‘Alles in dit land is zo links als de klere’, zegt veroordeelde ‘blokkeerfries’

Vonnis

De Friezen die vrijdag veroordeeld werden voor de blokkeeractie in Dokkum zien de rechtszaak als politiek proces. Ze gaan in hoger beroep. Voor de rechter woog belemmering van het recht op vrije meningsuiting zwaar.

Jenny Douwes, die met 240 uur de zwaarste taakstraf kreeg, vrijdag bij aankomst bij de rechtbank in Leeuwarden Foto Robin Utrecht/ANP.

Zijn mijter en gouden staf steken vrolijk boven het opgerolde dak van zijn rode Lelijke Eendje uit. Met een Friese vlag op de voorruit rijdt een Sint op klompen zijn ‘Hurriceend’ tot vlak voor de rechtbank. Hij heeft de hele nacht doorgereden om op tijd vanuit Spanje in Leeuwarden te zijn, zegt hij. Hij wil de 34 Friezen steunen die zo te horen krijgen of zij gestraft worden voor het blokkeren van anti-Zwarte Piet-demonstranten op de A7 richting Dokkum. Zijn verwachting? „Vorig jaar hebben ze mijn leven gered, dus vandaag geeft de rechter ze allemaal een lintje.”

Maar lintjes hebben de blokkeerders al. Johannes Sipma (29) draagt met trots een ‘Frysk Eare Krus’. Hij kreeg het van een van de ongeveer honderd steunbetuigers voor de rechtbank. Sipma wil net als de andere verdachten graag met volledige naam in de krant. Hij stelt dat „bijna heel Nederland” achter hem staat. „Al sluiten ze me op, ik blijf voor Zwarte Piet.”

Hij en zijn medeverdachten vinden het een politiek proces. „Het OM en de rechter zijn bevooroordeeld, te links”, zegt Jan Zandberg (56). „Als ze een straf opleggen is het om die linkse ratten in Den Haag tevreden te stellen.”

Om politiek of de tint van Zwarte Piet draait deze zaak echter niet, aldus de rechtbank. Als de rechter het vonnis uitspreekt, spitsen de verdachten en hun families hun oren. Het is een juridisch complexe uitspraak, snel voorgelezen. Maar als de rechter zegt dat de actie grote impact heeft gehad op de demonstranten en dat zowel actiegroep Kick Out Zwarte Piet als een individuele passagier met een hersenschudding een schadevergoeding krijgen, snuift het publiek spottend.

Wat snel duidelijk wordt is dat de rechter, in navolging van het Openbaar Ministerie, het demonstratierecht en het recht op vrije meningsuiting centraal stelt in haar vonnis. „Deze fundamentele rechten zijn essentieel in onze democratie”, zegt zij. „En door de blokkade is hierop bewust een ernstige inbreuk gemaakt.”

Hoewel de rechtbank niet bewezen acht dat het betogingsrecht de anti-Zwarte Piet-demonstranten met geweld is afgenomen, heeft zij dit „als context” meegenomen bij de strafbare feiten die zij wél als bewezen ziet: het versperren van de snelweg en dwang. De verdachten hebben de demonstranten gedwongen „om iets te laten”. En omdat de activiteit die hun onthouden is – een aangekondigd vreedzaam protest – tot die essentiële grondrechten behoort, vallen de straffen „flink” uit, aldus de rechter.

Het merendeel van de Friezen krijgt 120 uur taakstraf. Eén verdachte wordt veroordeeld tot 80 uur, twee anderen tot 180 uur omdat zij volgens de rechter een coördinerende rol hadden. Een derde krijgt dezelfde straf, niet omdat hij zijn blote kont liet zien aan de demonstranten („een smakeloze puberale grap”, aldus de rechter), maar omdat hij eerder, op de A6, ook een rol speelde in de kortstondige blokkade daar. Om diezelfde reden krijgen de twee laatste blokkeerders 200 uur taakstraf.

Lees ook deze reportage vanuit Zaanstad, waar voor- en tegenstanders van Zwarte Piet in discussie gingen

Zwaarste straf voor Jenny Douwes

Dan richt de rechter zich tot Jenny Douwes, het gezicht van de actie. Zij riep via Facebook op tot de blokkade en wordt vanwege opruiing tot de langst mogelijke taakstraf veroordeeld, 240 uur. Nadat zij op verzoek van de politie haar evenement afblies, hield zij nauw contact met de blokkeerders en gaf later een interview bij het leeg gebleven demonstratievak in Dokkum. „Dit kan naar het oordeel van de rechtbank moeilijk anders worden gezien dan als een daad van iemand die bewust iets in gang heeft gezet, heeft gecontroleerd of het is gegaan zoals zij had bedoeld en tevreden is met het resultaat.”

En dan is het voorbij. Zandberg springt op. „Zie nou wel, één bevooroordeelde bedoeling.” De rechter heeft het hele vonnis er binnen een uurtje doorheen gejaagd en zo komt er voorlopig een einde aan een saga die nagenoeg een jaar duurde.

Uitspraak past bij ontwikkeling

De uitspraak bouwt voort op een ontwikkeling die – sinds de wegblokkade – het demonstratierecht scherper op het collectieve Nederlands netvlies brandde. In het verlengde van verschillende Kamerdebatten, een kritisch rapport van de Nationale Ombudsman en een nieuw praktijkhandboek van de gemeente Amsterdam en de Nationale Politie, bevestigt het vonnis dat het recht op vrije betoging – in de woorden van wijlen de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan - „bijkans heilig” is.

Vrijdagavond werd duidelijk dat de Friezen van plan zijn in hoger beroep te gaan. Het steekt hun advocaat Tjalling van der Goot dat loco-burgemeester van Dokkum Pytsje de Graaf volgens hem bij de rechter-commissaris aangaf dat het verbieden van de demonstratie niets te maken had met de blokkade. De demonstranten zouden sowieso te laat aankomen voor het eerste deel van het protest en het tweede deel werd afgeblazen vanwege de onrustige situatie in Dokkum. „Het is dus feitelijk onjuist dat de acties van mijn cliënten tot het ontnemen van het betogingsrecht hebben geleid.” De rechtbank stelt te hebben gefocust op de intentie van de verdachten, die wel degelijk het verhinderen van het anti-Zwarte Piet-protest was.

Volgens verschillende verdachten worden zij echter ten afschrikwekkend voorbeeld gesteld, zo vlak voor de sinterklaasintocht van 2018. Een woordvoerder van de rechtbank ontkent dit. „Maar in zekere zin is dit inderdaad een signaal”, zegt hij, „een signaal dat het bewust verstoren of het dreigen met het verstoren van een demonstratie, niet mag lonen. Dat juist impopulaire meningen die ingaan tegen lokaal heersende opvattingen, die mogelijk tot verzet leiden, in een demonstratie geuit moeten kunnen worden.”

Dat dit werkelijk de kern van de zaak is, gaat er bij de verdachten niet in. Sipma: „OM, rechtspraak, media: alles in dit land is zo links als de klere.”

Lees ook: Kick Out Zwarte Piet wil in 18 gemeenten demonstreren
Dit artikel is geactualiseerd met het nieuws dat de Friezen in hoger beroep gaan.
    • Kasper van Laarhoven