Foto Marcos Brindicci/Reuters

Boca-River, droomfinale zonder uitfans

De Superclásico

Stadsgenoten en erfvijanden Boca Juniors en River Plate treffen elkaar in de finale van de Copa Libertadores. De voorpret in Buenos Aires is groter dan ooit, ondanks het extreem gewelddadige verleden van de ‘Superclásico’.

Vanwege noodweer in Argentinië is de wedstrijd van zaterdag tussen Boca Juniors en River Plate uitgesteld. Het veld is door hevige regenval onbespeelbaar. De wedstrijd wordt zondag 11 november om 20.00 uur (Nederlandse tijd) ingehaald. Of de return op 24 november plaats zal vinden, is nog onbekend.

De sultan van Brunei en de emir van Qatar zullen ‘de superklassieker van de eeuw’ tussen Boca Juniors en River Plate vanuit een skybox zonder alcohol bekijken. De Argentijnse zanger Andrés Calamaro zei: ‘Deze finale is net zo historisch als het zinken van de Titanic’. De Russische president Poetin wil volgens een hardnekkig gerucht een kaartje voor de return in het Estadio Monumental, wat ‘het wereldbelang’ van de Copa Libertadores-finale illustreert. Een slager uit het dorpje San José de la Esquina schilderde tot woede van River-fans en dierenactivisten zijn hond in het geel-blauw van Boca.

Dit soort berichten stond deze week in de Argentijnse kranten. ‘Argentina se paraliza,’ is een uitspraak die al tientallen jaren voor elke editie van Boca-River wordt gedaan – Argentinië wordt lamgelegd. Normaal een paar dagen, nu meer dan twee weken. De eerste wedstrijd is zaterdagavond om negen uur Nederlandse tijd, de return wordt gespeeld op 24 november.

Kranten als Olé, Clarín en La Nación schrijven dagelijks minstens tien stukken over ‘de belangrijkste Boca-River uit de geschiedenis’. Er worden woordcombinaties in gebruikt als ‘reuzen van het continent’, een ‘sportief en sociaal fenomeen’, ‘een finale die de voetbalwereld doet beven’, ‘unieke evenementen in onze geschiedenis’ en ‘un evento irrepetible’, een onherhaalbare gebeurtenis. Meerdere artikelen gingen over voormalig Boca-speler Leandro Paredes, die nu bij Zenit St. Petersburg speelt. De 24-jarige middenvelder maakte in de 83ste minuut van een Russische competitiewedstrijd een onbegrijpelijke tackle en werd van het veld gestuurd. Volgens de Zenit-fans wilde Paredes opzettelijk worden geschorst om zaterdag in het Bombonera-stadion te kunnen zijn. De speler ontkende alles, maar dat geloofde niemand en een groot artikel in Clarín begon met: ‘Geen verrassing: zelfs in Rusland wordt gesproken over deze Superclásico’.

De ‘nooit eerder geziene finale’ (sportkrant Olé) bewijst nog maar eens dat voetbal nogal belangrijk is voor de gemiddelde Argentijn. ‘In den beginne was de bal’, is een uitspraak van oud-trainer en voetbaldenker Jorge Valdano. Hij zei ook: ‘Je bent in Argentinië uiterst merkwaardig als je niet van voetbal houdt: je wordt er meteen van verdacht niets van het leven begrijpen.’

Voetbalsociologen schrijven proefschriften met titels als ‘Wat betekende Maradona voor de identiteit van de Argentijnen?’, en debatteren uren over de klassenverschillen tussen de fans van Boca Juniors, opgericht door vijf arme Italiaanse immigranten, en die van River Plate. De laatste club kocht in 1932 voor een recordbedrag van 45.000 pesos een spits van Tigre en heeft sindsdien als bijnaam ‘De Miljonairs’.

Het nadeel van de voetbalmanie is dat wedstrijden elk moment uit de hand kunnen lopen. Dat is niet veranderd na een beslissing in 2013 om geen uitfans meer in de Argentijnse stadions toe te laten. De directe aanleiding was het geweld bij een uitwedstrijd van Boca Juniors. Er werden 150 kogels afgevuurd op een groep hooligans van ‘La Doce’, de harde kern van Boca. Twee jongens stierven. Volgens de politie was het een onderlinge afrekening en had La Doce-baas Rafael Di Zeo de opdracht gegeven het vuur te openen. Door de dubbele moord kwam het aantal geweldslachtoffers onder supporters op circa driehonderd sinds de jaren dertig.

Foto Amilcar Orfali/Getty Images
Foto Silvio Alvila/EPA

Dappere bendes

Bij geen wedstrijd gaat het vaker mis dan bij Boca-River of River-Boca. Een van de bekendste dieptepunten vond plaats in 1994. Boca verloor thuis met 2-0. Na afloop werden twee feestvierende vijanden doodgeschoten. Een Boca-hooligan zei voor een tv-camera ‘met 2-2 gelijk gespeeld’ te hebben. De jaren erna bleef het dodental stijgen. Vooraanstaande sociologen zien voetbalstadions als spiegel van Argentinië en als het economisch weer eens slecht gaat, zie je dat volgens hen terug op de tribunes. Dit is deels waar, maar het geweld van de barrabravas (letterlijk: dappere bendes) is zo geïnstitutionaliseerd dat in tijden van hoogconjunctuur evenveel slachtoffers vallen.

