Tijdperk Trump is nog lang niet voorbij

Amerikaans Buitenlandbeleid Wat merkt de rest van de wereld van de veranderingen in Washington? Europa raakt bekneld, en acht andere voorspellingen.

Persconferentie van de Amerikaanse president Trump, waarop hij reageert op de uitslagen van de tussentijdse verkiezingen. Foto Jonathan Ernst/Reuters

Voor het Amerikaanse binnenland is het duidelijk: de meerderheid die de Democraten dinsdag haalden in het Huis van Afgevaardigden herstelt de machtsbalans in de Verenigde Staten enigszins. Van zorg tot milieumaatregelen is het voor de regering-Trump en de Republikeinse partij lastiger geworden de eigen agenda uit te voeren. Maar geldt die verandering ook voor het Amerikaanse buitenland? Wat merken wij van de politieke verschuiving in Washington?

  1. Einde tijdperk Trump is nog niet nabij

    De grote vraag voor vriend en vijand van de VS is of in de uitslag een verzwakking of versterking van het trumpisme gelezen moet worden. In de afgelopen twee jaar wezen analisten erop dat de VS méér zijn dan Trump, dat er ook Amerikanen zijn die wel heil zien in internationale samenwerking, bijvoorbeeld. Dus nog twee jaar volhouden met Trump? Het buitenland doet er goed aan niet te vroeg te juichen. Want het is helemaal niet gezegd dat het einde van het tijdperk-Trump dichtbij is. Dat geldt voor landen die moeite hebben met Trumps aanpak, zoals Iran. Dat geldt, omgekeerd, ook voor landen die profiteren van zijn koers, zoals Israël.

    Lees ook: Midterms zetten Amerikaanse verdeeldheid vooral verder op scherp
  2. Behoud van de Senaat zal cruciaal blijken

    Amerikaanse presidenten maken buitenlands beleid weliswaar niet alleen, maar sinds de jaren veertig hebben presidenten zich wel steeds meer speelruimte toegeëigend. Bovendien is het in het Congres vooral de Senaat die, via bevoegdheden bij benoemingen en het sluiten van verdragen, invloed heeft op het buitenlands beleid. En dáár heeft Trump nu net een royalere meerderheid gekregen.

  3. Minder stijging defensie-uitgaven

    De Democraten in het Huis kunnen het Trump wel lastiger maken, zeker als ze voorzitterschappen van machtige commissies bekleden. In Washington wordt bijvoorbeeld verwacht dat de Democraten de snelle stijging van defensie-uitgaven ter discussie zullen stellen.

    Als Europa niet schikt, raakt het bekneld tussen de heersende en opkomende wereldmacht

  4. Een Amerikaanse buitenlandpolitiek ‘on steroïds’

    Het ligt ook niet voor de hand dat de America First-president nu opeens radicaal andere standpunten zal innemen. Zijn aversie tegen allianties als de Europese Unie zit diep. Het idee dat de VS zich door klaplopers hebben laten ringeloren is niet zomaar een standpunt, maar een overtuiging die Trump al jaren koestert. Het blijft vanuit zijn gezichtspunt nog steeds heel logisch om de Europese NAVO-partners onder druk te zetten opdat ze hun defensie-uitgaven verhogen. En hij gaat ook niet van de ene op de andere dag vurige pleidooien houden vóór de Verenigde Naties.

    Er is ook onderzoek dat erop wijst dat Amerikaanse presidenten de neiging hebben om midterm-verlies te beantwoorden met veranderingen in binnenlands beleid, maar in het buitenland de al ingeslagen koers met extra energie voortzetten.

  5. Meer hoorzittingen over buitenland

    Ook in een aantal grote internationale kwesties hoeft niet meteen veel te wijzigen. Trumps meest opzienbarende diplomatieke manoeuvre, de moeizame onderhandelingen met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, zijn het terrein van de uitvoerende macht. In het Congres tekent zich niet snel een meerderheid af om de nucleaire deal met Iran in ere te herstellen of een beweging om terug te keren bij de club van het Klimaatverdrag.

    Wel wordt er rekening mee gehouden dat Democraten hoorzittingen zullen organiseren over ‘Iran’ en ‘Parijs’ en mogelijk ook over de Amerikaanse steun aan Saoedi-Arabië in verband met de oorlog in Jemen.

    Lees ook ons liveblog over de midterms.
  6. Zaak-Rusland wordt nóg complexer

    Trumps uiterst gecompliceerde houding tot het Rusland van Vladimir Poetin – ik wil eigenlijk wel vrienden worden, maar ik kan niet – kan nog gecompliceerder worden als het Huis de Rusland-onderzoeken die al lopen gaat aanwakkeren.

  7. Economie moet verder zonder doping

    De VS beïnvloeden het buitenland alleen al door economisch gewicht en dynamiek. De regering-Trump voerde vorig jaar een grootscheeps programma uit van stimulering en lastenverlichting dat de economie heeft aangejaagd. Maar de Democraten zullen het Trump niet gunnen om met nóg meer kunst- en vliegwerk de huidige hoogconjunctuur op te rekken tot en met de presidentsverkiezingen in 2020. Zij hebben daar een machtig wapen voor.

    De begrotingstekorten onder Trump bedragen de komende jaren zo vijf procent van het bruto binnenlands product. De staatsschuld zal daarom flink oplopen. Maar het Congres beslist van tijd tot tijd over de debt limit: een plafond voor de federale schuld, dat door de volksvertegenwoordiging moet worden verhoogd. De Republikeinen gebruikten dat in 2011 en 2013 als een belangrijk wapen tegen de regering-Obama. Het leidde toen tot een stilstand, of bijna-stilstand van de overheid. Dat kan een risico worden als de conjunctuur toch al wankelt.

  8. China komt onder grotere druk

    Trumps bewegingsvrijheid is groot in de handelspolitiek. Dat ondervond de rest van de wereld de afgelopen twee jaar al hardhandig. Mocht er nog meer van Trumps politieke energie zijn weg vinden naar het handelsbeleid, dan is dat vooral nadelig voor China, dat overigens zelf de hakken in het zand heeft gezet. Van een grootschalig en langdurig Amerikaans-Chinees conflict wordt niemand beter: het is nadelig voor de gehele wereldeconomie. Van een Democratisch Huis van Afgevaardigden hoeft Beijing weinig te verwachten: ook veel Democraten zijn kritisch ten opzichte van China.

    Een lichtpunt is wel dat een Democratisch Huis van Afgevaardigden meer waarde hecht aan goede banden met de EU. Europa zou dus kunnen worden ontzien, wellicht in de vorm van een handelsakkoord.

  9. Europa raakt bekneld

    Canada en Mexico schikten zich, bij de heronderhandeling van het NAFTA-verdrag wél in een Amerikaans verbod om verdragen te sluiten met ‘niet-markteconomieën’ (lees: China) en niet te doen aan ‘valuta-manipulatie’. NAFTA is inmiddels omgedoopt in USMCA. Ook Japan wordt door de Amerikanen onder druk gezet deze nieuwe clausules te accepteren.

    Het is de vraag of de Europeanen zich deze soevereiniteit laten ontnemen. Vermoedelijk antwoord: niet. Of een en ander tot een nieuw elan in de Europees-Chinese handelsbetrekkingen zal leiden is de vraag. Het wantrouwen in de toenemende Chinese investeringen in de EU-landen groeit in Brussel. Zo blijft Europa tussen de twee vuren van de heersende en de opkomende wereldmacht.

    • Michel Kerres
    • Maarten Schinkel