Foto Getty Images

‘We moeten over naar een werkweek van 21 uur’

Interview Anna Coote Minder stress, meer autonomie, minder vervuiling, meer tijd. Volgens auteur Anna Coote moeten we allemaal over naar een kortere werkweek. Want: „Waarom leven we om te werken, in plaats van dat we werken om te leven?”

Ja, ze heeft het zelf ook allemaal gedaan: fulltime werken, ondertussen een dochter opvoeden. Tupperware-bakje mee voor de lunch, opeten achter het bureau. En nee, daar stond ze zelf ook nooit bij stil. Eraan onderdoor ging ze evenmin.

Maar toen ze negen jaar geleden sociaal beleid aan milieubeleid koppelde, ging het ineens dagen: waarom wérken we eigenlijk zo veel? Waarom leven we om te werken, en putten we daarmee niet alleen onszelf, maar ook de aarde uit? Waarom hebben we nauwelijks tijd over voor onszelf, voor onze geliefden. Terwijl we ook zouden kunnen werken om te leven – „écht leven.”

Dus doken Anna Coote (71) en haar collega’s van de New Economics Foundation in de bestaande onderzoeken naar een kortere werkweek. Positieve resultaten waren er legio, waarop de Britse denktank, waar Coote leiding aan geeft, in 2010 een campagne startte voor een 21-urige werkweek.

De beweegredenen somt ze na acht jaar geroutineerd op: meer gevoel van vrijheid bij het indelen van onze tijd. Meer tijd voor anderen. Minder stress, minder ziekte. Meer kansen voor vrouwen op de arbeidsmarkt, een kleinere ecologische voetafdruk.

Daarbij wil Coote overigens meteen even iets rechtzetten: die 21 uur (drie dagen) is een ambitie, een radicaal voorstel. Onmogelijk in één klap in te voeren. Liever heeft ze het voorlopig over een werkweek van vier dagen, omgerekend 30 à 32 uur. „Om mee te beginnen.”

Dat er behoefte aan een minder gejaagd leven is, merkte Coote al in 2010, toen BBC-radio haar ineens regelmatig begon te benaderen. En ook vanuit haar omgeving kreeg ze veel bijval: „Er is toch ook veel meer om voor te leven?” Tegelijkertijd prijzen we hard werken, belonen we tomeloze inzet. Dus dáár schuurt iets.

Deze vrijdag is Coote een van de hoofdsprekers op het symposium The Future of Work in Amsterdam, georganiseerd door The School of Life.

Nog één keer, waarom pleit u precies voor een kortere werkweek?

„Omdat mensen die minder uren werken, bewezen minder stress hebben en minder vaak ziek zijn. Wie minder werkt, heeft meer zeggenschap over zijn eigen tijd. Dat gevoel van autonomie, zélf kunnen bepalen wat belangrijk is, geeft ons energie.

„In de tijd dat we niet werken hebben we bovendien meer tijd voor elkaar. Voor familie, voor vrienden, maar bijvoorbeeld ook voor vrijwilligerswerk of voor politieke initiatieven. We raken méér betrokken, bij elkaar en bij de maatschappij. En dat is weer belangrijk voor een gezonde samenleving.”

In Nederland ligt het gemiddelde aantal werkuren op 31 uur in de week, een stuk lager dan in het Verenigd Koninkrijk, waar u vandaan komt. Geldt dit ook voor ons land?

„Het geldt zeker ook voor Nederland, want ook in Nederland zijn het de vrouwen die het gemiddelde zo laag houden. Zij zijn degene die parttime werken, en dat zet ze op een achterstand. Als een vrouw carrière wil maken, maar ze werkt niet de veertig uur die mannen wél werken, komt ze niet hogerop.

„Nu heb ik niet de illusie dat wanneer mannen dertig uur werken, ze hun vrijgekomen tijd massaal in het huishouden zullen steken. Maar waar het mij om gaat is dat er een nieuw ‘normaal’ komt, waarin het voor vrouwen minder moeilijk is om mee te doen. Als dertig uur werken de standaard is voor een bloeiende carrière, dan maakt dat de vraag wie er fulltime gaat werken overbodig.”