Volgens een Argentijns eufemisme is voetbal spektakel met risico. De belangrijkste mensen uit het voetbal lijken dit te accepteren en zelfs te stimuleren. Volgens Amílcar Romero, schrijver van het standaardwerk over Argentijnse hooligans Muerte en la cancha (Moord in het stadion), bestaan er beroepsbarrabravas die van hun voorzitters een maandelijks budget van 10.000 dollar krijgen. Als tegenprestatie moeten ze spelers bedreigen als de club van ze af wil en ze worden ook ingezet bij politieke campagnes.

De Argentijnse president Mauricio Macri was in 2006 nog voorzitter van Boca Juniors. Volgens Romero betaalde hij de toenmalige barrabravaleider Rafael Di Zeo voor hulp bij zijn poging gouverneur van Buenos Aires te worden. De barrabravas van Boca werkten bij bijeenkomsten als stoottroepen en ze zorgden met bedreigingen voor extra stemmen. Oud-president Carlos Menem deed in de jaren negentig iets vergelijkbaars. Hij huurde barrabravas van River Plate in om hem te komen steunen tijdens zijn campagne. Dit soort hooligans wordt ‘barrabravas van de staat’ genoemd.

Foto Marcos Brindicci/Reuters
Foto Miguel Schincariol/ AFP

Extreem geweld hoort bij het Argentijnse voetbal en door de rol van de bestuurders en politici, heeft niemand er een oplossing voor. Het weren van uitfans garandeert de veiligheid tot nu toe niet. Volgens de organisatie Salvemos el fútbol (Laten we het voetbal redden) zijn er sinds 2013 veertig supporters gedood. Twee weken geleden waren er nog rellen toen River bij Quilmes speelde. Leden van de harde kern van River, Los Borrachos del Tablón, wilden met nepkaartjes naar binnen. Er braken vechtpartijen uit, de politie gebruikte pepperspray en er waren veertig arrestaties. De gewonden hoefden niet naar het ziekenhuis; barrabravas van River en Boca vechten zo vaak dat ze hun eigen medici meenemen.

De vrees voor rellen overschaduwt ook deze wedstrijden van 10 en 24 november. Op de Facebookpagina’s van beide finalisten werd een foto geplaatst van twee jongetjes die elkaar omarmen. De een in Boca-shirt, de ander in een shirt van River. Eronder staat dat de De Copa Libertadores in ieder geval in Argentinië blijft, ‘laten we dat vieren’. Gevolgd door een hashtag: we zijn rivalen, geen vijanden. De campagne is deels een reactie op wat er gebeurde bij de vorige Boca-River voor de Copa Libertadores, in oktober 2015. Barrabravas van de thuisclub boorden gaatjes in de spelerstunnel. Ze hadden pepperspray het stadion in gesmokkeld en spoten vier River-spelers, die na de rust het veld opliepen, het ziekenhuis in. De wedstrijd werd gestaakt. De fans van de thuisploeg gooiden projectielen naar de vijand. De Riverspelers renden het veld af. Ze werden beschermd met wapenschilden. Boca werd gediskwalificeerd. Clarín noemde het in een terugblik een van de zwartste episodes uit hun geschiedenis. River won later dat jaar voor de derde keer in hun bestaan de Copa Libertadores.

Riverspelers worden op het veld beschermd door de politie. Foto Ricardo Moraes/ Reuters

Presidentiele tweet

Ondanks het gewelddadige verleden van de Superclásico was er tenminste één man die geloofde, of deed alsof, dat het supportersconflict op het laatste moment toch kan worden opgelost. President Macri houdt ervan ophef te creëren en twee weken voor de finale opperde hij per tweet om bij de wedstrijd van de eeuw uitfans toe te laten. Het was volgens hem een ‘goede kans onze volwassenheid te tonen en dat we veranderen, en dat voetbal in vrede kan worden gespeeld’. Minister van Veiligheid Patricia Bullrich steunde haar baas door te zeggen dat de staat de veiligheid zou garanderen. Daar was niemand van onder de indruk en de voorzitters van Boca en River waren het daarover, voor deze ene keer, met elkaar eens. Beiden willen naar eigen zeggen niets liever dan dat uitfans weer naar wedstrijden mogen, maar het Argentijnse hooliganprobleem is veel te ingewikkeld om op korte termijn tot een oplossing te komen.

Daarom zal ook de ‘historische superclásicofinale’ (La Nación) zonder uitfans worden gespeeld. Het heeft nauwelijks invloed op de voorpret en ‘geen Argentijn praat nog ergens anders over’, stond woensdag in Clarín. Boca heeft volgens de meeste kenners de betere spelers, River het betere team. Diego Armando Maradona zal schreeuwend, gesticulerend en zwaaiend met zijn geelblauwe Boca-sjaal in zijn vaste palco zitten. De Argentijnse Juventus-ster Paulo Dybala voorspelt ‘een 0-0 en een 0-0’ en Olé sloot een groot stuk af met: ‘Moge de finale in vrede verlopen.’

    • Erik Brouwer