Opinie

    • Folkert Jensma

Liever een slimmere politie dan een grotere

Kijken naar Opsporing Verzocht is een guilty pleasure. Het is een realityshow, deels nagespeeld, meestal met bewakingsbeelden, met de kans om de politie te tippen als je een verdachte herkent. Stilletjes hoop ik dat je ooit live kan inbellen. Ja, zegt u het maar? „Met die bivakmuts, dat was Hénk! Van hierboven! Die met dat rare loopje.”

Bovendien zie je nog eens wat, veilig thuis op de bank. Onlangs nog, een als ‘brutale winkeldieven’ geafficheerd duo die in een parfumerie handenvol flesjes Chanel in een tas moffelden. Schadepost 4000 euro. Ademloos toegekeken, vooral ook hoe makkelijk dat was. In het bewakingsbeeld was nog net één baliemedewerker zichtbaar. Was er dan geen beveiliger? Welke winkelier zet er nu een paar mille parfum voor het grijpen, dacht ik nog. Maar ja, betere beveiliging is natuurlijk duurder dan de schade door diefstal. Deze winkelier laat het liever bij goedkope bewakingscamera’s en helpt zo het nationale gezelschapsspel ‘Houdt de dief’ aan materiaal.

Natuurlijk had de parfumhandelaar ook lege doosjes op het schap kunnen plaatsen en de dure inhoud in een la achter de kassa. Maar dat is minder verleidelijk voor bona fide klanten, van wie je dan eist dat ze tegen de baliemedewerker zeggen „Ik wil dit flesje te dure parfum kopen”. Dat moet voorkomen worden. De klant koopt immers met dezelfde impuls als waarmee de dief steelt. Hebben! Dus staan laten, open en bloot. Dat is verleiding.

Tankstations doen het precies zo. Benzinediefstal is technisch volledig te voorkomen door de brandstof pas vrij te geven na invoer van een pinpas in de pomp. Maar dan hoeven de klanten dus niet meer verplicht de winkel in. Het Ikeamodel van de gedwongen wandelroute met zoveel mogelijk koopkansen: omzet, omzet! Die paar benzinedieven vallen weg tegen de extra winkelomzet. De gelegenheid maakt de dief en de exploitant rijk. Het slachtoffer had de diefstal kunnen voorkomen, maar dat kost meer dan het oplevert.

Het verbaast mij dat de politie en justitie zich zo laten gebruiken. Dit is letterlijk geproduceerde criminaliteit, op kosten van de burger. De retoriek van Opsporing Verzocht is mij dan ook iets te ééndimensionaal. Bij dergelijk voorkombare criminaliteit zou de overheid de handhavingskosten ook op de ondernemer moeten afrekenen: de vervuiler betaalt.

Ach, handhaving, het is zo eenvoudig. Uit een recente synopsis van 350 meta-onderzoeken naar effectief politiewerk, preventie en interventie viel op dat het fysiek veranderen van misdaadgevoelige plaatsen al enorm helpt. Betere verlichting, gericht cameratoezicht, verplichte standaardbeveiliging in luxe goederen, meer toezicht en beter ontwerp van wijken, beter hang- en sluitwerk. Horecageweld en –overlast is met 40 procent terug te brengen met gerichte surveillance, een verbod op happy hour, het ‘verantwoord schenken’ invoeren, glaswerk door plastic vervangen en na sluitingstijd vervoer organiseren. De invoering van startonderbrekers in auto’s heeft autodiefstal sterk doen dalen. Onlangs is de stichting Voertuigcriminaliteit opgeheven: missie volbracht.

Als de politie problemen gericht en selectief aanpakt, samenwerkt met belanghebbenden en bij de veelplegers en de hotspots begint, is er snel effect te boeken. Ook interessant is te vernemen wat bewezen ineffectief is. Dat blijkt het ongericht uitbreiden van de politiesterkte te zijn. Landen met een groter politie-apparaat doen het zelfs slechter dan landen met kleinere. Aan een slimmere politie heeft de burger meer dan aan almaar meer ‘blauw op straat’. Die korpsen presteren het best waar men de criminaliteit eerst analyseert (locaties, pleegtijden, oorzaken, maatregelen) en vervolgens daders en situaties gericht aanpakt.

Ook relevant is dat de effectiviteit van de politie helemaal afhangt van de reactiesnelheid. 80 tot 90 Procent van àlle verdachten wordt op heterdaad of binnen drie uur na het misdrijf gearresteerd. En daarbij speelt in 60 procent van de gevallen het publiek de hoofdrol. Hoe korter de lijnen naar het publiek, hoe effectiever de handhaving dus.

De meest gemaakte fout in de opsporing is dat misdrijven worden toegeschreven aan de persoon of het karakter van een dader. En dus de omstandigheden waaronder iemand tot een daad komt buiten beeld blijft. Zie de parfum- en benzinedieven. Die kunnen we ons zó besparen.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma
    • Folkert Jensma