Trump blijkt geen bevlieging van de Amerikanen

Analyse midterms

De Democraten moeten het doen met een 'blauw golfje'. Ze hebben bij de Congresverkiezingen een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden veroverd. De Republikeinen vergrootten tegelijk hun meerderheid in de Senaat met enkele zetels.

Foto Amy Beth Bennett

President Trump kan de komende twee jaar serieus tegenspel tegemoet zien vanuit het Huis van Afgevaardigden. De Democraten hebben bij de Congresverkiezingen van dinsdag een kloeke meerderheid in het Huis veroverd – afgaand op de tot dusver getelde stemmen. De Republikeinen vergroten aan de andere kant hun meerderheid in de Senaat met enkele zetels. Daarbij moet worden aangetekend dat de Democraten volgens The New York Times zo’n 12 miljoen stemmen meer hebben gehaald in de Senaatsraces.

Hoewel deze verdeling min of meer overeenkomt met de peilingen van de laatste weken, zullen de Democraten toch een lichte kater aan de verkiezingen overhouden. Enkele maanden geleden droomden zij nog van een ‘blauwe golf’, waarmee zij niet alleen een afgetekende meerderheid onder de 435 afgevaardigden verwachtten, maar ook hoopten op verrassingen in verschillende senaatsraces. Op de uitslagenavond bleek dat hun zwakke kandidaten hier flink verloren, en hun sterke kandidaten – Beto O’Rourke in Texas, Claire McCaskill in Missouri en hoogstwaarschijnlijk ook Bill Nelson in Florida – telkens net tekort kwamen. Het ziet er wel naar uit dat de Democraten liefst zeven gouverneurszetels op de Republikeinen veroveren.

De Congres- en gouverneursverkiezingen stonden deels in het teken van diversiteit. Lees verder: Hoe pakte dit bij de stembus uit?

Het tegenspel van de Democratische meerderheid betekent dat de regering-Trump die tot nog toe in feite vrij baan kreeg in het Congres, zich kan opmaken voor wat de president zelf in de campagne als resistance betitelde: zijn politieke tegenstanders kunnen spaken in het wiel steken. „Dit wordt één lange patstelling”, voorspelden de commentatoren bij het Trumpgezinde Fox News.

De Democratische meerderheid zal niet alleen kritischer gaan toezien op wetgeving en begrotingen, maar kan ook gebruik maken van twee instrumenten die in de wet aan het Huis zijn toebedeeld: het recht om onderzoek onder ede af te dwingen en het recht om een afzettingsprocedure in werking te zetten. Dat zij van het eerste recht gebruik zullen maken, staat vrijwel vast. Jerrold Nadler, de afgevaardigde uit New York die hoogstwaarschijnlijk voorzitter van de parlementaire justitiecommissie wordt, heeft al aangekondigd dat hij de belastingopgaven van ondernemer Donald Trump van vóór 2017 wil zien. Over impeachment zullen de Democraten minder licht denken, dat is in het verleden een onvoorspelbaar wapen gebleken.

Lees verder over de gevolgen van de uitslag voor het economisch beleid: Trumps bewegingsvrijheid bij aanjagen groei ingeperkt

Trump was geen bevlieging

Vanaf vandaag staan alle ogen gericht op de presidentsverkiezingen van 2020. Als president Trump die ingaat met een „heksenjacht” van het Congres, dan kan hij voluit de kaart van het „moeras-Washington” spelen, met hemzelf als slachtoffer in de hoofdrol. Politiek analist en peiler John Zogby, die dinsdagmiddag met een groep buitenlandse journalisten vooruitkeek naar de uitslagen, zei dat Trump „op zijn best is als hij kan zeggen dat hij wordt tegengewerkt door nepnieuws-media en Washington-elites”.

Want wie daar nog aan twijfelde: de verkiezing van Donald Trump tot president in 2016 is geen bevlieging geweest. Ja, de Democraten hebben het Huis veroverd. Ja, deze verkiezingen waren (ook) een referendum over het presidentschap en hij heeft dat referendum verloren als je in aanmerking neemt dat Trump zelf in de campagne tegen zijn aanhang zei: „Stem alsof ik op het biljet sta.” Peilingen bij de stembureaus lieten zien dat de kiezers vooral met Trump in het achterhoofd hun stem hadden uitgebracht.

Maar dat waren kiezers van beide partijen. Trump wekt in de Verenigde Staten niet alleen intense weerzin, maar ook vurige bewondering. Dat 41,8 procent van de Amerikanen instemmen met zijn functioneren, klinkt als rapportcijfer 4. Maar, zoals John Zogby zei, dat is bepaald geen „loser-gebied”; het rapportcijfer is al lang stabiel, en van zijn aanhang krijgt Trump bijna 90 procent goedkeuring. De robuuste economische cijfers werken door op het niveau van alledag, ook onder het potentieel Democratische electoraat.

De fanatieke bemoeienis van Trump met deze campagne heeft het grote verlies dat de Republikeinen volgens peilingen tot en met deze zomer leken te gaan lijden, zonder twijfel beperkt. Zeker na de nationale verontwaardiging over de benoemingsprocedure van Brett Kavanaugh tot rechter in het Hooggerechtshof , is de achterban van de Republikeinen wakker geworden.

Dit wordt één lange patstelling

Commentator Fox News

Ook in zijn eigen partij wijzen de uitslagen op een verschuiving in het voordeel van Trump. In verschillende districten verloren juist gematigde Republikeinse afgevaardigden zoals Barbara Comstock uit Virginia hun zetel. Zo verstevigt Trump zijn greep op de Republikeinse partij, in het Huis en in de Senaat. Dat betekent dat de Amerikanen in nog scherpere verdeeldheid dan voorheen de volgende presidentsverkiezingen tegemoet gaan. De Democraten moeten dan hopen dat een ruime meerderheid van de Amerikanen een hekel heeft aan Trump.

Toekomst Democraten

Er kan nauwelijks twijfel over bestaan dat Trump in 2020 de Republikeinse kandidaat wordt en dat hij de campagne zelfverzekerd in zal gaan. Wie zijn Democratische tegenstander wordt, is minder duidelijk. De vooraf helderst stralende nieuwe kandidaten van de midterms, O’Rourke, Gillum, hebben hun races niet gewonnen. De districten die op de Republikeinen zijn veroverd, zijn nu in handen van betrekkelijk gematigde Democraten. Daarmee, zeiden sommige tv-analisten, zal een Democraat als de ervaren Joe Biden, vicepresident onder Obama, in zijn nopjes zijn.

De Democraten hebben ook twee zaken om vrolijk van te worden. Zij lijken het goed te hebben gedaan in districten in de grote steden en de voorsteden, ook in staten waar Trump in 2016 met flinke cijfers won. En aangezien de demografische trend in het land een verschuiving laat zien van het platteland naar de steden, bouwt de Democratische toekomst zich hier als vanzelf op.

Voeg daarbij de gewonnen gouverneurszetels. Dat is een niet te onderschatten machtsfactor. Zij kunnen zich in hun staat verzetten tegen federale plannen. Maar belangrijker: de gouverneurs hebben beslissende invloed op de indeling van de districten. Dat kan betekenen dat de Democraten,meer greep krijgen op de kiesdistricten die nu vaak in hun nadeel werken.

Lees ook hoe kiezers urenlang in de rij stonden, al dan niet vergeefs: Stemmachinerie hangt met plakband aan elkaar
    • Bas Blokker