Recensie

Meer dan zelfs verstokte Beatles-fans willen weten

Tijdschrift Niemand wil toch weten waar exact The Beatles in 1963 de hoesfoto voor Twist and Shout maakten? Tijdschrift Furore zwelgt al sinds 1975 in zulke bijzaken van belang.

Contactafdruk van de springfoto van The Beatles, die op de EP 'Twist and Shout' (1963) staat. Foto Fiona Adams

Vraagt u zich ook vaak af waar precies het muurtje stond waar The Beatles in 1963 vanaf sprongen voor de EP-hoes van Twist and Shout? En hoe de tieners heten die in de Amsterdamse grachten sprongen bij de rondvaart van de Britse beatgroep in 1964? Nee, waarschijnlijk niet. Zelfs verstokte Beatlesfans staan daar zelden bij stil.

Maar Piet Schreuders wel. Hij heeft sinds 1975 zelfs een tijdschrift waarin hij dit soort vraagstukken oplost: Furore. De bladenmaker, vooral bekend van De Poezenkrant, doet hiervoor meticuleus onderzoek naar culturele trivia, vaak over vormgeving en beeld. Furore verschijnt tegenwoordig één maal per jaar, maar er gingen decennia voorbij waarin het blad vele jaren op zich liet wachten. Abonneren kan niet. Net als bij De Poezenkrant draagt dit alles bij aan de charme en de exclusiviteit.

Lees het interview met Piet Schreuders over 40 jaar De Poezenkrant (uit 2014): Iemand anders doet het niet

Het deze week verschenen nummer 24 is geheel gewijd aan The Beatles, voor de gelegenheid verschijnt Furore in het Engels. Het hoofdartikel gaat over de springfoto van Twist and Shout. We zien de bandleden in de lucht zweven boven een bouwvallige muurtje. Stijlvol en gedurfd gekleed: strakke jasjes, laarsjes met hakken, halflange haren. De foto is niet zonder belang: genomen in april 1963, het ochtendgloren van Beatlemania. De musici hebben al een hitsingle, Please Please Me, maar kunnen nog ongestoord over straat. De muur staat voor armoedig, naoorlogs Londen met zijn vele bomkraters. The Beatles springen daar speels en energiek bovenuit, als de jonge gardisten van de nieuwe tijd.

De EP ‘Twist and Shout’ van The Beatles uit 1963 met de springfoto. Foto Fiona Adams

Maar dat is slechts bijzaak voor de schrijver van het artikel, André Barreau, voormalig gitarist van tributeband The Bootleg Beatles. Het lange artikel gaat vooral over zijn onderzoek naar de straten van Londen in die tijd. De springfoto is genomen op een bouwplaats, dus die is niet meer te vinden. Met behulp van kaarten en oude foto’s laat hij een tekenaar van een architectenbureau een reconstructie maken. Hij vindt ook de fotograaf, die meer kan vertellen van die dag. Verder blijkt dat de sprong geen origineel idee was: foto’s van springende beroemdheden waren toen sowieso in de mode. Zelfs de afgetreden koning Edward VIII deed mee. Het idee was dat mensen hun pose laten varen als ze in de lucht hangen – ook een teken van de nieuwe tijd.

Grachtspringers

Hoofdredacteur Schreuders onderneemt samen met Beatles-biograaf Mark Lewisohn een soortgelijke expeditie naar de badplaats Weston-super-Mare (geboorteplaats van komiek John Cleese en gitarist Ritchie Blackmore van Deep Purple) waar The Beatles in juli 1963 foto’s namen in gestreepte Victoriaanse badkleding. Omdat zuid-Engelse badplaatsen een soort tijdcapsules zijn, is de site minder lastig te vinden dan het muurtje in Londen: de ooggetuigen lopen gewoon nog rond en de strandvilla’s op de achtergrond van de foto’s staan er nog. Met behulp van schaduwanalyse wordt ook nog het precieze tijdstip vastgesteld. De reis naar het verleden krijgt een extra laag doordat Schreuders en Lewisohn hun onderzoek in 1986 deden. Ze praten trouwens met elkaar in citaten van Laurel en Hardy; een andere gedeelde passie.

Collage van de foto’s die The Beatles in 1963 maakten in de Britse badplaats Weston-super-Mare.

Piet Schreuders

Voor het derde grote onderzoek blijft Furore dichtbij huis: de boottocht die The Beatles in Amsterdam maakten in juni 1964. Dit artikel van Schreuders en Lucas Ligtenberg is een nabrander van hun boek The Beatles in Holland (1989/2014). Hiervoor zochten ze naar de identiteit van de fans die in de gracht sprongen om naar hun idolen toe te zwemmen. In Furore halen ze nog meer grachtspringers uit de vergetelheid. Zo hebben ze namen achterhaald van de studenten die vanaf het turfschip De Tijdgeest de rondvaartboot van The Beatles enterden. Onder de opvarenden bevonden zich latere cultuurdragers als architect Rem Koolhaas, grafisch ontwerper Paul Mijksenaar en decorontwerper Floris Guntenaar. Koolhaas bleef keurig op het turfschip staan, maar zijn broer Floris slaagde erin om rechtstreeks aan boord te springen en met The Beatles mee te varen naar het eindpunt.

Fans op turfschip De Tijdgeest tijdens de rondvaart van The Beatles door Amsterdam in 1964.

Foto’s Bob van Dam/ Nederlands Foto Museum (links) en Eddy Posthuma de Boer (rechts)

Nog niet helemaal opgelost is de kwestie van de postbode-cape. Beatle John Lennon zag tijdens de tocht een fan staan met een postbode-cape aan. Hij liet een assistent de cape kopen. In 1965 droegen The Beatles zulke capes in de film Help! Volgens Furore stond de vermoedelijke originele capedrager, een jongen genaamd Boudewijn, ook op De Tijdgeest. Maar dat vergt nog nader onderzoek.

Bij al dat speuren naar bouwputten, grachten en stranden verdwijnen de Beatles en hun muziek trouwens langzaam uit beeld. Het gaat om het scherper krijgen van hun omgeving, en de ernst en toewijding waarmee de volhardende liefhebbers de onbeduidende bijzaken uitspitten.

    • Wilfred Takken