinig ruimte. „Hier bezweek op 11 november de criminele hoogmoed van het Duitse rijk, verslagen door de vrije volken die het hoopte te onderwerpen”, staat er te lezen. Macron, die erop stond dat de herdenkingen honderd jaar na 1918 „niet te militair” van karakter zouden zijn om Merkel niet in verlegenheid te brengen, onthult samen met de bondskanselier een onlangs toegevoegde gedenkplaat. De twee leiders „herbevestigen de waarde van Frans-Duitse verzoening in dienst van Europa en vrede”, staat er nu als voetnoot bij de krijgstaal van 1918.

Zij aan zij

Opnieuw staan de leiders van Frankrijk en Duitsland zij aan zij, op een lege vlakte in een herfstachtig bos voor een immens monument. Het regent voor het eerst deze zaterdag niet. A capella worden nogmaals de volksliederen gebracht. Macron kijkt strak voor zich uit, Merkel loert een paar keer vanuit een ooghoek naar zijn hand, even links beneden. Als een kinderkoor in het Frans de Ode an die Freude (‘Alle Menschen werden Brüder’) inzet, ontspannen de blikken: de Europese hymne. De overtuigde Europeaan Macron vierde zijn verkiezingswinst in 2017 op deze klanken. Om de Europese Unie te kunnen hervormen heeft hij Merkel nodig. Hij grijpt met links haar rechterhand. Een vertrouwde knuffel.

Samen wandelen de president en de bondskanselier naar de nagebouwde en nu volledig gerestaureerde treinwagon van 1918. Binnen tekenen ze aan een kopie van de tafel waar eerst Duitsland en later Frankrijk vernederd werd het livre d’or, het gastenboek. Een beladen plek, waar deze middag ook gelachen wordt.

Correctie (13 november 2018): In een eerdere versie van dit stuk stond dat op 11 november 1918 de Duitsers de capitulatie tekenden. Het ging om een wapenstilstand.

    • Peter Vermaas