De Britse econoom Keynes voorspelde in de jaren dertig van de vorige eeuw dat een werkweek in de 21ste eeuw 15 uur zou duren. Waarom is die voorspelling (nog) niet uitgekomen?

„Enerzijds omdat onze productiviteit niet zo hard is gestegen als Keynes dacht. Maar ook omdat hij verwachtte dat een groter deel van de winsten van bedrijven bij werknemers terecht zou komen. Heel kort door de bocht delen we minder evenredig in de economische vooruitgang dan Keynes dacht.

„Maar je moet ook bedenken dat we negentig jaar geleden nog twaalf uur per dag werkten, zeven dagen in de week. Dus er is wel iets veranderd. Ik durf zelfs te zeggen dat er ook in de afgelopen tien jaar iets is veranderd. Het aantal bedrijven dat experimenteert met kortere werkdagen of werkweken groeit, net als het aantal bedrijven dat het daadwerkelijk invoert.

In Zweden wordt geëxperimenteerd met de zesurige werkdag: Twee uur minder werken per dag voor fulltime salaris

In Göteborg, Zweden, bleek een experiment waarbij werknemers van een verzorgingstehuis zes uur per dag werkten, te duur. De kosten zaten vooral in het aannemen van nieuw personeel, wat natuurlijk ook nodig is bij een kortere werkweek.

„Dat is iets waarvan we kunnen leren, want uit het Göteborg-experiment bleek óók dat medewerkers zich energieker voelden en zich minder vaak ziek meldden. We werken langer door in de toekomst, meer en meer banen zullen door automatisering verdwijnen. We moeten werk dus hoe dan ook anders verdelen, en zo gezond mogelijk inrichten, zodat we ermee oud kunnen worden.

„Wat nu meestal overheerst is de neoliberale overtuiging dat economische groei, en dus hard werken en de kosten drukken, het enige is dat écht belangrijk is. Er is nog geen enkele econoom geweest die een pasklaar model had voor een economie zonder noodzakelijke groei. Maar dat betekent niet dat we mensen niet kunnen aanmoedigen anders te denken.

„Vraag jezelf eens af: hoeveel is genoeg? En hoeveel geld heb ik daadwerkelijk nodig? Ik zeg niet dat we in armoede moeten leven, maar we kunnen wel bedenken op welke manieren we onszelf nog meer kunnen verrijken.”

Wat kan een kortere werkweek voor onze ecologische voetafdruk betekenen?

„Er is wetenschappelijk bewijs dat een kortere werkweek de uitstoot van broeikasgassen reduceert. Voor een deel heeft dat natuurlijk te maken met de hoeveelheid geld die we te spenderen hebben. Maar omdat we haast hebben, geven we ook veel geld uit aan energieslurpende dingen.

„We pakken de auto in plaats van de fiets, we nemen het vliegtuig in plaats van de trein, allemaal om sneller op onze bestemming te zijn. We bestellen onze maaltijden online, omdat we geen tijd hebben thuis te koken. Zijn spullen kapot, dan kopen we nieuwe, in plaats van ze te laten repareren.

„Ik verwacht niet dat mensen ineens zullen stoppen met vliegen wanneer ze meer tijd over hebben, maar het kan streven naar een duurzame levensstijl wel gemakkelijker maken.”

Er zijn ook genoeg mensen die minstens vijf dagen moeten werken om de huur te kunnen betalen.

„Daarom pleit ik er ook voor een kortere werkweek langzaam in te voeren, zonder een al te groot verlies van inkomen, gecombineerd met een hoger minimumloon. Niemand zou drie banen moeten hebben om rond te kunnen komen. Als schamele lonen mensen dwingen zich in een slag in de rondte te werken, dan is dát een probleem. Maar dat vind ik geen goed argument tegen een kortere werkweek.”

En wat als ik nou wel heel graag vijf dagen werk? Gewoon, omdat ik het zo leuk vind?

„Als je echt zoveel van je werk houdt, waarom doe je het dan niet voor een deel vrijwillig? Het komt allemaal aan op die ene vraag: hoeveel is genoeg? In de toekomst zullen we bovendien vaker wisselen van baan, dus het is nooit een slecht idee jezelf in iets anders te bekwamen, in de overgebleven tijd.”

    • Anne Corré